Działalność rolnicza żołnierza zawodowego a zgoda dowódcy

Czy żołnierz zawodowy może prowadzić gospodarstwo rolne?

Aktualnie sprawy pracy zarobkowej i działalności gospodarczej żołnierzy zawodowych reguluje przede wszystkim art. 335 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Przepis ten zastąpił dawny art. 56 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, na którym opierały się starsze opracowania. Zasada pozostała jednak podobna: żołnierz zawodowy nie ma pełnej swobody podejmowania dodatkowej aktywności zarobkowej poza służbą.

Zgodnie z art. 335 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierzowi zawodowemu nie wolno podejmować pracy zarobkowej i prowadzić działalności gospodarczej. Zakaz nie jest bezwzględny, ponieważ dowódca jednostki wojskowej może wydać zgodę, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. W praktyce oznacza to, że żołnierz, który chce regularnie uprawiać ziemię, sprzedawać płody rolne, pobierać dopłaty i organizować prace w gospodarstwie, powinien potraktować sprawę jako wymagającą formalnego uregulowania.

Czy działalność rolnicza jest działalnością gospodarczą?

Trzeba rozróżnić dwie kwestie. Po pierwsze, Prawo przedsiębiorców definiuje działalność gospodarczą jako zorganizowaną działalność zarobkową wykonywaną we własnym imieniu i w sposób ciągły. Po drugie, art. 6 tej ustawy wyłącza stosowanie jej przepisów między innymi do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego.

Wyłączenie z Prawa przedsiębiorców nie oznacza jednak, że działalność rolnicza zawsze jest obojętna prawnie albo że żołnierz może ją prowadzić bez żadnych ograniczeń służbowych. Oznacza ono przede wszystkim, że typowa produkcja rolnicza nie podlega reżimowi tej ustawy w takim samym zakresie jak klasyczna firma wpisana do CEIDG. W orzecznictwie administracyjnym wydanym jeszcze na gruncie poprzedniej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wskazywano, że prowadzenie gospodarstwa rolnego może mieć cechy działalności zarobkowej, zorganizowanej i ciągłej, choć nie stosuje się do niego przepisów o ewidencji działalności gospodarczej.

Dlatego przy ocenie sytuacji żołnierza nie wystarczy odpowiedź, czy rolnik ma wpis w CEIDG. Ważne są fakty: czy żołnierz faktycznie uprawia grunty, czy robi to regularnie, czy osiąga lub zamierza osiągać korzyść majątkową, czy występuje o dopłaty, czy sprzedaż plonów albo skala działalności wskazują na zorganizowaną aktywność. Im bardziej działalność przypomina stałe źródło dochodu lub wymaga stałego zaangażowania, tym większe ryzyko, że powinna być objęta zgodą dowódcy.

Zgoda dowódcy na działalność rolniczą żołnierza

Dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zajmuje stanowisko służbowe, może zezwolić żołnierzowi na wykonywanie pracy zarobkowej albo prowadzenie działalności gospodarczej. Zgoda jest możliwa, jeżeli dodatkowa aktywność:

1. nie koliduje z wykonywaniem zadań służbowych przez żołnierza;
2. wpływa na podwyższenie jego kwalifikacji;
3. nie narusza prestiżu żołnierza zawodowego;
4. nie dotyczy wyrobów obronnych oraz dostaw, robót budowlanych i usług przeznaczonych na zamówienie jednostek wojskowych.

W przypadku zwykłej uprawy niewielkiego areału najczęściej kluczowe będą kwestie praktyczne: czy prace rolne da się pogodzić ze służbą, czy nie będą wpływać na dyspozycyjność, gotowość do wykonywania rozkazów, wyjazdy służbowe, szkolenia lub służby w systemie zmianowym oraz czy nie naruszą prestiżu żołnierza. Trzeba też odnieść się do przesłanki podwyższenia kwalifikacji, ponieważ zwykła produkcja rolna nie zawsze będzie łatwa do uzasadnienia w tym zakresie. Sam fakt, że działalność jest rolnicza, nie przesądza jeszcze o zgodzie ani o odmowie.

Jak złożyć wniosek o zgodę na prowadzenie gospodarstwa?

Szczegółową procedurę określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 13 czerwca 2023 r. w sprawie wykonywania pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej przez żołnierzy zawodowych. Wniosek składa się pisemnie, drogą służbową, do dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz zajmuje stanowisko służbowe albo do której został skierowany w ramach pełnienia zawodowej służby wojskowej w dyspozycji.

W sprawie działalności rolniczej warto opisać przede wszystkim:

• jakie grunty są uprawiane, na jakiej podstawie i na jakim obszarze;
• czy jest to własność, dzierżawa, użyczenie albo inny tytuł prawny;
• jaki jest rodzaj upraw lub produkcji;
• czy żołnierz pobiera lub zamierza pobierać dopłaty ARiMR;
• czy występuje sprzedaż plonów albo inne przychody;
• ile czasu tygodniowo wymaga prowadzenie gospodarstwa;
• czy działalność nie koliduje ze służbą oraz nie dotyczy zamówień wojskowych ani wyrobów obronnych.

Jeżeli dowódca uzna, że sprawa powinna być kwalifikowana jak prowadzenie działalności gospodarczej, może oczekiwać danych przewidzianych dla takiego wniosku, w tym określenia przedmiotu działalności, miejsca jej wykonywania, formy prawnej, wymiaru czasu potrzebnego do jej wykonywania oraz terminu rozpoczęcia. Przy typowym gospodarstwie rolnym żołnierz nie zawsze będzie miał wydruk z CEIDG lub KRS, dlatego praktycznie warto dołączyć umowę dzierżawy, dokumenty dotyczące numeru producenta ARiMR, opis produkcji i oświadczenie dotyczące braku związku z wyrobami obronnymi.

Co zrobić, gdy żołnierz już uprawia ziemię bez zgody?

Jeżeli żołnierz rozpoczął już uprawę dzierżawionej ziemi, korzysta z dopłat albo osiąga przychody z plonów, najbezpieczniej jest nie zwlekać z uporządkowaniem sprawy. W praktyce należy przygotować wniosek o zgodę na dalsze prowadzenie działalności, wyjaśnić, od kiedy i na jakiej podstawie gospodarstwo jest prowadzone, oraz wskazać, że wcześniejszy brak wniosku wynikał np. z błędnego przekonania co do wyłączenia rolnictwa z Prawa przedsiębiorców.

Trzeba liczyć się z tym, że dowódca może sprawę ocenić indywidualnie. Jeżeli dojdzie do wniosku, że prowadzenie gospodarstwa koliduje ze służbą, narusza prestiż żołnierza albo wiąże się z obszarem zamówień wojskowych lub wyrobów obronnych, może odmówić zgody. Wtedy żołnierz powinien mieć czas na zakończenie działalności, rozwiązanie albo zmianę umowy dzierżawy i uporządkowanie spraw związanych z ARiMR.

Dopłaty ARiMR, PIT i brak wpisu do CEIDG

Pobieranie dopłat ARiMR nie jest tym samym co wpis do CEIDG. Producent rolny co do zasady powinien mieć numer identyfikacyjny w ewidencji producentów, jeżeli ubiega się o płatności lub pomoc, ale numer producenta nie przesądza jeszcze o tym, że rolnik stał się przedsiębiorcą wpisanym do rejestru działalności gospodarczej.

Podobnie wyłączenie przychodów z działalności rolniczej z ustawy o PIT, z wyjątkiem działów specjalnych produkcji rolnej, nie rozwiązuje problemu służbowego. To, że typowa działalność rolnicza nie jest rozliczana jak pozarolnicza działalność gospodarcza w PIT, nie oznacza automatycznie, że żołnierz może ją wykonywać bez zgody dowódcy. Ustawowe ograniczenie dla żołnierzy ma własny cel: ochronę dyspozycyjności, bezstronności, prestiżu służby i interesu Sił Zbrojnych.

Wykonywanie pracy zarobkowej a obowiązki żołnierza

Art. 335 ustawy o obronie Ojczyzny obejmuje także pracę zarobkową. Za pracę zarobkową uważa się pracę świadczoną osobiście w ramach stosunku pracy albo na podstawie innego tytułu, jeżeli jest wykonywana przez okres dłuższy niż 1 miesiąc. Żołnierzowi nie wolno także wykonywać odpłatnych prac krótszych niż 1 miesiąc, jeżeli naruszałoby to wskazane w ustawie warunki, w szczególności kolidowało ze służbą albo naruszało prestiż żołnierza.

W sprawach zawodów mundurowych znaczenie ma nie tylko sama zgoda na dodatkową aktywność, ale też rzetelność informacji składanych przez żołnierza wobec przełożonych. Zatajenie istotnych okoliczności może pogorszyć sytuację bardziej niż samo złożenie spóźnionego wniosku i wyjaśnienie sprawy.

Podsumowanie

Żołnierz zawodowy, który regularnie uprawia dzierżawioną ziemię, występuje o dopłaty ARiMR albo sprzedaje płody rolne, powinien wystąpić do dowódcy o zgodę albo co najmniej o jednoznaczne rozstrzygnięcie sprawy. Nie należy opierać się wyłącznie na tym, że rolnictwo jest wyłączone z wielu obowiązków Prawa przedsiębiorców i nie wymaga standardowego wpisu do CEIDG. Trzeba też pamiętać, że zgoda zależy od spełnienia warunków ustawowych, więc przy zwykłej działalności rolniczej nie jest gwarantowana.

Jeżeli chodzi nie o rolnictwo, lecz o dodatkowa DG, schemat postępowania jest podobny: trzeba sprawdzić ograniczenia właściwe dla danej służby, przygotować wniosek i wykazać, że aktywność nie koliduje z obowiązkami służbowymi. Przy już rozpoczętej działalności kluczowe jest szybkie, rzeczowe i kompletne uporządkowanie sytuacji.

FAQ

Czy żołnierz zawodowy może uprawiać ziemię po służbie?

Może to być dopuszczalne, ale przy regularnym prowadzeniu gospodarstwa i korzyściach majątkowych żołnierz powinien uzyskać zgodę dowódcy albo przynajmniej wystąpić o formalną ocenę. Sama okoliczność, że prace są wykonywane po godzinach służby, nie wystarcza.

Czy działalność rolnicza wymaga wpisu do CEIDG?

Typowa działalność wytwórcza w rolnictwie jest wyłączona spod stosowania Prawa przedsiębiorców, dlatego zwykle nie podlega wpisowi do CEIDG jak klasyczna jednoosobowa firma. Nie przesądza to jednak o braku obowiązków wobec dowódcy jednostki wojskowej.

Czy pobieranie dopłat ARiMR oznacza prowadzenie działalności gospodarczej?

Samo pobieranie dopłat nie jest równoznaczne z wpisem do rejestru przedsiębiorców. Jest jednak silnym sygnałem, że żołnierz faktycznie prowadzi produkcję rolną i osiąga z niej korzyść majątkową, więc sprawa powinna zostać ujawniona i oceniona służbowo.

Czy można dostać zgodę po rozpoczęciu działalności?

Przepisy zakładają złożenie wniosku przed podjęciem pracy albo działalności, ale w praktyce przy już rozpoczętej aktywności warto niezwłocznie wystąpić o zgodę na jej dalsze prowadzenie. We wniosku należy jasno opisać dotychczasowy stan faktyczny.

Co grozi żołnierzowi za prowadzenie gospodarstwa bez zgody?

Konsekwencje zależą od okoliczności, skali działalności, wpływu na służbę i reakcji żołnierza po ujawnieniu sprawy. Możliwe jest polecenie zakończenia aktywności, odmowa zgody, cofnięcie wcześniej wydanej zgody, a w poważniejszych przypadkach także odpowiedzialność służbowa lub dyscyplinarna.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 335.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 13 czerwca 2023 r. w sprawie wykonywania pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej przez żołnierzy zawodowych.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, w szczególności art. 3 i art. 6.
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 1.
• Wyroki sądów administracyjnych dotyczące gospodarstwa rolnego jako aktywności o cechach działalności gospodarczej: WSA we Wrocławiu z 25 kwietnia 2012 r., III SA/Wr 66/12; WSA w Gdańsku z 18 września 2008 r., III SA/Gd 217/08; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 marca 2008 r., II SA/Go 87/08.