Praca wolontariuszy z dziećmi a Ustawa Kamilka, obowiązki organizatora wydarzenia z udziałem dzieci

Ustawa nie pozostawia wątpliwości – wolontariuszy trzeba sprawdzić

Zgodnie z „Ustawą Kamilka” (ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich) każda osoba – w tym wolontariusz – dopuszczana do pracy lub działalności z dziećmi musi przedstawić zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego (KRK). Przepis nakłada również obowiązek weryfikacji, czy dana osoba figuruje w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym (RSPTS). Innymi słowy, samo oświadczenie czy własnoręcznie przygotowany dokument wolontariusza nie zastąpi oficjalnego zaświadczenia z KRK ani sprawdzenia w RSPTS.
Również według wyjaśnień Ministerstwa (oraz organizacji pozarządowych) sam odpis z KRK nie jest wystarczający – prawo wymaga spełnienia obu elementów: uzyskania zaświadczenia z KRK oraz weryfikacji w RSPTS.

KRK to obowiązek, nie formalność do zastąpienia oświadczeniem

Każdy wolontariusz musi uzyskać odpis z KRK (zaświadczenie o niekaralności) (koszt ok. 50 zł, przy wnioskowaniu elektronicznym lub tradycyjnym). Dokument ten zawiera informację o ewentualnych skazaniach za przestępstwa określone przez ustawę – rozdziały XIX i XXV Kodeksu karnego (K.k.) oraz kilka innych. Tylko taki oficjalny dokument jest akceptowany – oświadczenia własne nie spełniają wymogu prawnego. Samo oświadczenie (ani „wygenerowane przez wolontariusza”, ani własnoręcznie napisane potwierdzenie) nie zastępuje wymaganego zaświadczenia. Ustawa jednoznacznie przewiduje konieczność przedłożenia informacji z rejestru karnego, a nie złożenia jedynie oświadczenia (wyjątkiem jest sytuacja, gdy wolontariusz posiada obywatelstwo państwa, które w ogóle nie prowadzi takich rejestrów – wówczas wymagane jest pisemne oświadczenie potwierdzające brak rejestru i niekaralności).

Rejestr sprawców – publiczny dla każdego, ograniczony tylko dla uprawnionych

Ustawa nakłada także obowiązek sprawdzenia kandydata w RSPTS. Przepis mówi wprost, że przed dopuszczeniem do pracy z małoletnimi organizator musi sprawdzić, czy dane osoby znajdują się w rejestrze z dostępem ograniczonym. Rejestr ten prowadzony jest elektronicznie przez Ministerstwo Sprawiedliwości i składa się z części publicznej oraz części z ograniczonym dostępem. Rejestr publiczny RSPTS jest dostępny dla każdego bez logowania – wystarczy wejść na stronę rps.ms.gov.pl i wyszukać osobę po imieniu i nazwisku. Można zatem samodzielnie sprawdzić, czy wolontariusz figuruje w publicznym wykazie. Jeżeli ktoś jest tam ujawniony, jest to jednoznaczny dowód, że nie może pracować z dziećmi.

Rejestr z dostępem ograniczonym RSPTS zawiera dodatkowe dane (np. PESEL, adres, informacje o innych wyrokach) i zgodnie z prawem organizator musi uzyskać dostęp do tej części rejestru. Aby to zrobić, należy posiadać konto w systemie RSPTS. Konto instytucjonalne wymaga przesłania wniosku oraz pisemnego zgłoszenia do Ministerstwa Sprawiedliwości (aktywacja trwa dłużej). Na szczęście możliwe jest także założenie konta indywidualnego, które aktywuje się niemal od razu po rejestracji elektronicznej – dzięki temu przynajmniej jedna osoba z organizacji może od razu wygenerować zapytania do RSPTS (wymagany jest podpis elektroniczny, e-dowód lub profil zaufany).

Wydarzenie za tydzień. Co realnie można zrobić, a czego robić nie wolno

W sytuacji kryzysowej (wydarzenie za tydzień) należy podjąć natychmiastowe kroki:

1. Złożyć wniosek o konto instytucjonalne RSPTS już teraz (formularz online + pismo do Ministerstwa Sprawiedliwości). Mimo że konta instytucjonalne są aktywowane po kilku tygodniach, warto rozpocząć procedurę jak najszybciej.
2. Uzyskać od wolontariuszy zaświadczenia z KRK – bez tych dokumentów wolontariusz nie może zostać dopuszczony do pracy z dziećmi.
3. Zweryfikować wolontariuszy w RSPTS innymi dostępnymi sposobami, jeżeli konto instytucjonalne nie zdąży zostać aktywowane:
   – o może Pan założyć konto indywidualne albo poprosić każdego wolontariusza, aby założył konto indywidualne w RSPTS (aktywne niemal od razu) i przekazał Panu potwierdzenie braku wpisu;
   – o skorzystać z publicznej wyszukiwarki RSPTS (strona rps.ms.gov.pl). Każdy może ręcznie wyszukać nazwisko wolontariusza, aby upewnić się, że nie figuruje on w publicznym rejestrze. Chociaż wymóg prawny dotyczy rejestru z dostępem ograniczonym, sprawdzenie części publicznej jest w tej sytuacji lepsze niż nic.
4. Proszę nie polegać na oświadczeniach – jak już wskazano, prawo nie przewiduje akceptowania samodzielnie podpisanych oświadczeń wolontariuszy zamiast oficjalnych dokumentów.
5. Jeżeli nie zdążą Państwo ze spełnieniem wszystkich obowiązków, pozostaje albo odwołać wydarzenie, albo przesunąć jego termin, albo liczyć na brak kontroli i po wydarzeniu niezwłocznie uzupełnić dokumentację wolontariuszy o odpisy z KRK oraz wydruki z rejestru. Należy jednak mieć świadomość, że w przypadku kontroli przeprowadzonej przed uzupełnieniem braków mogą zostać nałożone sankcje. W takiej sytuacji pozostanie walczyć o jak najłagodniejsze konsekwencje, wykazując chociaż samodzielne sprawdzenie w części publicznej rejestru lub przedkładając wydruki z KRK – przy czym i tu szanse na zgromadzenie wszystkich dokumentów w tak krótkim czasie są niewielkie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, Dz. U. 2016 poz. 862
2. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym - Dz.U. 2000 nr 50 poz. 580
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553