Alimenty na byłą żonę po 5 latach – czy można przestać płacić?

Kiedy 5 lat ma znaczenie przy alimentach na byłego małżonka?

Podstawą prawną jest art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać alimentów od drugiego rozwiedzionego małżonka.

Z kolei art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje dalej idący obowiązek alimentacyjny wobec małżonka niewinnego, jeżeli drugi małżonek został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego.

Najważniejszy dla pytania o 5 lat jest art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem obowiązek alimentacyjny wobec małżonka rozwiedzionego wygasa w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa. Dodatkowo tylko wtedy, gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek wygasa także z upływem 5 lat od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd – z uwagi na wyjątkowe okoliczności – przedłuży ten termin na żądanie uprawnionego.

To oznacza, że 5-letni limit dotyczy przede wszystkim rozwodu bez orzekania o winie albo sytuacji, gdy zobowiązany nie został uznany za winnego rozkładu pożycia. Szerzej omawia to również materiał: 5-letni okres.

Rozwód z winy obu stron a alimenty dla byłej żony

Jeżeli wyrok rozwodowy stwierdza, że rozkład pożycia nastąpił z winy obu stron, to każdy z małżonków został uznany za winnego. W takiej sytuacji zobowiązany nie spełnia warunku z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, bo został uznany za winnego rozkładu pożycia.

W praktyce oznacza to, że przy rozwodzie z winy obu stron nie działa automatyczne wygaśnięcie alimentów po 5 latach. Sam upływ czasu nie daje więc podstaw do samodzielnego zaprzestania płatności.

To jest najważniejsza korekta wobec często spotykanego uproszczenia. Współwina nie jest traktowana tak samo jak brak winy. Jeżeli więc wyrok rozwodowy wskazuje winę obojga małżonków, 5-letni termin z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zamyka automatycznie obowiązku alimentacyjnego.

Czy można samodzielnie przestać płacić alimenty?

Co do zasady – nie należy robić tego samodzielnie, jeżeli obowiązek wynika z wyroku sądu albo ugody sądowej i nie zachodzi oczywista przesłanka wygaśnięcia z mocy prawa.

W przypadku alimentów na byłą żonę bezpieczne samodzielne zaprzestanie płatności można rozważać tylko wtedy, gdy obowiązek niewątpliwie wygasł z mocy art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, np. wskutek zawarcia przez uprawnioną nowego małżeństwa. Nawet wtedy w praktyce warto mieć dowód tej okoliczności i często występuje się do sądu o ustalenie wygaśnięcia obowiązku, aby uniknąć sporu lub egzekucji.

Jeżeli natomiast podstawą ma być zmiana sytuacji życiowej byłej żony, ustanie niedostatku, uzyskanie przez nią pracy, emerytury, renty, dochodów z majątku albo wsparcia pozwalającego samodzielnie utrzymać się – trzeba wystąpić do sądu. Bez prawomocnego rozstrzygnięcia zaprzestanie płacenia grozi powstaniem zaległości alimentacyjnych i egzekucją komorniczą.

Powiązany temat opisuje też poradnik: jak długo płacić byłej żonie.

Kiedy obowiązek alimentacyjny może wygasnąć mimo braku 5-letniego terminu?

Przy rozwodzie z winy obu stron obowiązek alimentacyjny nie wygasa po 5 latach, ale może ustać z innych powodów. Najczęściej chodzi o to, że odpadła przesłanka alimentów z art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli niedostatek.

Jeżeli była żona przestała znajdować się w niedostatku, można żądać ustalenia wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. W zależności od stanu faktycznego sąd może także zamiast całkowitego wygaśnięcia obniżyć alimenty, jeżeli niedostatek nadal istnieje, ale w mniejszym zakresie niż wcześniej.

Znaczenie mogą mieć w szczególności takie okoliczności jak:

• podjęcie pracy lub zwiększenie dochodów przez byłą żonę,
• uzyskanie emerytury, renty, świadczeń lub stałych dochodów z majątku,
• ustanie kosztów leczenia albo poprawa stanu zdrowia,
• otrzymanie wsparcia majątkowego, które realnie zaspokaja usprawiedliwione potrzeby,
• pogorszenie możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego.

Co oznacza niedostatek w świetle aktualnych przepisów?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera definicji legalnej niedostatku, ale pojęcie to jest od lat wyjaśniane w orzecznictwie i praktyce sądowej. Chodzi o sytuację, w której uprawniony nie może własnymi siłami i przy wykorzystaniu swoich realnych możliwości zaspokoić w całości albo w części swoich usprawiedliwionych potrzeb.

Nie chodzi więc o sam brak wygody czy spadek poziomu życia, lecz o brak środków na usprawiedliwione potrzeby, takie jak mieszkanie, wyżywienie, leczenie, lekarstwa, podstawowe opłaty czy koszty życia odpowiednie do wieku i stanu zdrowia.

Sąd ocenia nie tylko faktycznie osiągane dochody, ale również możliwości zarobkowe i majątkowe stron. Wynika to z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który przy ustalaniu zakresu świadczeń alimentacyjnych nakazuje brać pod uwagę usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego.

W praktyce oznacza to, że sąd bada m.in. wiek, stan zdrowia, kwalifikacje, doświadczenie zawodowe, możliwość podjęcia pracy, posiadany majątek, koszty leczenia i stałe wydatki. Każda sprawa jest mocno zależna od konkretnego stanu faktycznego.

Jakie powództwo złożyć do sądu?

Jeżeli chce Pan zakończyć obowiązek alimentacyjny wobec byłej żony, najczęściej wnosi się pozew o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Podstawą procesową jest art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, jeżeli istnieje interes prawny w ustaleniu, czy obowiązek nadal istnieje.

W praktyce w sprawach alimentacyjnych spotyka się także pozwy o uchylenie albo obniżenie alimentów, gdy strona powołuje się na zmianę stosunków. Podstawą materialnoprawną zmiany zakresu alimentów jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Dobór żądania zależy od tego, co dokładnie wynika z okoliczności:

• jeżeli twierdzi Pan, że obowiązek już ustał w całości – zwykle żąda się ustalenia wygaśnięcia,
• jeżeli sytuacja byłej żony poprawiła się tylko częściowo – często właściwsze jest żądanie obniżenia alimentów,
• jeżeli istnieje spór co do znaczenia 5-letniego terminu albo treści wyroku rozwodowego – szczególnie warto precyzyjnie sformułować żądanie i uzasadnienie.

Czy pozew można złożyć przed upływem 5 lat?

Tak, ale tylko wtedy, gdy podstawą żądania nie jest sam upływ 5 lat, lecz zmiana stosunków albo ustanie przesłanek alimentów. Jeżeli już teraz była żona nie znajduje się w niedostatku, można złożyć pozew przed upływem tego terminu.

Jeżeli natomiast ktoś rzeczywiście podlega 5-letniemu ograniczeniu z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to co do samego upływu terminu sąd będzie oceniał stan na moment jego nadejścia. W Pańskim wariancie – przy winie obu stron – sam termin 5 lat nie ma jednak decydującego znaczenia.

Ile kosztuje sprawa o wygaśnięcie alimentów?

Wysokość opłaty sądowej zależy od rodzaju pozwu i wartości przedmiotu sporu. W sprawach o alimenty zastosowanie ma ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Przy żądaniu uchylenia lub obniżenia alimentów wartość przedmiotu sporu ustala się co do zasady jako suma świadczeń za jeden rok. Wynika to z art. 22 Kodeksu postępowania cywilnego. Następnie opłata liczona jest według zasad dla pozwu majątkowego na podstawie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Dla przykładu:

Ostateczna opłata zależy od tego, jak sformułowane będzie żądanie i jak sąd zakwalifikuje sprawę. Dlatego przed wniesieniem pozwu warto sprawdzić aktualne przepisy ustawy o kosztach sądowych lub skonsultować projekt pisma.

Jakie dowody warto przygotować?

W sprawie o wygaśnięcie albo obniżenie alimentów najczęściej przydatne są:

• odpis wyroku rozwodowego i wyroku zasądzającego alimenty,
• dokumenty dotyczące dochodów i wydatków zobowiązanego,
• informacje o dochodach, majątku i aktywności zawodowej byłej żony, o ile są dostępne,
• dokumentacja medyczna, jeżeli stan zdrowia wpływa na zdolność do pracy,
• wydruki, korespondencja, zeznania świadków lub inne dowody potwierdzające zmianę sytuacji życiowej.

Trzeba pamiętać, że samo przypuszczenie, iż była żona radzi sobie lepiej finansowo, zwykle nie wystarczy. Sąd oczekuje konkretnych twierdzeń i dowodów.

Podsumowanie

Jeżeli rozwód został orzeczony z winy obu stron, nie można przyjąć, że alimenty na byłą żonę wygasają automatycznie po 5 latach. Taki skutek art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje tylko wobec zobowiązanego, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia.

W opisanym stanie faktycznym najbezpieczniejszą drogą jest analiza wyroku rozwodowego i aktualnej sytuacji byłej żony, a następnie – jeśli są do tego podstawy – wniesienie pozwu o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego albo o obniżenie alimentów. Samowolne zaprzestanie płatności może narazić zobowiązanego na zaległości i egzekucję.

FAQ

Czy po 5 latach alimenty na byłą żonę wygasają automatycznie?

Nie zawsze. Automatyczne wygaśnięcie po 5 latach z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczy tylko zobowiązanego, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia.

Czy rozwód z winy obu stron wyklucza 5-letni termin?

Tak, co do zasady tak. Przy winie obu stron zobowiązany został uznany za winnego rozkładu pożycia, więc 5-letni termin z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ma zastosowania.

Czy trzeba iść do sądu, aby zakończyć płacenie alimentów?

W większości sporów tak. Jeżeli podstawą ma być ustanie niedostatku albo inna zmiana sytuacji, należy wystąpić do sądu. Bez wyroku zaprzestanie płatności jest ryzykowne.

Czy można złożyć pozew jeszcze przed upływem 5 lat?

Tak, jeżeli już wcześniej nastąpiła zmiana stosunków, np. była żona podjęła pracę lub przestała być w niedostatku. Wtedy podstawą jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a nie sam upływ czasu.

Czy nowe małżeństwo byłej żony kończy obowiązek alimentacyjny?

Tak. Zgodnie z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wygasa w razie zawarcia przez uprawnioną nowego małżeństwa.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.