Deportacja za długi cywilne – czy grozi i kiedy dług się przedawnia?

Deportacja za długi – co do zasady nie

Jeżeli chodzi wyłącznie o niespłacone długi cywilne w Polsce, to sama zaległość nie jest podstawą deportacji do Polski. Dług czynszowy, pożyczka, niezapłacone rachunki czy zadłużenie po eksmisji to zobowiązania cywilnoprawne, a nie podstawa wydalenia z państwa pobytu.

Deportacja lub zobowiązanie cudzoziemca do powrotu wynika co do zasady z przepisów imigracyjnych państwa, w którym dana osoba przebywa, a nie z tego, że ma prywatne długi w Polsce. W polskim porządku prawnym kwestie zobowiązania cudzoziemca do powrotu reguluje m.in. art. 302 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Przesłanki te dotyczą np. nielegalnego pobytu, a nie samego zadłużenia cywilnego.

Jeżeli więc mieszka Pan legalnie za granicą, to sam fakt istnienia długu w Polsce nie daje podstaw do „odesłania” Pana do kraju.

Kiedy wydalenie lub przekazanie do Polski może w ogóle wchodzić w grę?

Poważniejsze konsekwencje mogą pojawić się nie z powodu zwykłego długu, ale wtedy, gdy sprawa ma charakter karny albo dotyczy legalności pobytu. To dwie zupełnie różne sytuacje.

Jeżeli w Polsce zapadł prawomocny wyrok w sprawie karnej, wydano list gończy, europejski nakaz aresztowania albo trwa postępowanie karne, sytuację ocenia się już według przepisów karnych i międzynarodowej współpracy sądowej, a nie według prawa cywilnego.

Zobacz również:

samochód dłużnika za granicą a egzekucja komornicza

Czy za długi cywilne można trafić do więzienia?

Za samo niespłacenie zwykłego długu cywilnego co do zasady nie idzie się do więzienia. Odpowiedzialność za dług cywilny ma charakter majątkowy i prowadzi do pozwu, wyroku, a następnie ewentualnie do egzekucji komorniczej. Osobno wyjaśniamy również, czy zadłużenie może spowodować zatrzymanie na lotnisku za długi w Polsce.

W polskim prawie nie istnieje kara pozbawienia wolności „za sam brak spłaty” pożyczki czy czynszu. Inaczej należy ocenić sytuacje, gdy zachowanie dłużnika wypełnia znamiona przestępstwa, np. oszustwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego, albo gdy chodzi o uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego z art. 209 § 1 Kodeksu karnego.

To ważne rozróżnienie: nie karze się za samo istnienie długu, ale można ponieść odpowiedzialność karną za określone zachowanie związane z powstaniem lub niewykonywaniem zobowiązania.

Przedawnienie długu czynszowego – jaki termin obowiązuje obecnie?

Roszczenia o zapłatę czynszu najmu mają charakter świadczeń okresowych. Zgodnie z art. 118 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny termin przedawnienia dla roszczeń o świadczenia okresowe wynosi 3 lata.

To oznacza, że każda rata czynszu przedawnia się osobno po upływie 3 lat od dnia wymagalności. Jeżeli czynsz miał być zapłacony np. 10 marca 2021 r., to co do zasady roszczenie o tę konkretną należność przedawnia się z upływem 31 grudnia 2024 r., ponieważ zgodnie z art. 118 zdanie drugie Kodeksu cywilnego koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Ta sama zasada dotyczy najczęściej odsetek za opóźnienie, ponieważ roszczenie o odsetki także przedawnia się co do zasady po 3 latach jako roszczenie o świadczenie okresowe w rozumieniu art. 118 Kodeksu cywilnego.

Czy po 3 latach dług automatycznie znika?

Nie. Przedawnienie nie powoduje automatycznego wygaśnięcia długu. Oznacza ono, że po upływie terminu dłużnik może skutecznie podnieść zarzut przedawnienia.

W przypadku roszczeń przeciwko konsumentowi sąd bierze przedawnienie pod uwagę z urzędu – art. 117 § 2(1) Kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak sprawa nie ma charakteru konsumenckiego albo dług został już stwierdzony prawomocnym orzeczeniem, znaczenie mają szczegóły konkretnego stanu faktycznego.

W praktyce trzeba więc sprawdzić:

• kiedy każda należność stała się wymagalna,
• czy wierzyciel wniósł pozew,
• czy doszło do uznania długu,
• czy była prowadzona egzekucja,
• czy zapadł prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty.

O zasadach przedawnienia szerzej piszemy także tutaj: przedawnienie należności i skutki upływu terminu.

Co przerywa bieg przedawnienia?

Zgodnie z art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa się m.in. przez:

1. każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw albo egzekwowania roszczeń, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,
2. uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,
3. wszczęcie mediacji.

Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo – art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu przed sądem lub komornikiem, termin nie biegnie na nowo, dopóki to postępowanie nie zostanie zakończone – art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego.

Dlatego sama informacja, że „minęły 3 lata”, jeszcze nie przesądza sprawy. Trzeba sprawdzić akta, korespondencję i ewentualne postępowania.

Co jeśli wierzyciel uzyskał już wyrok lub nakaz zapłaty?

To najważniejszy wyjątek. Zgodnie z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, ugodą zawartą przed sądem, ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd albo innym tytułem wskazanym w tym przepisie przedawnia się z upływem 6 lat.

Jeżeli jednak stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, to roszczenie o te przyszłe świadczenia przedawnia się po 3 latach – również na podstawie art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego.

W praktyce oznacza to, że dawniej spotykany termin 10-letni nie jest już obecnie prawidłowy jako ogólna zasada. Po nowelizacji Kodeksu cywilnego podstawowy termin dla roszczeń stwierdzonych orzeczeniem wynosi co do zasady 6 lat.

Egzekucja długu wobec osoby mieszkającej za granicą

Brak podstaw do deportacji nie oznacza, że wierzyciel jest bezradny. Jeżeli ma tytuł wykonawczy, może próbować prowadzić egzekucję z majątku dłużnika w Polsce, a w pewnych przypadkach także za granicą.

W Polsce komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego, czyli np. prawomocnego nakazu zapłaty zaopatrzonego w klauzulę wykonalności – art. 776 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Egzekucję wszczyna się na wniosek wierzyciela – art. 796 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli dłużnik mieszka poza Polską, znaczenie ma to, czy ma majątek w Polsce, np. rachunek bankowy, wynagrodzenie, nieruchomość, udziały albo ruchomości. Jeżeli majątek jest wyłącznie za granicą, wierzyciel może potrzebować odrębnych działań transgranicznych, zależnych od państwa, w którym dłużnik przebywa.

Zobacz również:

ugoda z wierzycielem i zawieszenie egzekucji komorniczej

Czy eksmisja zmienia ocenę sytuacji?

Sama eksmisja nie powoduje automatycznie odpowiedzialności karnej ani deportacji. Może natomiast oznaczać, że wobec najemcy wcześniej prowadzono sprawę o opróżnienie lokalu i równolegle dochodzono zaległości czynszowych.

Jeżeli nie brał Pan udziału w tych postępowaniach, warto ustalić:

• czy zapadł wyrok eksmisyjny,
• czy zapadł osobny wyrok o zapłatę,
• na jakie kwoty,
• czy korespondencja była doręczana prawidłowo,
• czy toczyła się lub toczy egzekucja komornicza.

Od tego zależy, czy można jeszcze skutecznie podnosić przedawnienie albo składać środki zaskarżenia. Ocena zawsze zależy od dokumentów i przebiegu sprawy.

FAQ

Czy za długi w Polsce można zostać deportowanym z UE?

Co do zasady nie. Sam dług cywilny nie jest podstawą deportacji. Znaczenie mogą mieć natomiast przepisy państwa pobytu dotyczące legalności pobytu albo odrębna sprawa karna.

Czy komornik może ścigać osobę mieszkającą za granicą?

Tak, ale potrzebny jest tytuł wykonawczy i realna możliwość ustalenia majątku lub dochodów dłużnika. Najprościej prowadzić egzekucję z majątku znajdującego się w Polsce.

Po ilu latach przedawnia się czynsz?

Co do zasady po 3 latach od wymagalności każdej raty, z końcem roku kalendarzowego, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak sprawdzić, czy bieg przedawnienia nie został przerwany.

Czy odsetki przedawniają się tak samo jak czynsz?

Najczęściej tak – co do zasady po 3 latach. Także tutaj trzeba jednak ustalić, czy nie było pozwu, ugody, uznania długu albo egzekucji.

Czy prawomocny wyrok o zapłatę nadal przedawnia się po 10 latach?

Nie jako zasada ogólna. Obecnie roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się co do zasady po 6 latach na podstawie art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego.

Źródła

• art. 117 § 2(1), art. 118, art. 123 § 1, art. 124 § 1 i 2, art. 125 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 776, art. 796 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 209 § 1, art. 286 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 302 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach