Ułaskawienie a zaświadczenie o niekaralności

Czy ułaskawienie oznacza czyste zaświadczenie z KRK?

Samo ułaskawienie nie musi oznaczać, że osoba skazana od razu będzie widniała jako niekarana. Trzeba odróżnić dwie sytuacje: darowanie lub złagodzenie kary oraz zatarcie skazania. Jeżeli Prezydent RP darował niewykonaną część kary, wyrok skazujący nadal istnieje, a informacja o skazaniu może nadal znajdować się w Krajowym Rejestrze Karnym.

Inaczej byłoby wtedy, gdyby akt łaski wyraźnie obejmował również zatarcie skazania albo usunięcie skutków skazania w zakresie wpisu w rejestrze. W praktyce trzeba więc sięgnąć do treści postanowienia Prezydenta RP, a nie tylko do samej informacji, że dana osoba została ułaskawiona.

Jeżeli dopiero rozważasz wystąpienie o akt łaski, przydatna może być osobna analiza: procedura wnioskowania o ułaskawienie.

Zatarcie skazania i usunięcie wpisu z rejestru

Zgodnie z art. 106 Kodeksu karnego z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. To właśnie zatarcie skazania, a nie samo odbycie części kary czy samo ułaskawienie, ma zasadnicze znaczenie dla uzyskania „czystego” zaświadczenia z KRK.

Jeżeli skazanie już się zatarło, a mimo to informacja nadal pojawia się w rejestrze, problemem może być usunięcie nieaktualnego wpisu z KRK. W pierwszej kolejności warto jednak ustalić, czy termin zatarcia rzeczywiście już upłynął i czy nie ma przeszkód wynikających z innych orzeczonych środków.

Kiedy następuje zatarcie skazania po darowaniu kary?

W przypadku kary pozbawienia wolności aktualna zasada z art. 107 § 1 Kodeksu karnego jest następująca: zatarcie skazania następuje z mocy prawa po 10 latach od wykonania kary, jej darowania albo przedawnienia wykonania. Przy ułaskawieniu polegającym na darowaniu reszty kary termin liczy się zasadniczo od daty darowania kary, chyba że sam akt łaski wskazuje inaczej.

Jest jednak ważny wyjątek. Sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po 5 latach, jeżeli łącznie spełnione są dwa warunki: wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat oraz skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego. To rozwiązanie ma znaczenie w opisanej sytuacji, skoro kara wynosiła 2 lata pozbawienia wolności.

Inne terminy obowiązują przy innych rodzajach kar. Przy karze ograniczenia wolności zatarcie następuje zasadniczo po 3 latach od wykonania lub darowania kary, a przy grzywnie po roku. Szerzej temat omawia artykuł o tym, kiedy następuje zatarcie po wykonaniu kary.

Co zrobić, jeżeli od ułaskawienia minęły dopiero 4 lata?

Jeżeli od darowania reszty kary minęły około 4 lata, a akt łaski nie obejmował zatarcia skazania, najczęściej będzie jeszcze za wcześnie na sądowy wniosek o wcześniejsze zatarcie skazania. Przy karze pozbawienia wolności do 3 lat taki wniosek można złożyć dopiero po upływie 5 lat od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary.

W praktyce warto wykonać trzy kroki:

• sprawdzić dokładną treść aktu łaski i datę darowania kary,
• ustalić, czy nie orzeczono środków karnych, kompensacyjnych, przepadku albo środków zabezpieczających, bo mogą one opóźnić zatarcie,
• po upływie 5 lat przygotować wniosek do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji.

Do wniosku warto dołączyć odpis wyroku, dokument potwierdzający ułaskawienie, dowód uiszczenia opłaty od wniosku o zatarcie skazania oraz krótkie uzasadnienie, że od darowania kary skazany przestrzegał porządku prawnego. Opłata od wniosku o zatarcie skazania wynosi obecnie 45 zł.

Gdzie uzyskać zaświadczenie o niekaralności?

Zaświadczenia o niekaralności nie wydaje policja ani prokuratura. Wydaje je Krajowy Rejestr Karny jako informację o osobie. Wniosek można złożyć elektronicznie przez e-KRK, osobiście w punkcie informacyjnym KRK albo listownie. Jeżeli dokument jest potrzebny do pracy, zwykle chodzi właśnie o informację z KRK.

Aktualnie informacja o osobie kosztuje 20 zł w systemie e-KRK albo 30 zł przy tradycyjnym wniosku papierowym. Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić, gdzie uzyskać zaświadczenie i w jakiej formie pracodawca akceptuje dokument, bo wydruk elektronicznego pliku XML nie jest samodzielnym urzędowym dokumentem.

Kiedy zatarcie może być opóźnione albo niemożliwe?

Nie każde skazanie zaciera się w tym samym czasie. Jeżeli poza karą orzeczono środek karny, środek kompensacyjny, przepadek albo środek zabezpieczający, zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania. Przykładowo niewykonany obowiązek naprawienia szkody może mieć praktyczne znaczenie dla terminu zatarcia.

Trzeba też pamiętać o art. 108 Kodeksu karnego. Jeżeli dana osoba ma więcej niż jedno skazanie albo po rozpoczęciu biegu terminu do zatarcia ponownie popełniła przestępstwo, zasadą jest jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. Oznacza to, że jedno późniejsze skazanie może zablokować „oczyszczenie” wcześniejszego wpisu.

Istnieje również szczególny zakaz zatarcia z art. 106a Kodeksu karnego. Nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej 15 lat.

FAQ

Czy po ułaskawieniu jestem osobą niekaraną?

Nie zawsze. Jeżeli akt łaski tylko darował resztę kary, skazanie nadal może figurować w KRK do czasu zatarcia. Osobą niekaraną w świetle prawa stajesz się dopiero po zatarciu skazania, chyba że akt łaski wyraźnie objął również taki skutek.

Kiedy mogę złożyć wniosek o wcześniejsze zatarcie skazania?

Przy karze pozbawienia wolności nieprzekraczającej 3 lat można złożyć wniosek po 5 latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary. Sąd nie musi jednak uwzględnić wniosku automatycznie; bada między innymi, czy skazany przestrzegał porządku prawnego.

Czy zatarcie skazania następuje automatycznie?

Tak, w wielu przypadkach zatarcie następuje z mocy prawa po upływie ustawowego terminu. Jeżeli jednak skazany chce skorzystać z wcześniejszego zatarcia po 5 latach przy karze pozbawienia wolności do 3 lat, potrzebny jest wniosek do sądu i pozytywne postanowienie.

Do którego sądu składa się wniosek o zatarcie skazania?

Wniosek składa się do sądu, który wydał wyrok skazujący w pierwszej instancji. Jeżeli spraw było kilka, właściwość może wymagać dodatkowego sprawdzenia, zwłaszcza gdy orzekały różne sądy.

Czy KRK samo usuwa wpis po zatarciu skazania?

Co do zasady tak. Skazanie spełniające warunki zatarcia powinno zostać usunięte z rejestru bez osobnego wniosku do KRK. Jeżeli mimo zatarcia wpis nadal widnieje, warto wystąpić o wyjaśnienie i powołać się na podstawę zatarcia.

Czy pracodawca może żądać zaświadczenia o niekaralności?

Może to zrobić wtedy, gdy wynika to z przepisów dotyczących danego stanowiska, zawodu albo procedury. Jeżeli praca nie wymaga ustawowo niekaralności, żądanie zaświadczenia może wymagać oceny pod kątem prawa pracy i ochrony danych osobowych.

Podsumowanie

Ułaskawienie przez Prezydenta RP nie jest równoznaczne z automatycznym usunięciem wpisu z Krajowego Rejestru Karnego, chyba że z treści aktu łaski wynika taki skutek. Przy karze 2 lat pozbawienia wolności, darowanej aktem łaski, podstawowy termin zatarcia wynosi 10 lat od darowania kary, ale po 5 latach można wystąpić do sądu o wcześniejsze zatarcie, jeżeli skazany przestrzegał porządku prawnego. Dopiero po zatarciu skazania można oczekiwać, że zaświadczenie z KRK nie będzie wykazywać tego skazania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 106-108.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, rozdział 59 dotyczący ułaskawienia.
3. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym - Dz.U. 2000 nr 50 poz. 580.
4. Informacje Ministerstwa Sprawiedliwości o opłatach i uzyskiwaniu informacji z Krajowego Rejestru Karnego - gov.pl.
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2004 r., sygn. akt WZ 57/04.