Incydent z alkoholem nauczyciela po godzinach – co może zrobić dyrektor szkoły?

Jak ocenić incydent z alkoholem nauczyciela po godzinach?

W opisanej sytuacji nie ma przepisu, który nakazywałby dyrektorowi automatyczne zgłoszenie każdego incydentu z udziałem nauczyciela do rzecznika dyscyplinarnego. Podstawą oceny jest przede wszystkim art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, zgodnie z którym nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 tej ustawy.

To oznacza, że najpierw trzeba ustalić, czy zachowanie rzeczywiście miało ciężar przewinienia dyscyplinarnego. Samo wniesienie alkoholu na spotkanie po godzinach, bez obecności uczniów i bez dalszych incydentów, nie zawsze będzie wystarczające do przyjęcia, że doszło do uchybienia godności zawodu. Ocena zależy od konkretnych okoliczności: miejsca, charakteru wydarzenia, skali zachowania, reakcji nauczyciela po zwróceniu uwagi oraz wpływu zdarzenia na szkołę i jej autorytet.

Znaczenie ma także to, czy wydarzenie miało charakter służbowy, półsłużbowy czy prywatny. Jeżeli było to spotkanie środowiska szkolnego, nawet po godzinach, z udziałem kadry kierowniczej i nauczycieli, to związek ze sferą zawodową jest większy niż przy całkowicie prywatnej imprezie.

Jakie przepisy mają tu znaczenie?

Podstawowe znaczenie mają następujące regulacje:

W praktyce art. 85t ust. 1 Karty Nauczyciela ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy zachowanie nauczyciela narusza prawa i dobro dziecka. W opisanym stanie faktycznym, skoro zdarzenie nastąpiło bez obecności uczniów i po zakończeniu imprezy, ten obowiązek zawiadomienia nie wynika automatycznie z samego przepisu.

Czy to jest uchybienie godności zawodu nauczyciela?

Pojęcie uchybienia godności zawodu nauczyciela z art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela nie ma ustawowej definicji. Dlatego każdorazowo ocenia się je przez pryzmat funkcji nauczyciela, standardów etycznych oraz wpływu zachowania na autorytet zawodu i szkoły. Podobną ocenę granic odpowiedzialności zawodowej przedstawiamy przy romansie nauczyciela w pracy i jego skutkach dyscyplinarnych.

W orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o zachowania, które przynoszą ujmę randze zawodu nauczyciela i naruszają obowiązek godnego postępowania. Nie każde niestosowne zachowanie po pracy spełnia ten próg. Inaczej oceniany będzie jednorazowy incydent szybko przerwany, a inaczej agresywne, publiczne lub powtarzalne zachowanie związane z alkoholem.

W opisanej sprawie okoliczności łagodzące są istotne:

• zdarzenie miało miejsce po godzinach pracy,
• nie było uczniów,
• po zwróceniu uwagi alkohol został zabrany,
• nie opisano dalszego zakłócania porządku ani naruszenia bezpieczeństwa,
• incydent nie dotyczył bezpośrednio procesu dydaktycznego ani opiekuńczego.

To nie wyklucza negatywnej oceny zachowania, ale osłabia argument za wszczynaniem postępowania dyscyplinarnego. Jeżeli jednak sprawa miała szerszy oddźwięk publiczny, nauczyciel pełni funkcję publiczną albo zachowanie wywołało poważny uszczerbek wizerunkowy szkoły, ocena może być surowsza. W takich sprawach istotne jest też, kiedy dane zachowanie może zostać potraktowane jako uchybienie godności zawodu nauczyciela.

Czy po 14 dniach można jeszcze podjąć działania?

Trzeba rozróżnić dwa tryby:

1. Kara porządkowa – zgodnie z art. 109 § 1 Kodeksu pracy kara nie może być zastosowana po upływie 2 tygodni od powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego i po upływie 3 miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia.
2. Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela – nie obowiązuje tu 14-dniowy termin z Kodeksu pracy, bo to odrębny reżim odpowiedzialności z Karty Nauczyciela.

Jeżeli więc pytanie dotyczy wyłącznie tego, czy po 14 dniach można jeszcze zawiadomić rzecznika dyscyplinarnego, odpowiedź brzmi: tak, sam upływ 14 dni nie zamyka drogi do zawiadomienia rzecznika. Ten termin dotyczy tylko kar porządkowych z Kodeksu pracy.

Natomiast kara porządkowa z art. 108 § 1 Kodeksu pracy i tak w tej sprawie budzi poważne wątpliwości, bo musi chodzić o naruszenie organizacji i porządku w procesie pracy, przepisów BHP, przeciwpożarowych albo przyjętego sposobu potwierdzania obecności i usprawiedliwiania nieobecności. Przy zdarzeniu po godzinach pracy i poza zwykłym wykonywaniem obowiązków służbowych związek z porządkiem pracy może być zbyt słaby.

Co dyrektor szkoły powinien zrobić w praktyce?

Najbezpieczniejszy schemat działania jest następujący:

1. sporządzić notatkę służbową z datą, miejscem i opisem zdarzenia,
2. odebrać wyjaśnienia od nauczyciela, najlepiej na piśmie,
3. ustalić, czy byli świadkowie i czy zdarzenie miało dalszy przebieg,
4. ocenić, czy zachowanie mogło naruszyć dobro dziecka, bezpieczeństwo uczniów albo autorytet szkoły,
5. udzielić odpowiedzi organowi prowadzącemu na piśmie, wskazując ustalone fakty i podstawę prawną przyjętego stanowiska,
6. rozważyć zawiadomienie rzecznika dyscyplinarnego tylko wtedy, gdy okoliczności wskazują na realne uchybienie godności zawodu albo naruszenie obowiązków nauczyciela.

Jeżeli dyrektor uzna, że waga zdarzenia była niewielka, reakcja natychmiastowa okazała się skuteczna, a nauczyciel zaprzestał zachowania, można racjonalnie poprzestać na czynnościach wyjaśniających, pouczeniu i udokumentowaniu sprawy. To szczególnie uzasadnione, gdy nie ma związku z uczniami ani z wykonywaniem zajęć.

W podobnych sprawach warto też odróżnić zwykłą skargę lub zastrzeżenie do zachowania nauczyciela od sytuacji, w której naprawdę powinno ruszyć postępowanie dyscyplinarne.

Czy dyrektor ma obowiązek zgłosić sprawę rzecznikowi dyscyplinarnemu?

Nie zawsze. Obowiązek zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego wynika wprost z art. 85t ust. 1 Karty Nauczyciela wtedy, gdy dyrektor powziął wiadomość o czynie naruszającym prawa i dobro dziecka. Ten obowiązek jest szczególny i nie można go dowolnie rozszerzać na każdy incydent obyczajowy.

Poza takimi przypadkami dyrektor powinien dokonać oceny, czy zachowanie może stanowić przewinienie dyscyplinarne z art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela. Jeżeli nie, nie ma automatycznego nakazu kierowania sprawy do rzecznika tylko dlatego, że organ prowadzący oczekuje „jakichś działań”. Organ prowadzący może żądać wyjaśnień, ale nie zastępuje oceny prawnej dyrektora ani rzecznika dyscyplinarnego.

Warto też pamiętać, że nie każde naganne zachowanie nauczyciela ma taki sam ciężar. Inaczej ocenia się sytuację, gdy nauczyciel obraża lub zastrasza uczniów, a inaczej jednorazowy incydent bez udziału dzieci.

Jak odpowiedzieć organowi prowadzącemu?

W odpowiedzi do organu prowadzącego warto wskazać konkretnie:

• że zdarzenie nastąpiło po godzinach pracy,
• że nie odbywało się w obecności uczniów,
• że po interwencji alkohol został niezwłocznie usunięty,
• że nie stwierdzono dalszych zachowań zagrażających bezpieczeństwu ani porządkowi,
• że przeprowadzono czynności wyjaśniające i oceniono brak podstaw do zastosowania kary porządkowej z art. 108 § 1 Kodeksu pracy, jeżeli taki jest wniosek,
• że rozważono przesłanki z art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela i przy danych okolicznościach nie stwierdzono potrzeby kierowania sprawy do rzecznika dyscyplinarnego, albo przeciwnie – że sprawa została przekazana do dalszej oceny.

Taka odpowiedź powinna być rzeczowa, bez ocen emocjonalnych i bez powoływania się wyłącznie na to, że nauczyciel „obiecał poprawę”. Najważniejsze są fakty i podstawa prawna.

Wnioski dla opisanej sprawy

Przy stanie faktycznym opisanym w pytaniu najbardziej ostrożny i zarazem zgodny z prawem wniosek jest taki, że:

• nie ma podstaw do automatycznego przyjęcia obowiązku zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego,
• 14-dniowy termin ma znaczenie dla kar porządkowych z Kodeksu pracy, ale nie blokuje samego zgłoszenia dyscyplinarnego,
• kara porządkowa może być w tej sprawie nieadekwatna lub wręcz niedopuszczalna z uwagi na słaby związek zdarzenia z porządkiem pracy,
• dyrektor powinien przede wszystkim udokumentować zdarzenie i przekazać organowi prowadzącemu wyjaśnienia oparte na przepisach i ustalonych faktach.

Jeżeli jednak pojawią się nowe okoliczności, np. świadkowie wskażą na nietrzeźwość, agresję, zgorszenie publiczne, narażenie bezpieczeństwa lub powtarzalność takich zachowań, ocena może się zmienić. Wtedy warto ponownie przeanalizować, czy nie doszło do zachowania naruszającego godność zawodu nauczyciela.

FAQ

Czy samo wniesienie alkoholu przez nauczyciela po pracy oznacza przewinienie dyscyplinarne?

Nie. Trzeba ocenić całokształt okoliczności i ustalić, czy doszło do uchybienia godności zawodu nauczyciela z art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Czy po 14 dniach można zawiadomić rzecznika dyscyplinarnego?

Tak. Termin 14 dni z art. 109 § 1 Kodeksu pracy dotyczy kary porządkowej, a nie samego zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego.

Czy dyrektor musi zawsze wykonać żądanie organu prowadzącego i wszcząć procedurę?

Nie automatycznie. Dyrektor powinien wyjaśnić sprawę i ocenić ją w świetle przepisów. Samo oczekiwanie organu prowadzącego nie zastępuje przesłanek z Karty Nauczyciela.

Czy można zastosować karę porządkową za zachowanie po godzinach pracy?

Tylko wyjątkowo, jeżeli zachowanie realnie wiąże się z porządkiem pracy w rozumieniu art. 108 § 1 Kodeksu pracy. W wielu takich sprawach związek ten będzie zbyt słaby.

Czy fakt, że nauczyciel jest radnym, ma znaczenie?

Może mieć znaczenie wizerunkowe, ale sam w sobie nie tworzy automatycznie odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczyciela. Nadal trzeba wykazać przesłanki z art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela – ISAP.

2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – ISAP.

3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19.12.2018 r., III APo 17/18.

4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 25.01.2019 r., III APa 59/18.