Alimenty na byłą żonę a jej nowy związek

Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, na jakiej podstawie były zasądzone alimenty na byłą żonę. W praktyce są dwie najczęstsze sytuacje wynikające z art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Kiedy były małżonek może żądać alimentów?

Zgodnie z art. 60 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego rozwiedzionego małżonka środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

Z kolei art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może orzec alimenty, chociażby małżonek niewinny nie znajdował się w niedostatku.

To rozróżnienie jest kluczowe, bo od niego zależą przesłanki uchylenia obowiązku alimentacyjnego oraz termin jego trwania. W sprawach o alimenty między byłymi małżonkami warto też porównać skutki rozwodu z winy żony albo z winy obu, bo wpływa to na zakres i czas trwania obowiązku.

Czy nowy związek byłej żony automatycznie znosi alimenty?

Nie. Sam fakt, że była żona mieszka z partnerem i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe, nie powoduje automatycznego wygaśnięcia alimentów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje automatyczne wygaśnięcie tylko wtedy, gdy uprawniony małżonek zawrze nowe małżeństwo — tak wynika wprost z art. 60 § 3 zdanie pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli więc była żona pozostaje jedynie w związku nieformalnym, obowiązek alimentacyjny nie znika sam. Taka relacja może jednak mieć bardzo duże znaczenie dowodowe, bo może świadczyć o zmianie jej sytuacji życiowej i materialnej.

Kiedy można żądać uchylenia alimentów na byłą żonę?

Podstawą do zmiany wcześniejszego wyroku lub ugody jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

W praktyce trzeba więc wykazać, że od czasu wydania wyroku rozwodowego albo późniejszego wyroku alimentacyjnego nastąpiła istotna zmiana, np.:

• była żona uzyskuje wyższe dochody,
• utrzymuje ją nowy partner w istotnym zakresie,
• koszty jej utrzymania realnie spadły,
• ustał niedostatek, jeśli alimenty były zasądzone na podstawie art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• nie występuje już istotne pogorszenie jej sytuacji materialnej względem hipotetycznej sytuacji małżeńskiej, jeśli alimenty były zasądzone na podstawie art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• pogorszyły się Pana możliwości zarobkowe lub majątkowe.

Jakie znaczenie ma podstawa rozwodu?

Czy obowiązuje 5-letni termin?

Tak, ale tylko w określonych przypadkach. Zgodnie z art. 60 § 3 zdanie drugie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli zobowiązanym nie jest małżonek rozwiedziony uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, obowiązek dostarczania środków utrzymania wygasa z upływem 5 lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży ten termin.

To oznacza, że przy rozwodzie bez winy albo przy winie obojga warto dodatkowo sprawdzić, czy nie upłynął już 5-letni okres alimentów na byłą żonę. Jeżeli jednak rozwód został orzeczony z Pana wyłącznej winy, ten automatyczny 5-letni limit co do zasady nie ma zastosowania.

Czy można znieść alimenty u notariusza?

Co do zasady nie w sposób, który zastąpi wyrok sądu. Jeżeli obowiązek wynika z wyroku sądowego albo ugody zawartej przed sądem, to najbezpieczniej doprowadzić do jego zmiany również przed sądem — przez pozew o uchylenie alimentów albo przez zawarcie ugody sądowej.

Porozumienie prywatne czy nawet akt notarialny nie uchylają same z siebie wykonalności prawomocnego wyroku alimentacyjnego. Jeżeli więc istnieje tytuł wykonawczy, była żona mogłaby nadal formalnie dochodzić zaległości, dopóki obowiązek nie zostanie zmieniony orzeczeniem sądu albo odpowiednią ugodą zawartą przed sądem.

W praktyce można przygotować porozumienie i następnie wnieść do sądu o zatwierdzenie ugody albo złożyć zgodny wniosek w toku sprawy. Natomiast sam notariusz nie „kasuje” obowiązku stwierdzonego wyrokiem.

Czy można przenieść kwotę alimentów z byłej żony na dziecko?

Nie automatycznie. Alimenty na dziecko są odrębnym obowiązkiem, wynikającym z art. 133 § 1 i art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ich wysokość zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych rodziców.

To oznacza, że nie da się po prostu „zamienić” alimentów na byłą żonę na wyższe alimenty na córkę tylko dlatego, że strony tak między sobą ustalą. Jeżeli matka chce podwyższenia alimentów na dziecko, musi istnieć ku temu materialnoprawna podstawa: np. wzrost potrzeb dziecka albo poprawa możliwości zarobkowych zobowiązanego.

Jeżeli nie chce Pan podwyższać alimentów na dziecko, nie ma obowiązku godzić się na taki układ tylko po to, aby była żona zrezygnowała z alimentów na siebie.

Jakie dowody mogą pomóc w uchyleniu alimentów?

Na podstawie art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Składając pozew o uchylenie alimentów, powinien Pan więc przygotować dowody pokazujące zmianę stosunków.

Przydatne bywają w szczególności:

• wydruki z mediów społecznościowych pokazujące wspólne zamieszkanie, wyjazdy, standard życia,
• zeznania świadków, np. sąsiadów lub członków rodziny,
• informacje o zatrudnieniu byłej żony, jeśli są dostępne legalnie,
• dokumenty dotyczące wspólnego adresu, o ile można je uzyskać zgodnie z prawem,
• dowody na ponoszenie przez partnera kosztów utrzymania,
• Pana własne dokumenty o spadku dochodów, chorobie, emeryturze lub innych obciążeniach.

W niektórych sprawach szczególnego znaczenia nabiera też to, czy zobowiązany jest osobą starszą albo utrzymuje się z emerytury. Zobacz również: alimenty emeryta.

Jak wygląda procedura uchylenia alimentów?

Najczęściej składa się pozew o uchylenie alimentów do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według zasad ogólnych postępowania cywilnego. W pozwie należy:

1. wskazać wyrok lub ugodę, z której wynika obowiązek,
2. zażądać uchylenia obowiązku alimentacyjnego, ewentualnie od konkretnej daty,
3. powołać art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jako podstawę zmiany,
4. opisać zmianę stosunków i dołączyć dowody,
5. rozważyć wniosek o zabezpieczenie, jeżeli stan faktyczny to uzasadnia.

Trzeba pamiętać, że do czasu prawomocnej zmiany wyroku co do zasady należy wykonywać dotychczasowy obowiązek. Samo wniesienie pozwu nie wstrzymuje alimentów.

Co w Pana sytuacji wydaje się najrozsądniejsze?

Jeżeli była żona rzeczywiście zgadza się na rezygnację z alimentów na siebie, najlepszym rozwiązaniem zwykle jest przeprowadzenie sprawy sądowej w sposób zgodny, tak aby formalnie zmienić wcześniejsze orzeczenie. Dzięki temu nie pozostanie w obrocie prawnym stary wyrok, na podstawie którego można byłoby dochodzić zaległości.

Jeżeli nie chce Pan łączyć tej sprawy z podwyższeniem alimentów na córkę, może Pan ograniczyć żądanie wyłącznie do uchylenia alimentów na byłą żonę. Sąd będzie oceniał ten obowiązek oddzielnie od obowiązku wobec dziecka.

W sprawach alimentacyjnych dużo zależy od treści wcześniejszego wyroku, od aktualnej sytuacji finansowej obu stron i od jakości dowodów. Dlatego przed złożeniem pozwu warto przeanalizować dokumenty z rozwodu oraz sprawdzić, czy nie doszło już do wygaśnięcia obowiązku z mocy art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

FAQ

Czy jeśli była żona mieszka z partnerem, mogę przestać płacić od razu?

Nie. Dopóki obowiązuje wyrok lub ugoda sądowa, należy wykonywać obowiązek alimentacyjny. Sam nowy związek nie uchyla alimentów automatycznie.

Czy nowe małżeństwo byłej żony kończy alimenty?

Tak. Zgodnie z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny wobec rozwiedzionego małżonka wygasa z chwilą zawarcia przez niego nowego małżeństwa.

Czy była żona może zgodzić się na zniesienie alimentów bez sądu?

Może wyrazić zgodę, ale jeżeli alimenty wynikają z wyroku lub ugody sądowej, dla pełnego bezpieczeństwa prawnego trzeba zmienić ten tytuł w sądzie. Inaczej stary wyrok nadal formalnie istnieje.

Czy sąd może uchylić alimenty od daty wcześniejszej niż wyrok?

To zależy od okoliczności sprawy i sformułowania żądania. W praktyce można wnosić o uchylenie od daty wystąpienia istotnej zmiany stosunków, ale każdorazowo ocenia to sąd.

Czy można jednocześnie uchylić alimenty na byłą żonę i nie podwyższać alimentów na dziecko?

Tak. To są dwa odrębne obowiązki. Brak zgody na podwyższenie alimentów na dziecko nie blokuje żądania uchylenia alimentów na byłą żonę.

Źródła

• art. 60 § 1, § 2 i § 3, art. 133 § 1, art. 135 § 1, art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego