Przejście do głównej strony serwisu ePorady24.pl >>

Drukuj

Opublikowane: 20.04.2012

Autor: Krzysztof Bigoszewski

Sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza

Mój tata zmarł w marcu 2011 r. Mama żyje, poza mną jest jeszcze brat i siostra. Ojciec pozostawił własnoręcznie napisany testament, który jest niejasny i wewnętrznie sprzeczny. Na przykład domek letniskowy ma zostać podzielony na dwie osoby z rodzeństwa, ale grunt – na trzy. Inny grunt ojciec dzieli po 1/3 dla każdego dziecka, ale zastrzega, że w razie śmierci któregoś z nas część ziemi zmarłego przechodzi na pozostałe rodzeństwo, a nie jego współmałżonka czy potomstwo. Na koniec tata stwierdza, że cały majątek przechodzi na jego żonę (naszą mamę), która jest upoważniona do wykonania jego woli. Co zrobić z takim testamentem? Jak będzie wyglądało dziedziczenie? Czy mamy udać się do notariusza i sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia? Jakie opłaty nas czekają? Podobno mają być jakieś zmiany w prawie związane z dziedziczeniem. Czy te zmiany będą miały wpływ na naszą sprawę?

 

Po analizie przedstawionego stanu faktycznego sprawy należy wskazać, iż wobec sporządzenia przez Pana ojca testamentu dziedziczenie po nim powinno odbyć się w oparciu o ten właśnie testament, a wobec rzeczywiście wątpliwej i wymagającej rozstrzygnięcia treści tego testamentu postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku powinno zostać przeprowadzone przez sąd. Zgodnie bowiem z przepisem art. 95e § 1 ustawy Prawo o notariacie po spisaniu protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku.

 

Wobec istnienia wątpliwości co do określenia osoby (osób) wchodzącej w krąg spadkobierców oraz ustalenia wysokości należnych udziałów w spadku należy liczyć się z tym, że notariusz odmówi sporządzenia poświadczenia dziedziczenia i będą Państwo musieli wnieść sprawę do sądu.

 

Odnośnie zaś samej treści testamentu należy wskazać, iż jej niejasność i wewnętrzna sprzeczność nie powodują automatycznie nieważności tego testamentu, lecz wymagają od sądu dokonania jego prawidłowej wykładni.

 

Zgodnie bowiem z przepisem art. 948 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Ponadto, zgodnie z § 2, jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść.

 

Mając powyższe na uwadze, trzeba sięgnąć również do treści przepisu art. 961 K.c., który stanowi, że „jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów”.

 

Wobec powyższego należałoby uznać, że sporządzony przez Pana ojca testament powołuje do całego spadku wyłącznie Pana matkę, a postanowienia tego testamentu, na mocy których Pana ojciec chciał przekazać Panu i Pana rodzeństwu określone składniki swojego majątku, uznać należałoby za zapisy na Państwa rzecz.

 

Z kolei zgodnie z przepisem art. 968 § 1 K.c. spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis).

 

W świetle powyższych przepisów należałoby zatem uznać, że Pana matka została obciążona na mocy testamentu zapisami na Państwa rzecz, zgodnie z którymi powinna ona przenieść na Państwa wskazane przez zmarłego ojca składniki jego majątku.

 

Odnosząc się natomiast do wskazywanych przez Pana sprzeczności w treści ww. zapisów, należy wskazać, iż najwłaściwszym wyjściem byłoby danie pierwszeństwa zapisom o większej wartości, tj. w przypadku podziału osobno udziału we własności gruntu, na którym posadowiony jest domek letniskowy, i samego domku, to jako że własność domku jest nierozerwalnie związana z własnością samego gruntu, należałoby uznać, że prawidłowe wykonanie ww. zapisu powinno nastąpić poprzez przekazanie Państwu przez Pana matkę po 1/3 udziału we własności gruntu, który to udział wchodzi w skład spadku po Pana ojcu.

 

Jeżeli natomiast chodzi o kwestię zapisu mówiącego, że zobowiązani są Państwo przekazać odziedziczony majątek na rzecz swojego rodzeństwa, to należy odwołać się w tym zakresie do treści przepisu art. 964 K.c. w zw. z art. 972 K.c.

 

Zgodnie bowiem z tym przepisem postanowienie testamentu, przez które spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę (oraz odpowiednio zapisobiercę) do zachowania nabytego spadku i do pozostawienia go innej osobie, ma tylko ten skutek, że ta inna osoba jest powołana do spadku na wypadek, gdyby spadkobierca nie chciał lub nie mógł być spadkobiercą. Jeżeli jednak z treści testamentu lub z okoliczności wynika, iż spadkobierca bez takiego ograniczenia nie byłby powołany, powołanie spadkobiercy jest nieważne.

 

Powyższe oznacza, że Państwo jako zapisobiercy nie są bezpośrednio zobowiązani do dosłownego wypełnienia woli Pana ojca w tym zakresie; oznacza to jedynie, że gdyby którekolwiek z rodzeństwa nie mogło (np. z powodu śmierci) lub nie chciało (odrzucenie spadku) dziedziczyć po Pana ojcu, to udział w spadku należny temu z rodzeństwa przypadłby w częściach równych pozostałym dzieciom Pana ojca.

 

Jak wynika z powyższego, możliwe jest takie poprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, na mocy którego to Pana matka otrzyma całość majątku spadku z orzeczeniem na Państwa rzecz obowiązku wykonania ww. zapisów, przy czym to od Państwa będzie zależało, czy zechcą Państwo egzekwować wykonanie tych zapisów, czy też nie.

 

Koszt przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku to kwota 50 zł. Przy przyjęciu powyższego rozwiązania nie byłoby potrzeby (ani możliwości) dokonywania działu spadku, gdyż przypadłby on w całości Pana matce. Jeżeli natomiast postępowanie zakończyłoby się w inny sposób i każdy z Państwa nabyłby swój udział w spadku, to możliwe byłoby przeprowadzenie działu tego spadku. Koszt takiego postępowania to kwota 300 zł w sytuacji, gdy spadkobiercy przedstawią w sądzie zgodny plan podziału oraz 500 zł, gdy sąd zmuszony będzie dokonać tego działu samodzielnie. Należy zaznaczyć, że przeprowadzenie działu spadku nie jest wymagane, a instytucja ta służy raczej spadkobiercom do zniesienia współwłasności odziedziczonego majątku.

 

Odnośnie zaś planowanych zmian w przepisach dotyczących dziedziczenia należy wskazać, iż wprowadzenie tzw. zapisu windykacyjnego będzie odnosiło się wyłącznie do testamentów notarialnych sporządzonych po dacie wejścia w życie tych przepisów, zatem okoliczność ta nie zmienia sposobu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

 

Prawomocne orzeczenie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku uprawnia spadkobiercę do uzyskania odpowiedniego wpisu do księgi wieczystej o zmianie prawa własności i uprawnia tego spadkobiercę do rozporządzania nabytym w ten sposób prawem własności nieruchomości (co do ruchomości samo uprawomocnienie się tego postanowienia daje spadkobiercy prawo do na przykład swobodnego zbycia odziedziczonych składników majątku).

 

 

 

 

*Stan prawny z dnia 7.09.2011 r.

Drukuj

 

Tekst wydrukowany z serwisu www.ePorady24.pl