Rozwód z winy żony a alimenty dla niej

Rozwód z winy żony a jej pozew o alimenty

W sprawie, w której mąż wnosi o rozwód z wyłącznej winy żony z powodu alkoholizmu i zdrady, samo złożenie przez żonę pozwu albo wniosku o alimenty nie oznacza jeszcze, że alimenty zostaną zasądzone. Decydujące znaczenie ma to, jak sąd rozstrzygnie kwestię winy w wyroku rozwodowym oraz czy zostaną spełnione przesłanki z art. 60 § 1 albo art. 60 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Jeżeli w sentencji prawomocnego wyroku rozwodowego sąd wskaże, że wyłącznie winną rozkładu pożycia jest żona, nie będzie ona mogła dochodzić alimentów od męża jako małżonka rozwiedzionego. Wynika to z art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który przyznaje roszczenie alimentacyjne tylko małżonkowi rozwiedzionemu, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia.

Jeżeli jednak sąd uzna, że winę ponoszą oboje małżonkowie, albo rozwiąże małżeństwo bez orzekania o winie, żona będzie mogła żądać alimentów, ale tylko wtedy, gdy udowodni niedostatek. Praktyczne omówienie podobnej sytuacji znajdziesz także w materiale: rozwód z winy obu stron.

Podstawa prawna alimentów między rozwiedzionymi małżonkami

Najważniejszą podstawą prawną jest art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten rozróżnia zwykły oraz rozszerzony obowiązek alimentacyjny po rozwodzie.

Kiedy żona po rozwodzie może żądać alimentów?

Możliwość zasądzenia alimentów zależy od treści wyroku rozwodowego. Najczęściej występują trzy warianty:

W praktyce oznacza to, że w sprawie o alimenty nie wystarczy samo twierdzenie żony, że potrzebuje pieniędzy. Jeżeli żona została uznana za wyłącznie winną, jej żądanie alimentów od męża powinno zostać oddalone. Jeżeli natomiast sąd nie przypisze jej wyłącznej winy, trzeba analizować jej sytuację finansową, zdrowotną, zawodową oraz możliwości zarobkowe męża. Szersze omówienie wysokości takich świadczeń znajdziesz w artykule o tym, jak sądy ustalają alimenty dla żony.

Co oznacza niedostatek małżonka po rozwodzie?

Niedostatek w rozumieniu art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego występuje wtedy, gdy małżonek nie jest w stanie własnymi siłami, z własnej pracy, majątku lub świadczeń, zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w całości albo w części. Nie chodzi więc o samo obniżenie poziomu życia po rozwodzie, lecz o realną niemożność pokrycia podstawowych i usprawiedliwionych kosztów utrzymania.

Sąd bada między innymi wiek, stan zdrowia, kwalifikacje zawodowe, możliwość podjęcia pracy, koszty leczenia, koszty mieszkania oraz rzeczywiste wydatki. Jeżeli żona jest zdolna do pracy, ma kwalifikacje i może uzyskiwać dochód, sąd może uznać, że niedostatek nie został wykazany. Jednocześnie dobrowolne niepodejmowanie zatrudnienia nie powinno automatycznie obciążać byłego małżonka.

Wyłączna wina żony: alkoholizm, zdrada i dowody

Podstawą orzeczenia rozwodu jest trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, o którym mowa w art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli małżonek żąda orzeczenia winy, sąd ustala, czy zachowanie drugiego małżonka naruszało obowiązki małżeńskie określone w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli obowiązek wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy, wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny.

Alkoholizm może mieć znaczenie dla winy, jeżeli prowadził do naruszania obowiązków małżeńskich, przemocy, zaniedbywania rodziny, trwonienia majątku, awantur albo trwałego zerwania więzi. Sama choroba alkoholowa nie zawsze automatycznie oznacza winę. Sąd bada, czy małżonek podejmował leczenie, czy odmawiał terapii, jak zachowywał się wobec rodziny i jaki wpływ miało to na rozkład pożycia.

Zdrada małżeńska co do zasady narusza obowiązek wierności wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli zdrada była przyczyną albo jedną z istotnych przyczyn rozpadu małżeństwa, może uzasadniać przypisanie winy. Jeżeli jednak do zdrady doszło już po trwałym i zupełnym rozkładzie pożycia, jej znaczenie może być oceniane inaczej. Wszystko zależy od konkretnych dowodów i chronologii zdarzeń.

O winie decyduje wyrok rozwodowy

W sprawach alimentów między rozwiedzionymi małżonkami decydujące jest to, co znalazło się w sentencji prawomocnego wyroku rozwodowego. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 7 stycznia 1969 r., sygn. akt II CR 528/68, wskazał, że o tym, czy i które z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, decyduje wyłącznie sentencja prawomocnego wyroku rozwodowego. Nie można więc w późniejszym procesie o alimenty dowodzić winy małżonka, jeżeli nie została ona przypisana w wyroku rozwodowym.

Dlatego jeżeli celem męża jest wyłączenie roszczenia alimentacyjnego żony jako małżonka wyłącznie winnego, trzeba konsekwentnie dochodzić orzeczenia jej wyłącznej winy już w sprawie rozwodowej. Cofnięcie żądania orzekania o winie albo zgoda na rozwód bez winy może później otworzyć żonie drogę do żądania alimentów w razie niedostatku.

Jak sąd ustala wysokość alimentów po rozwodzie?

Jeżeli alimenty są w ogóle dopuszczalne, ich wysokość ustala się według kryteriów wskazanych w art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli według usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. W sprawach rodzinnych sąd nie ogranicza się wyłącznie do faktycznie uzyskiwanych dochodów. Bada także możliwości zarobkowe, czyli dochody, które zobowiązany mógłby osiągać przy należytym wykorzystaniu kwalifikacji, doświadczenia i stanu zdrowia.

Do możliwości majątkowych mogą być zaliczane między innymi wynagrodzenie za pracę, dochód z działalności gospodarczej, emerytura, renta, dochody z najmu, premie, dodatki, świadczenia powtarzalne oraz realne korzyści z posiadanego majątku. Osobny problem pojawia się, gdy zobowiązany jest emerytem lub rencistą; praktyczne przykłady znajdziesz w materiale o tym, jak są oceniane alimenty emeryta.

Jeżeli pozwanym o alimenty jest mąż, powinien przygotować dokumenty potwierdzające swoje dochody, stałe koszty utrzymania, zobowiązania, koszty leczenia, wydatki na dzieci oraz ewentualne ograniczenia zdrowotne. Warto też wykazywać realne możliwości zarobkowe żony, jeżeli twierdzi ona, że nie jest w stanie się utrzymać.

Kiedy obowiązek alimentacyjny wygasa?

Zgodnie z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny wobec małżonka rozwiedzionego wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Sam nieformalny związek partnerski uprawnionego nie powoduje automatycznego wygaśnięcia alimentów, ale może mieć wpływ na ocenę jego usprawiedliwionych potrzeb i sytuacji materialnej.

Art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje również pięcioletni termin, gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia. W takim przypadku obowiązek alimentacyjny wygasa z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd przedłuży ten termin na żądanie uprawnionego.

Pięcioletnie ograniczenie nie działa, gdy zobowiązanym jest małżonek uznany za winnego rozkładu pożycia. Nie oznacza to jednak, że alimenty są dożywotnie w każdej sprawie. Zgodnie z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego, w tym obniżenia albo uchylenia alimentów. Temat obrony przed niezasadnym żądaniem omawia także artykuł: uniknąć alimentów na męża.

Czy rozdzielność majątkowa ma znaczenie dla alimentów?

Rozdzielność majątkowa sama w sobie nie wyłącza obowiązku alimentacyjnego między małżonkami po rozwodzie. Alimenty po rozwodzie wynikają z art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a nie z ustroju majątkowego małżeńskiego. Rozdzielność może jednak mieć praktyczne znaczenie dowodowe, ponieważ ułatwia ustalenie majątku, dochodów, wydatków i zobowiązań każdej ze stron.

Jeżeli między stronami istniała intercyza albo sąd ustanowił rozdzielność majątkową, nadal trzeba badać przesłanki alimentów: winę, niedostatek albo istotne pogorszenie sytuacji materialnej, usprawiedliwione potrzeby oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Więcej na ten temat omawia materiał: alimenty na żonę a rozdzielność majątkowa.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli mąż udowodni w procesie rozwodowym, że żona ponosi wyłączną winę rozkładu pożycia, jej roszczenie o alimenty po rozwodzie powinno być bezskuteczne. Kluczowe jest jednak prawomocne rozstrzygnięcie o winie w sentencji wyroku. Jeżeli sąd orzeknie winę obojga małżonków albo rozwód bez orzekania o winie, żona może dochodzić alimentów w razie niedostatku. Dlatego w sprawach, w których w grę wchodzą alkoholizm, zdrada i alimenty, najważniejsze jest przygotowanie spójnej strategii procesowej oraz dowodów.

Źródła

• Art. 23, art. 56 § 1, art. 60 § 1–3, art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 316 § 1, art. 730 § 1, art. 7301 § 1, art. 753 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Orzeczenie Sądu Najwyższego z 7 stycznia 1969 r., sygn. akt II CR 528/68.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 1999 r., sygn. akt II CKN 361/99.
• Uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 91/86, wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o alimenty.