Praca w szkole a dawna sprawa z nieletniości – czy będzie w KRK?

Sprawa z okresu nieletniości a praca w szkole

W opisanej sytuacji najważniejsze jest ustalenie, czy jako 17-latek odpowiadał Pan na podstawie przepisów o nieletnich, czy jednak został Pan skazany jak osoba dorosła. To nie jest to samo.

Obecnie kwestie odpowiedzialności nieletnich reguluje ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy stosuje się ją m.in. wobec osób, które dopuściły się czynu karalnego po ukończeniu 13 lat, a przed ukończeniem 17 lat. W takim trybie sąd rodzinny może orzekać środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze, a nie „karę” w rozumieniu Kodeksu karnego.

Sam fakt, że miał Pan dozór kuratora, bardzo często wskazuje właśnie na zastosowanie środka z postępowania wobec nieletnich, a nie na skazanie za przestępstwo. Jeżeli tak było, to co do zasady nie powinno to oznaczać wpisu o skazaniu w KRK.

Jeśli chce Pan lepiej zrozumieć, jak dawne sprawy nieletnich w rejestrze karnym są traktowane po latach, warto porównać swoją sytuację z zasadami wpisów i ich skutków.

Kiedy nieletni może odpowiadać inaczej niż przed sądem rodzinnym?

Trzeba jednak zaznaczyć ważny wyjątek. Zgodnie z art. 10 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, nieletni, który po ukończeniu 15 lat dopuścił się niektórych najpoważniejszych przestępstw, może wyjątkowo odpowiadać na zasadach określonych w Kodeksie karnym. W sprawie kradzieży z art. 278 § 1 Kodeksu karnego co do zasady taki wyjątek zwykle nie ma zastosowania.

Dlatego przy opisie obejmującym kradzież i dozór kuratora bardziej prawdopodobne jest postępowanie wobec nieletniego niż klasyczne skazanie karne. Ostateczną odpowiedź daje jednak dopiero treść orzeczenia albo informacja z właściwego rejestru.

Czy dawna sprawa może wyjść przy zatrudnieniu w szkole?

Przy zatrudnieniu w szkole nie zawsze wystarcza ogólne przekonanie, że „to było dawno”. Znaczenie mają konkretne wymogi ustawowe.

W przypadku nauczycieli i części innych osób zatrudnianych w oświacie stosuje się m.in. art. 10 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, który przewiduje wymóg niekaralności za przestępstwo popełnione umyślnie. Równolegle przy pracy, działalności lub wolontariacie związanych z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem małoletnich albo opieką nad nimi stosuje się przepisy ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, w tym obowiązki weryfikacyjne dotyczące rejestrów.

Jeżeli więc chce Pan podjąć zatrudnienie w szkole, trzeba brać pod uwagę nie tylko KRK, ale też szczególne wymogi dla osób pracujących z dziećmi, które po nowelizacjach są szerzej stosowane niż dawniej.

Zatarcie skazania – kiedy ma znaczenie?

Zatarcie skazania ma znaczenie tylko wtedy, gdy w ogóle doszło do skazania w rozumieniu prawa karnego. Jeżeli zastosowano wobec Pana wyłącznie środki wobec nieletnich, nie mówimy o zatarciu skazania w sensie art. 106 Kodeksu karnego, lecz o innej sytuacji prawnej.

Jeżeli jednak wyjątkowo zapadł wobec Pana wyrok skazujący, to podstawowe zasady wynikają z następujących przepisów:

Art. 106 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny: Z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe; wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych.

Oraz art. 107 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym zasadniczo:

Trzeba też pamiętać, że zgodnie z art. 107 § 6 Kodeksu karnego zatarcie nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania środka karnego, przepadku, środka kompensacyjnego lub środka zabezpieczającego.

Wyjątek od możliwości zatarcia przewiduje art. 106a Kodeksu karnego, ale dotyczy on szczególnej kategorii przestępstw seksualnych wobec małoletnich poniżej 15 lat, więc nie odnosi się do opisanej kradzieży.

Jeżeli uważa Pan, że usunięcie wpisu powinno już nastąpić, ale dane nadal pojawiają się w rejestrze, warto zweryfikować, czy zatarcie rzeczywiście nastąpiło i czy wpis został prawidłowo wykreślony.

Jak sprawdzić swoją sytuację w KRK?

Podstawą jest uzyskanie informacji o osobie z Krajowego Rejestru Karnego na podstawie ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym. Wniosek można złożyć:

• osobiście w punkcie informacyjnym KRK przy wybranym sądzie,
• elektronicznie przez system e-KRK,
• korespondencyjnie.

Najszybsza bywa droga elektroniczna albo osobista, ale realny termin zależy od sposobu złożenia wniosku, kompletności danych i obciążenia punktu. Nie należy przyjmować z góry, że zawsze trzeba czekać około 20 dni.

W praktyce do wniosku podaje się swoje dane identyfikacyjne; znajomość sygnatury dawnej sprawy nie jest potrzebna do uzyskania informacji z KRK. To najprostszy sposób, by ustalić, czy figuruje Pan w rejestrze skazanych.

Czy można odnaleźć akta dawnej sprawy bez sygnatury?

Tak, ale wymaga to skierowania zapytania do właściwego sądu. Jeżeli sprawę prowadził sąd rodzinny, akta mogły zostać przekazane do archiwum zakładowego po zakończeniu postępowania. Brak sygnatury nie zamyka drogi, ale utrudnia poszukiwania.

W takim wniosku warto podać:

• imię i nazwisko,
• PESEL,
• przybliżony rok sprawy,
• miejsce zamieszkania z tamtego okresu,
• możliwy sąd prowadzący sprawę,
• opis zdarzenia i informację, że chodziło o postępowanie wobec nieletniego.

Sąd może na tej podstawie spróbować odszukać dane archiwalne. Trzeba jednak liczyć się z tym, że po wielu latach akta mogą już podlegać brakowaniu zgodnie z przepisami kancelaryjno-archiwalnymi, więc nie zawsze będą dostępne.

Czy może istnieć nieuregulowana opłata sądowa?

W opisanym stanie faktycznym jest to mało prawdopodobne, ale nie można tego wykluczyć wyłącznie „na słowo”. Jeżeli istniałoby niewykonane orzeczenie pieniężne albo należność podlegająca egzekucji, zwykle pozostawiłoby to ślad w korespondencji, postępowaniu egzekucyjnym albo w dokumentacji sądu czy komornika.

Sama informacja z KRK nie pokaże jednak wszystkich możliwych należności finansowych. Jeśli ma Pan realną obawę co do dawnej opłaty lub należności, najlepiej równolegle zapytać sąd, który mógł prowadzić sprawę, czy w aktach lub repertorium widnieją jakiekolwiek niewykonane obowiązki.

Co praktycznie zrobić teraz?

1. Złożyć wniosek do KRK o informację o osobie – najlepiej osobiście albo elektronicznie, jeśli zależy Panu na czasie.
2. Złożyć zapytanie do sądu rodzinnego, który mógł prowadzić sprawę, z prośbą o ustalenie sygnatury i wyniku postępowania.
3. Ustalić z pracodawcą, jaki dokument ma Pan dostarczyć i w jakim terminie.
4. Jeżeli wynik KRK nie będzie czysty, trzeba ocenić, czy wpis jest aktualny, czy powinien już być wykreślony wskutek zatarcia.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak podobne sprawy wyglądają w praktyce i od czego zależy wynik weryfikacji.

FAQ

Czy dozór kuratora z czasów nieletniości oznacza skazanie?

Nie. Co do zasady dozór kuratora orzekany wobec nieletniego jest środkiem stosowanym w postępowaniu przed sądem rodzinnym, a nie karą za skazanie osoby dorosłej.

Czy bez sygnatury sprawy mogę sprawdzić KRK?

Tak. Do uzyskania informacji z KRK nie trzeba znać sygnatury dawnej sprawy. Wystarczy złożyć wniosek o informację o osobie na podstawie swoich danych identyfikacyjnych.

Czy mogę przyjąć ofertę pracy w szkole przed otrzymaniem zaświadczenia?

To zależy od wymagań pracodawcy i etapu rekrutacji. W praktyce można rozpocząć procedurę, ale ostateczne zatrudnienie na stanowisku wymagającym weryfikacji zwykle będzie uzależnione od przedstawienia odpowiednich dokumentów.

Czy zatarcie skazania usuwa wpis z KRK automatycznie?

Zgodnie z art. 106 Kodeksu karnego z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Jeżeli w praktyce dane nadal widnieją, trzeba sprawdzić przyczynę i ewentualnie wystąpić o wyjaśnienie.

Czy praca w szkole wymaga tylko zaświadczenia o niekaralności?

Nie zawsze. W zależności od rodzaju stanowiska i formy współpracy mogą mieć zastosowanie także przepisy o ochronie małoletnich i dodatkowa weryfikacja w odpowiednich rejestrach.

Źródła

1. Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich – Dz.U. z 2024 r. poz. 978 ze zm.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553

3. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym – Dz.U. z 2024 r. poz. 276

4. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela – Dz.U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.

5. Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich – Dz.U. z 2024 r. poz. 1802 ze zm.