Wycofanie zawiadomienia z prokuratury – czy to możliwe?

Czy można wycofać oskarżenie po złożeniu zawiadomienia?

W opisanej sytuacji trzeba najpierw odróżnić potoczne „wycofanie oskarżenia” od czynności procesowych przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego. Osoba pokrzywdzona najczęściej nie wnosi aktu oskarżenia, lecz składa zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Po jego złożeniu prokurator lub Policja oceniają, czy są podstawy do prowadzenia sprawy.

Jeżeli sprawa dotyczy przestępstwa ściganego z urzędu, samo wycofanie zawiadomienia nie powoduje automatycznego umorzenia postępowania. Pokrzywdzony może natomiast złożyć pismo, w którym opisze nowe okoliczności: że doszło do porozumienia, pieniądze zostały zwrócone, szkoda została naprawiona, a wcześniejszy brak kontaktu wynikał np. z poważnych problemów życiowych drugiej osoby.

Takie pismo nie „zamyka” sprawy, ale może mieć znaczenie dla oceny zamiaru sprawcy, społecznej szkodliwości czynu, potrzeby dalszego ścigania, a później także dla rozstrzygnięcia sądu. Jeżeli dopiero rozważasz złożenie zawiadomienia, warto wcześniej sprawdzić, jak wygląda procedura zawiadomienia i jakie skutki procesowe może wywołać.

Przywłaszczenie pieniędzy a tryb ścigania

W przypadku pożyczonych pieniędzy kwalifikacja prawna zależy od szczegółów sprawy. Jeżeli pieniądze zostały przekazane drugiej osobie w określonym celu albo jako mienie powierzone, organ może rozważać art. 284 K.k.. Zgodnie z art. 284 § 1 K.k. przywłaszczenie cudzej rzeczy ruchomej lub prawa majątkowego jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3, a zgodnie z art. 284 § 2 K.k. przywłaszczenie rzeczy powierzonej – karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Istotny jest art. 284 § 4 K.k. Jeżeli przywłaszczenie nastąpiło na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Osobą najbliższą w rozumieniu art. 115 § 11 K.k. jest m.in. małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

Jeżeli sprawcą jest jedynie znajoma, która nie mieści się w tej definicji, sprawa o przywłaszczenie nie jest sprawą wnioskową. Postępowanie toczy się z urzędu, a pokrzywdzony nie decyduje samodzielnie o tym, czy prokurator ma je kontynuować.

Cofnięcie wniosku o ściganie – kiedy jest możliwe?

Cofnięcie wniosku jest możliwe tylko wtedy, gdy dane przestępstwo jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Zgodnie z art. 12 K.p.k. w sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek postępowanie po złożeniu wniosku toczy się z urzędu, ale wniosek może zostać cofnięty.

W postępowaniu przygotowawczym cofnięcie wniosku wymaga zgody prokuratora, a w postępowaniu sądowym – zgody sądu. Aktualnie wniosek można cofnąć aż do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Jeżeli akt oskarżenia wniósł oskarżyciel publiczny, cofnięcie wniosku po rozpoczęciu przewodu sądowego jest skuteczne, jeżeli nie sprzeciwi się temu oskarżyciel publiczny obecny na rozprawie lub posiedzeniu. Ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne.

Te zasady nie pomagają jednak w sprawie ściganej z urzędu, np. w sprawie przywłaszczenia na szkodę osoby, która nie jest osobą najbliższą. Wtedy zamiast cofnięcia wniosku należy rozważyć złożenie pisma z informacją o pojednaniu, zwrocie pieniędzy i stanowisku pokrzywdzonego.

Co zrobić, gdy szkoda została naprawiona?

Jeżeli pieniądze zostały zwrócone albo pokrzywdzony otrzymał pełną rekompensatę, warto poinformować o tym organ prowadzący sprawę. Pismo powinno być rzeczowe i zgodne z prawdą. Można w nim wskazać, że doszło do porozumienia, że pokrzywdzony nie czuje się już pokrzywdzony w wymiarze majątkowym, że nie domaga się surowego ukarania oraz że wnosi o uwzględnienie tych okoliczności przy dalszych decyzjach procesowych.

W praktyce naprawienie szkody może mieć znaczenie zarówno przy ocenie społecznej szkodliwości czynu, jak i przy ewentualnym warunkowym umorzeniu postępowania. Dodatkowo art. 295 K.k. przewiduje, że wobec sprawcy m.in. przestępstwa z art. 284 K.k., który dobrowolnie naprawił szkodę w całości, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Należy jednak unikać ryzykownej praktyki polegającej na „zmianie zeznań” tylko po to, aby pomóc drugiej osobie. Jeżeli wcześniejsze zeznania były prawdziwe, nie należy im zaprzeczać. Można natomiast złożyć uzupełniające zeznania albo pismo procesowe, w którym wyjaśnia się nowe fakty ujawnione po złożeniu zawiadomienia.

Fałszywe zeznania są przestępstwem. Zgodnie z art. 233 § 1 K.k. osoba, która składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Warunkiem odpowiedzialności jest m.in. uprzedzenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie albo odebranie przyrzeczenia.

Warunkowe umorzenie postępowania albo łagodniejsze zakończenie sprawy

Jeżeli organy ścigania uznają, że czyn jednak miał miejsce, a sprawa nie kwalifikuje się do zwykłego umorzenia, realnym rozwiązaniem może być warunkowe umorzenie. Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne pozwala przypuszczać, że będzie przestrzegał porządku prawnego.

Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Przy typowym przywłaszczeniu rzeczy powierzonej z art. 284 § 2 K.k. górna granica kary wynosi 5 lat, dlatego warunkowe umorzenie może być rozważane, o ile pozostałe przesłanki są spełnione.

Warunkowe umorzenie następuje na okres próby od roku do 3 lat. Umarzając postępowanie warunkowo, sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości także obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę. Jeżeli szkoda została już naprawiona, należy to udokumentować.

Warunkowe umorzenie nie jest wyrokiem skazującym. Nie oznacza to jednak, że sprawę można traktować tak, jakby jej nigdy nie było – sąd stwierdza sprawstwo i winę, ale rezygnuje ze skazania i wymierzenia kary, poddając sprawcę próbie. Dlatego wniosek o takie rozstrzygnięcie powinien być dobrze uzasadniony i oparty na dokumentach potwierdzających pojednanie oraz zwrot pieniędzy.

Jak napisać pismo do prokuratury?

W piśmie do prokuratora warto podać sygnaturę sprawy, dane pokrzywdzonego, krótki opis nowych okoliczności oraz jasne stanowisko. Nie trzeba używać zwrotu „cofam oskarżenie”, jeżeli sprawa jest ścigana z urzędu. Bezpieczniej napisać, że pokrzywdzony informuje o naprawieniu szkody, pojednaniu i braku żądania dalszego karania, a także wnosi o uwzględnienie tych okoliczności przy ocenie dalszego toku postępowania.

Do pisma można dołączyć potwierdzenia przelewów, pokwitowania, ugodę, korespondencję potwierdzającą wyjaśnienie sprawy albo oświadczenie pokrzywdzonego. Jeżeli sprawa trafiła już do sądu, podobne stanowisko można przedstawić sądowi, a w odpowiednim momencie także na rozprawie.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli zawiadomienie dotyczy przywłaszczenia pieniędzy przez osobę, która nie jest osobą najbliższą, nie można po prostu „wycofać oskarżenia” i wymusić zakończenia sprawy. Postępowanie toczy się z urzędu, a decyzje podejmuje prokurator albo sąd.

Nie oznacza to jednak, że pokrzywdzony jest bez wpływu na sprawę. Rzetelne pismo o naprawieniu szkody, pojednaniu i braku woli surowego karania może być ważnym argumentem. Szczególnie istotne jest udokumentowanie zwrotu pieniędzy i unikanie jakichkolwiek nieprawdziwych zeznań.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555.
3. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym - Dz.U. 2000 nr 50 poz. 580.
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2004 r., sygn. akt V KK 373/2003.