Środek wychowawczy w młodości a rekrutacja do Policji

Czy upomnienie wobec nieletniego jest skazaniem?

Nie. Upomnienie orzeczone wobec osoby, która w chwili czynu była nieletnia, jest środkiem wychowawczym, a nie karą za przestępstwo. W sprawach z 2012 r. podstawą stosowania upomnienia był art. 6 pkt 1 uchylonej ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. Obecnie analogiczny środek wychowawczy przewiduje art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

Ma to praktyczne znaczenie: osoba, wobec której jako nieletniej zastosowano samo upomnienie, nie była z tego powodu prawomocnie skazana wyrokiem sądu za przestępstwo. Nie należy więc utożsamiać sprawy nieletniego z wpisem o skazaniu osoby dorosłej.

Kiedy dane nieletniego usuwa się z KRK?

Zasady usuwania danych z Krajowego Rejestru Karnego reguluje art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym. Przepis ten stanowi, że dane osobowe nieletniego, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy, czyli nieletniego, wobec którego prawomocnie orzeczono środki wychowawcze, środek leczniczy albo środek poprawczy, usuwa się z Rejestru po spełnieniu warunków wskazanych w tym przepisie.

W typowej sytuacji środka wychowawczego, takiego jak upomnienie, dane usuwa się po ukończeniu 18. roku życia przez nieletniego, wobec którego wykonywane były środki wychowawcze. Art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym przewiduje jednak wyjątki, m.in. gdy środek wychowawczy zastosowano w okresie warunkowego zawieszenia wykonania umieszczenia w zakładzie poprawczym albo gdy wykonanie określonych środków trwało dłużej na podstawie przepisów ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

Jeżeli w opisanej sytuacji chodziło wyłącznie o upomnienie w wieku 14 lat i nie było późniejszych środków poprawczych, leczniczych ani dalszych spraw, to z dużym prawdopodobieństwem taka informacja nie powinna już figurować w KRK. Warto jednak uzyskać własne zaświadczenie albo informację z KRK, aby nie opierać się wyłącznie na przypuszczeniach.

Rekrutacja do Policji a dawna sprawa nieletniego

Podstawowe wymagania dla kandydata do służby w Policji określa art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. Zgodnie z tym przepisem służbę w Policji może pełnić obywatel polski o nieposzlakowanej opinii, który nie był skazany prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, korzysta z pełni praw publicznych, ma co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe, posiada zdolność fizyczną i psychiczną do służby oraz daje rękojmię zachowania tajemnicy stosownie do przepisów o ochronie informacji niejawnych.

W tym katalogu trzeba odróżnić dwie rzeczy. Pierwsza to formalna niekaralność za przestępstwo albo przestępstwo skarbowe. Sam środek wychowawczy w postaci upomnienia, orzeczony wobec nieletniego, nie jest takim skazaniem. Druga to ocena nieposzlakowanej opinii kandydata oraz rękojmi zachowania tajemnicy. Te przesłanki mogą być oceniane szerzej, a ich znaczenie zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Postępowanie kwalifikacyjne do Policji odbywa się na podstawie art. 25 ust. 2 ustawy o Policji oraz przepisów wykonawczych, w szczególności rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 marca 2023 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego wobec kandydatów ubiegających się o przyjęcie do służby w Policji. Kandydat składa dokumenty, przechodzi kolejne etapy kwalifikacji, a w odpowiednich przypadkach oceniana jest także możliwość dopuszczenia go do informacji niejawnych.

Jeżeli kandydat ma wątpliwości, czy dawna sprawa może zostać oceniona negatywnie, powinien przede wszystkim mówić prawdę w dokumentach i oświadczeniach. Zatajenie informacji, o którą organ wyraźnie pyta w zgodnym z prawem formularzu, może być bardziej ryzykowne niż samo wyjaśnienie zdarzenia sprzed wielu lat.

Nieposzlakowana opinia kandydata

Wymóg nieposzlakowanej opinii wynika wprost z art. 25 ust. 1 ustawy o Policji. Przepis nie zawiera zamkniętej listy okoliczności, które przesądzają o spełnieniu albo niespełnieniu tego warunku. W praktyce organ może brać pod uwagę m.in. dotychczasowy sposób życia, zachowanie kandydata, wiarygodność, rzetelność oraz informacje ujawnione w toku rekrutacji.

Nie oznacza to jednak, że pojedyncze upomnienie z wieku 14 lat automatycznie przekreśla szanse na służbę. Jeżeli od zdarzenia minęło wiele lat, kandydat nie był karany, pracował lub uczył się bez zastrzeżeń, ma dobre opinie i nie wchodził w konflikty z prawem, są to argumenty przemawiające za tym, że dawny incydent nie powinien przesądzać o aktualnej ocenie jego osoby.

W kontekście wymogu opinii warto odróżnić niekaralność od szerszej oceny kandydata. Szerzej omawia to artykuł dotyczący tego, jak rozumiana bywa nieposzlakowana opinia kandydata w sprawach związanych z rekrutacją do Policji.

Rękojmia zachowania tajemnicy i postępowanie sprawdzające

Art. 25 ust. 1 ustawy o Policji wymaga, aby kandydat dawał rękojmię zachowania tajemnicy stosownie do przepisów o ochronie informacji niejawnych. Pojęcie rękojmi zachowania tajemnicy definiuje art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych jako zdolność osoby do spełnienia ustawowych wymogów zapewniających ochronę informacji niejawnych przed ich nieuprawnionym ujawnieniem.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o ochronie informacji niejawnych dopuszczenie do pracy lub służby związanej z dostępem do informacji niejawnych może nastąpić po uzyskaniu poświadczenia bezpieczeństwa albo po pisemnym upoważnieniu w przypadkach przewidzianych ustawą. Natomiast art. 24 ust. 1 tej ustawy wskazuje, że postępowanie sprawdzające ma na celu ustalenie, czy osoba sprawdzana daje rękojmię zachowania tajemnicy.

W praktyce oznacza to, że rekrutacja do Policji może obejmować nie tylko sprawdzenie formalnej niekaralności w KRK, lecz także ocenę wiarygodności kandydata. Jeżeli pojawią się pytania o dawne zdarzenie z okresu nieletniości, warto przedstawić je rzeczowo: kiedy miało miejsce, jaki środek zastosowano, czy sprawa zakończyła się na upomnieniu oraz jak wyglądało dalsze życie kandydata.

Co zrobić przed złożeniem dokumentów do Policji?

Przed złożeniem dokumentów warto wykonać kilka praktycznych kroków. Po pierwsze, można pobrać informację z Krajowego Rejestru Karnego dotyczącą własnej osoby. Jeżeli KRK nie wykazuje wpisu, jest to ważny argument potwierdzający brak formalnego wpisu o karalności. Szerzej wyjaśniamy także jak czyn popełniony jako nieletni wpływa na KRK i status osoby niekaranej.

Po drugie, warto odtworzyć podstawowe informacje o sprawie nieletniego: rok, sąd, rodzaj środka oraz to, czy było tylko upomnienie. Jeżeli kandydat ma odpis postanowienia sądu rodzinnego, powinien zachować go na wypadek konieczności wyjaśnienia sprawy.

Po trzecie, należy zadbać o spójne przedstawienie swojej obecnej sytuacji: brak kolejnych naruszeń prawa, ukończona szkoła, zatrudnienie, opinie z pracy, działalność społeczna, sportowa albo wolontariat. Takie okoliczności nie usuwają dawnego zdarzenia, ale mogą pokazać, że nie ma ono związku z aktualną postawą kandydata.

Jak reagować, gdy dawna sprawa zostanie podniesiona w rekrutacji?

Jeżeli w toku rekrutacji pojawi się informacja o sprawie z okresu nieletniości, nie warto jej bagatelizować ani zaprzeczać faktom. Najbezpieczniej wyjaśnić, że chodziło o środek wychowawczy w postaci upomnienia, orzeczony wiele lat temu wobec osoby nieletniej, a nie o wyrok skazujący za przestępstwo.

W razie negatywnego wyniku postępowania trzeba sprawdzić, na jakim etapie i z jakiej przyczyny zakończono rekrutację. Możliwość kwestionowania wyniku zależy od rodzaju rozstrzygnięcia, podstawy prawnej i pouczenia przekazanego kandydatowi. W sprawach dotyczących danych osobowych można dodatkowo rozważyć wniosek o informację, jakie dane były przetwarzane i na jakiej podstawie, przy czym każda taka sytuacja wymaga odrębnej analizy.

FAQ

Źródła

• art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, akt uchylony, właściwy dla spraw prowadzonych w 2012 r.
• art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.
• art. 1 ust. 2 pkt 6 oraz art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym.
• art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
• art. 2 pkt 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych.
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 marca 2023 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego wobec kandydatów ubiegających się o przyjęcie do służby w Policji.