Odprawa po wypowiedzeniu umowy a odprawa emerytalna nauczyciela

Rozwiązanie stosunku pracy nauczyciela z przyczyn organizacyjnych

Podstawą rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem z przyczyn organizacyjnych jest art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której częściowa likwidacja szkoły, zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie liczby oddziałów albo zmiany planu nauczania uniemożliwiają dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.

W takim przypadku dyrektor szkoły rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy albo, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie mianowania, art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela przyznaje mu odprawę w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Inaczej wygląda sytuacja nauczyciela zatrudnionego na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Zgodnie z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela takiemu nauczycielowi przysługuje odprawa na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Jej wysokość zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynika z art. 8 ust. 1 tej ustawy.

Kiedy nauczycielowi przysługuje odprawa emerytalna?

Odprawę emerytalną nauczyciela reguluje art. 87 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela. Zgodnie z art. 87 ust. 1 Karty Nauczyciela nauczycielowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na jedno z tych świadczeń, przysługuje odprawa w wysokości dwumiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy.

Jeżeli nauczyciel przepracował w szkole co najmniej 20 lat, zastosowanie ma art. 87 ust. 2 Karty Nauczyciela. Wtedy odprawa wynosi trzymiesięczne wynagrodzenie ostatnio pobierane w szkole będącej podstawowym miejscem pracy.

Warunkiem nie jest to, aby emerytura była jedyną przyczyną zakończenia zatrudnienia. W praktyce wystarczy, aby między ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę istniał realny związek czasowy, funkcjonalny albo przyczynowy. Takie rozumienie potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego, w szczególności wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN 174/99.

W opisanej sytuacji, jeżeli stosunek pracy ustaje 31 sierpnia wskutek wypowiedzenia z przyczyn organizacyjnych, a nauczyciel od 1 września przechodzi na emeryturę, związek między rozwiązaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę zasadniczo występuje. Ostateczna ocena zależy jednak od dokumentów: wypowiedzenia, wniosku emerytalnego, decyzji ZUS oraz ewentualnego wniosku o wypłatę odprawy emerytalnej.

Czy można dostać dwie odprawy jednocześnie?

Tak, w wielu przypadkach nauczyciel może otrzymać dwie odprawy: odprawę z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela oraz odprawę emerytalną z art. 87 ust. 1 albo 2 Karty Nauczyciela. Są to świadczenia o różnym charakterze. Pierwsze rekompensuje utratę zatrudnienia z przyczyn organizacyjnych, drugie wiąże się z zakończeniem aktywności zawodowej i przejściem na świadczenie emerytalne, rentowe albo kompensacyjne.

Odprawa z art. 20 Karty Nauczyciela nie jest odprawą emerytalną i nie została wskazana w art. 87 Karty Nauczyciela jako przeszkoda do nabycia prawa do odprawy emerytalnej. Trzeba natomiast pamiętać o art. 87 ust. 3 Karty Nauczyciela, zgodnie z którym nauczyciel, który otrzymał odprawę emerytalną, rentową albo związaną z nauczycielskim świadczeniem kompensacyjnym, nie może ponownie nabyć do niej prawa.

Kto wypłaca odprawę emerytalną po ustaniu zatrudnienia?

Odprawę emerytalną wypłaca szkoła, w której nauczyciel był zatrudniony i która była jego podstawowym miejscem pracy. Wynika to bezpośrednio z art. 87 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela, które odwołują się do wynagrodzenia ostatnio pobieranego w szkole będącej podstawowym miejscem pracy.

Nie ma znaczenia, że w dniu wypłaty nauczyciel nie jest już pracownikiem szkoły. Prawo do odprawy powstaje w związku z ustaniem stosunku pracy i przejściem na emeryturę, rentę albo nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Jeżeli decyzja ZUS zostanie doręczona później, nauczyciel może przedłożyć ją byłemu pracodawcy i zażądać wypłaty należnej odprawy.

Dla bezpieczeństwa warto jeszcze przed końcem zatrudnienia złożyć do dyrektora szkoły pisemną informację, że po rozwiązaniu stosunku pracy nauczyciel przechodzi na emeryturę, oraz wniosek o wypłatę odprawy emerytalnej po przedstawieniu decyzji ZUS. Przy emeryturze z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych trzeba też pamiętać o art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym świadczenie wypłaca się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.

Jeżeli nauczyciel chce korzystać z emerytury bez zawieszenia wypłaty świadczenia, znaczenie ma również art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten przewiduje zawieszenie prawa do emerytury bez względu na wysokość przychodu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie u tego samego pracodawcy bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy. W sytuacji rozwiązania zatrudnienia 31 sierpnia i przejścia na emeryturę od 1 września ten problem co do zasady nie występuje.

Co powinien zrobić nauczyciel w praktyce?

Najbezpieczniej zadbać o dokumenty jeszcze przed ustaniem zatrudnienia. Nauczyciel powinien zachować wypowiedzenie, świadectwo pracy, zaświadczenia o wynagrodzeniu oraz dokumenty potwierdzające złożenie wniosku emerytalnego. Warto również złożyć do szkoły pisemny wniosek o wypłatę odprawy emerytalnej, wskazując art. 87 ust. 1 albo art. 87 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Jeżeli szkoła wypłaca odprawę z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, nie oznacza to automatycznie, że może odmówić odprawy emerytalnej. Odmowa powinna zostać oceniona indywidualnie, przede wszystkim pod kątem istnienia związku między ustaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę.

FAQ

Źródła

• art. 20 ust. 1 pkt 2 i art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela,
• art. 87 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela,
• art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
• art. 103a i art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
• wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN 174/99.