Czy rodzice dorosłego dziecka muszą finansować leczenie psychiatryczne i hormonalne

Podstawa prawna obowiązku alimentacyjnego

Podstawę prawną analizy stanowią przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Kodeksu postępowania cywilnego. Kluczowe znaczenie ma art. 133 k.r.o., który określa zakres i przesłanki obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci, w tym dzieci pełnoletnich.

Zgodnie z art. 133 § 1 k.r.o. rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z jego majątku wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania. Natomiast § 2 tego przepisu stanowi, że poza tym przypadkiem do alimentów uprawniona jest wyłącznie osoba znajdująca się w niedostatku.

Pełnoletność dziecka a samodzielność życiowa

Osiągnięcie pełnoletności przez dziecko nie oznacza automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, jednak zasadniczo wiąże się z koniecznością wykazania braku możliwości samodzielnego utrzymania się. Osoba dorosła, która posiada majątek lub ma realną zdolność do podjęcia pracy, co do zasady powinna samodzielnie troszczyć się o swój byt.

Nawet występowanie problemów zdrowotnych, w tym zaburzeń psychicznych, nie przesądza automatycznie o całkowitej niezdolności do pracy. Każdorazowo wymaga to indywidualnej oceny, uwzględniającej rzeczywisty wpływ stanu zdrowia na możliwość zarobkowania.

Usprawiedliwione potrzeby i możliwości rodziców

Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 grudnia 1987 r. wskazał, że przez usprawiedliwione potrzeby należy rozumieć takie potrzeby, których zaspokojenie zapewnia prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy, odpowiedni do wieku i uzdolnień uprawnionego.

Jednocześnie możliwości zarobkowe rodziców oceniane są nie według faktycznie osiąganych dochodów, lecz według potencjalnych dochodów możliwych do uzyskania przy pełnym wykorzystaniu sił i kwalifikacji.

Możliwość uchylenia się od alimentów na rzecz dziecka pełnoletniego

Zgodnie z art. 133 § 3 k.r.o. rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka pełnoletniego, jeżeli obowiązek ten wiązałby się z nadmiernym uszczerbkiem dla nich albo gdy dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możliwości samodzielnego utrzymania się.

Orzecznictwo i doktryna podkreślają, że pełnoletnie dziecko w pierwszej kolejności powinno wykorzystać własne możliwości zarobkowe i organizacyjne, a dopiero w dalszej kolejności sięgać po wsparcie rodziców.

Nauka, leczenie i szczególne okoliczności

Obowiązek alimentacyjny może trwać dłużej, jeżeli dziecko kontynuuje naukę, zdobywa zawód lub uzupełnia kwalifikacje, a jego działania są racjonalne i ukierunkowane na osiągnięcie samodzielności. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 listopada 1997 r., III CKN 257/97, wskazał, że przy ocenie obowiązku alimentacyjnego należy brać pod uwagę realną wolę nauki oraz predyspozycje osobiste dziecka.

Jednocześnie rodzice nie są zobowiązani do finansowania dalszego kształcenia lub innych działań, jeżeli dziecko zaniedbuje swoje obowiązki, nie czyni postępów lub celowo przedłuża stan zależności finansowej, co potwierdza m.in. wyrok SN z dnia 8 sierpnia 1980 r., III CRN 144/80.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1997 r., sygn. akt III CKN 257/97
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 1980 r., sygn. akt III CRN 144/80