Stolarz nie dokończył kuchni i żąda zapłaty – co robić?

Jaka umowa łączy zamawiającego ze stolarzem?

W przypadku wykonania zabudowy kuchennej na wymiar najczęściej mamy do czynienia z umową o dzieło w rozumieniu art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Takim dziełem jest zwykle konkretny, indywidualnie oznaczony rezultat: kompletna zabudowa meblowa dopasowana do danej kuchni. To ważne, bo przy umowie o dzieło liczy się nie samo „działanie”, lecz uzyskanie umówionego efektu.

Czy trzeba płacić za niedokończoną i wadliwą zabudowę?

Nie zawsze. Jeżeli dzieło nie zostało wykonane albo wykonano je wadliwie i nie nadaje się do normalnego odbioru, wykonawca nie może skutecznie domagać się pełnego wynagrodzenia tylko dlatego, że wystawił fakturę pro forma.

Faktura pro forma nie jest dokumentem księgowym potwierdzającym istnienie wymagalnego długu. To jedynie informacja handlowa o oczekiwanej płatności. O tym, czy trzeba zapłacić, decyduje treść umowy, stan wykonania prac oraz przepisy Kodeksu cywilnego.

Jeżeli odstąpienie od umowy było skuteczne, podstawą rozliczeń nie jest już „pełna cena z umowy”, tylko wzajemny zwrot świadczeń i rozliczenie tego, co rzeczywiście zostało wykonane i ma dla zamawiającego wartość.

Kiedy można odstąpić od umowy ze stolarzem?

Jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu. Wynika to wprost z art. 635 Kodeksu cywilnego.

Ten przepis jest bardzo istotny przy pracach takich jak zabudowa kuchni, gdy wykonawca wielokrotnie przekłada terminy, nie stawia się na montaż i przez swoje opóźnienie blokuje dalsze prace innych ekip.

Niezależnie od art. 635 Kodeksu cywilnego, gdy wykonawca wykonuje dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może – na podstawie art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego – wezwać go do zmiany sposobu wykonywania i wyznaczyć odpowiedni termin, a po bezskutecznym upływie terminu powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy.

Jeżeli więc w konkretnej sprawie wad było dużo, a opóźnienie było znaczne, podstawą działania może być zarówno art. 635 Kodeksu cywilnego, jak i – zależnie od przebiegu sprawy – art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego.

Co dzieje się po odstąpieniu od umowy?

Skutki odstąpienia od umowy wzajemnej reguluje art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego. Strona, która odstępuje od umowy, może żądać zwrotu tego, co świadczyła, a sama powinna zwrócić to, co otrzymała od drugiej strony. Może też żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

W praktyce oznacza to, że po skutecznym odstąpieniu od umowy należy rozliczyć:

• wpłaconą zaliczkę,
• wartość materiału faktycznie zużytego na Pani rzecz,
• wartość prac wykonanych prawidłowo i użytecznych,
• koszty usunięcia wad lub dokończenia zabudowy przez innego wykonawcę,
• ewentualną dodatkową szkodę, np. koszty przestoju innych prac, jeżeli da się je wykazać i pozostają w normalnym związku przyczynowym z zachowaniem wykonawcy – art. 471 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 361 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli zabudowa jest niedokończona i zawiera istotne wady, bardzo często okazuje się, że po potrąceniu kosztów poprawek to nie zamawiający dopłaca wykonawcy, lecz wykonawca powinien zwrócić część zaliczki.

Jak rozliczyć zaliczkę i materiał?

Jeżeli wykonawca dostał część pieniędzy „na materiał”, to w razie sporu powinien wykazać, co rzeczywiście kupił, za jaką kwotę i co zostało zamontowane w Pani kuchni. Sama deklaracja, że zaliczka poszła na materiał, nie zamyka sprawy.

W praktyce należy zażądać:

• specyfikacji zakupionych materiałów,
• rachunków lub faktur zakupu, o ile wykonawca twierdzi, że środki zostały na to wydane,
• rozliczenia elementów niewydanych, niezabudowanych albo nadających się do zwrotu,
• wskazania, jaka część prac została ukończona i jaka jest jej realna wartość.

Jeżeli stolarz odmawia spotkania bez wcześniejszej zapłaty, warto sporządzić własną inwentaryzację: zdjęcia, nagranie, listę braków, listę wad i – najlepiej – kosztorys naprawczy od innego fachowca. Taki materiał bywa później kluczowy w negocjacjach albo w sądzie.

Wady zabudowy – jakie uprawnienia ma zamawiający?

Jeżeli dzieło ma wady, do umowy o dzieło stosuje się przepisy o rękojmi za wady, z modyfikacjami wynikającymi z art. 638 § 1 Kodeksu cywilnego, który odsyła do przepisów o rękojmi przy sprzedaży. W zależności od stanu faktycznego możliwe są roszczenia o usunięcie wad, obniżenie wynagrodzenia, a przy wadach istotnych także odstąpienie od umowy.

Jeżeli jednak Pani wcześniej skutecznie odstąpiła od umowy z powodu poważnego opóźnienia na podstawie art. 635 Kodeksu cywilnego, główny ciężar przesuwa się na rozliczenie po odstąpieniu oraz ewentualne dochodzenie odszkodowania. Każdorazowo trzeba więc ocenić, który tryb najlepiej odpowiada konkretnemu przebiegowi sprawy.

Co napisać do stolarza?

Najbezpieczniej wysłać do wykonawcy pisemne stanowisko – e-mailem i listem poleconym – w którym:

• wskaże Pani datę zawarcia umowy i ustalone terminy,
• opisze Pani opóźnienia, brak zakończenia prac i konkretne wady,
• powoła się Pani na art. 635 Kodeksu cywilnego, a jeżeli jest to uzasadnione także na art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego,
• potwierdzi Pani, że odstąpiła od umowy,
• zakwestionuje Pani obowiązek zapłaty pełnej kwoty z pro formy,
• wezwie Pani do rozliczenia zaliczki i materiałów,
• wyznaczy Pani termin na przedstawienie rozliczenia i ewentualny zwrot nadpłaty.

W piśmie można też zaznaczyć, że brak dobrowolnego rozliczenia spowoduje zlecenie wyceny szkody innemu wykonawcy i dochodzenie roszczeń na drodze sądowej.

Czy można żądać odszkodowania?

Tak, jeżeli wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy powstała szkoda. Podstawą jest art. 471 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak umieć wykazać:

• naruszenie umowy przez wykonawcę,
• powstanie szkody,
• związek przyczynowy między zachowaniem wykonawcy a szkodą.

Przykładowo mogą wchodzić w grę koszty dokończenia prac przez innego stolarza, poprawy wad, demontażu źle zamontowanych elementów, dodatkowych dojazdów fachowców czy koszt przestoju innych robót – ale tylko wtedy, gdy da się je konkretnie wykazać rachunkami, ofertami lub opinią.

Jakie dowody warto zebrać przed sporem?

Im szybciej, tym lepiej. W praktyce najważniejsze są:

• umowa, zamówienie, wycena, korespondencja mailowa i SMS,
• potwierdzenia przelewów i wpłaty zaliczki,
• zdjęcia wszystkich wad i braków, najlepiej z datą,
• zestawienie terminów, które wykonawca przekładał,
• oświadczenie o odstąpieniu od umowy lub wiadomości potwierdzające jego złożenie,
• opinia lub kosztorys od innego stolarza co do zakresu wad i kosztu dokończenia,
• ewentualnie protokół prywatny sporządzony z udziałem świadka.

Jeżeli spór ma być większy, warto rozważyć zabezpieczenie dowodu przez rzeczoznawcę. W postępowaniu sądowym opinia biegłego bywa rozstrzygająca.

Tabela: za co można, a za co nie trzeba płacić

FAQ

Czy faktura pro forma oznacza, że muszę zapłacić?

Nie. Faktura pro forma nie jest samodzielną podstawą obowiązku zapłaty. O tym, czy należność istnieje, decydują umowa, stan wykonania dzieła i przepisy Kodeksu cywilnego.

Czy mogę odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu?

Tak, jeżeli opóźnienie jest tak duże, że nie jest prawdopodobne ukończenie dzieła w terminie. Umożliwia to art. 635 Kodeksu cywilnego.

Czy mam płacić za część prac już wykonanych?

Możliwe jest rozliczenie części prac, ale tylko w zakresie, w jakim zostały wykonane prawidłowo i przedstawiają dla Pani realną wartość. Nie oznacza to obowiązku zapłaty pełnej ceny z umowy.

Czy mogę żądać zwrotu części zaliczki?

Tak, jeżeli wykonawca nie wykonał dzieła w uzgodnionym zakresie albo nie rozliczył pobranych pieniędzy na materiał. Po odstąpieniu od umowy stosuje się art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego.

Co jeśli stolarz nie chce podpisać protokołu?

Proszę sporządzić własną dokumentację: zdjęcia, listę wad, spis braków, nagranie i – jeśli to możliwe – opinię innego wykonawcy. Brak podpisu stolarza nie przekreśla możliwości wykazania stanu prac innymi dowodami.

Źródła

• art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 635 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 636 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 638 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 494 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 361 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• wyrok Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2004 r., sygn. III CK 188/02
• wyrok Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2004 r., sygn. IV CK 340/04