Powierzenie stanowiska dyrektora szkoły na 1 rok – kiedy jest legalne?

Długość kadencji dyrektora szkoły – jaka jest zasada?

Zasadę określa art. 63 ust. 21 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Przepis stanowi, że stanowisko dyrektora szkoły lub placówki powierza się na 5 lat szkolnych. W uzasadnionych przypadkach można powierzyć to stanowisko na krótszy okres, jednak nie krótszy niż 1 rok szkolny.

Oznacza to, że 5 lat szkolnych jest regułą, a okres krótszy – wyjątkiem. Organ prowadzący nie może więc dowolnie skracać okresu powierzenia tylko dlatego, że tak uzna za wygodne organizacyjnie albo personalnie.

Jeżeli kandydat wygrał konkurs, to samo rozstrzygnięcie konkursowe nie daje jeszcze automatycznie prawa do 5-letniego okresu powierzenia w każdym przypadku, ale odstępstwo od zasady musi być realnie uzasadnione i poddawalne kontroli.

Kiedy można powierzyć stanowisko tylko na 1 rok?

Art. 63 ust. 21 Prawa oświatowego posługuje się zwrotem „w uzasadnionych przypadkach”. To pojęcie nie jest zamkniętą listą sytuacji, ale nie daje organowi pełnej swobody. Przyczyna musi być konkretna, rzeczywista i odnosząca się do danej szkoły albo do kwalifikacji czy predyspozycji wyłonionego kandydata.

W orzecznictwie przyjmuje się, że powody skrócenia okresu powierzenia muszą być zindywidualizowane. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2014 r., sygn. I OSK 256/14, wskazano, że okoliczności uzasadniające krótsze powierzenie mogą dotyczyć np. oceny przygotowania kandydata do zarządzania placówką, ale nie mogą być ogólnikowe ani arbitralne.

W praktyce uzasadnioną przyczyną mogą być np. wyjątkowe, przejściowe warunki funkcjonowania szkoły, trwająca reorganizacja, poważne i konkretne wątpliwości co do kompetencji zarządczych kandydata, albo inne okoliczności istniejące w chwili wydawania zarządzenia. Każda taka sytuacja wymaga jednak starannego opisania.

Czy sam wiek dyrektora albo prawo do emerytury uzasadnia skrócenie kadencji?

Co do zasady – nie. Sam wiek kandydata, osiągnięcie wieku emerytalnego czy samo nabycie prawa do emerytury nie stanowią wystarczającej podstawy do skrócenia okresu powierzenia stanowiska dyrektora szkoły.

Takie podejście wynika nie tylko z zasady wyjątku z art. 63 ust. 21 Prawa oświatowego, ale także z zakazu nierównego traktowania w zatrudnieniu z powodu wieku, wyrażonego w art. 11³ oraz art. 18^3a § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano również, że osiągnięcie wieku emerytalnego nie może samoistnie uzasadniać mniej korzystnego traktowania pracownika.

Jeżeli więc jedynym niewypowiedzianym albo faktycznym powodem skrócenia okresu powierzenia miałby być wiek 63 lata lub możliwość przejścia na emeryturę, taka decyzja budzi poważne zastrzeżenia prawne.

Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby obok wieku istniały inne, konkretne i legalnie relewantne okoliczności, a organ rzeczywiście je wykazał. Każda sprawa zależy jednak od dokumentów i stanu faktycznego.

Czy organ prowadzący musi uzasadnić skrócenie okresu powierzenia?

Tak – w praktyce musi istnieć możliwe do odtworzenia i skontrolowania uzasadnienie. Chociaż art. 63 ust. 21 Prawa oświatowego nie zawiera rozbudowanych wymogów formalnych co do treści uzasadnienia, to z samej konstrukcji wyjątku wynika obowiązek wykazania, dlaczego odstąpiono od reguły 5 lat szkolnych.

Brak wskazania powodów albo podanie powodów pozornych może prowadzić do zakwestionowania zarządzenia. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy kandydat ma aktualną dobrą albo wyróżniającą ocenę pracy, brak jest negatywnych ustaleń organu nadzoru pedagogicznego, a organ prowadzący mimo to skraca okres powierzenia bez wyjaśnienia.

Sama zapowiedź kontroli albo ogólne zastrzeżenia, które nie zostały potwierdzone i nie zostały opisane w zarządzeniu, co do zasady nie powinny zastępować rzeczywistego uzasadnienia.

Jaki charakter ma zarządzenie wójta i czy można je zaskarżyć?

Powierzenie stanowiska dyrektora szkoły przez organ wykonawczy gminy następuje co do zasady w formie zarządzenia. Taki akt podlega nadzorowi wojewody na podstawie art. 85–91 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, o ile ma charakter aktu objętego nadzorem legalności.

Jeżeli zarządzenie narusza prawo, wojewoda może stwierdzić jego nieważność w całości albo w części – zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Termin nadzorczy dla wojewody wynosi co do zasady 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, ale osoba zainteresowana może zainicjować reakcję nadzorczą przez zawiadomienie o możliwym naruszeniu prawa.

Niezależnie od tego możliwe jest wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Podstawą jest art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który obejmuje kontrolę aktów organów jednostek samorządu terytorialnego z zakresu administracji publicznej.

W praktyce dopuszczalność i konstrukcja skargi zależą od tego, jak został sformułowany akt i jakie skutki prawne wywołuje w konkretnej sprawie. Dlatego przed złożeniem skargi warto przeanalizować pełną treść zarządzenia i dokumentację konkursową.

Gdzie się odwołać i jakie terminy mają znaczenie?

W takich sprawach zwykle nie ma klasycznego „odwołania” w administracyjnym toku instancji, jak od decyzji administracyjnej wydanej na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego. Najczęściej w grę wchodzą dwa tory działania:

Jeżeli chce Pani działać bezpiecznie, najlepiej nie czekać na rozwój sytuacji, lecz od razu wystąpić o:

• kopię pełnego zarządzenia wraz z uzasadnieniem, jeżeli nie zostało przekazane,
• udostępnienie dokumentów dotyczących powierzenia stanowiska,
• informację, jakie konkretnie okoliczności uznano za „uzasadniony przypadek”.

Gdy pojawia się ryzyko przekroczenia terminów sądowych, nie warto czekać na odpowiedzi organu bez równoległej konsultacji prawnej.

Jakie argumenty mogą przemawiać na korzyść dyrektora?

W opisanym stanie faktycznym znaczenie mogą mieć zwłaszcza następujące okoliczności:

• wygranie konkursu na stanowisko dyrektora,
• wyróżniająca ocena pracy,
• brak stwierdzonych negatywnych wyników kontroli,
• brak konkretnych powodów wskazanych w zarządzeniu,
• podejrzenie, że rzeczywistym powodem był wiek albo zbliżające się uprawnienia emerytalne.

W razie sporu istotne jest wykazanie, że organ nie oparł się na ustalonych faktach istniejących w dniu wydania zarządzenia, lecz działał arbitralnie. Pomocne bywa również sprawdzenie, czy wobec innych kandydatów stosowano podobne kryteria. Jeżeli nie, może pojawić się dodatkowy argument dotyczący nierównego traktowania.

Znaczenie może mieć także prawidłowość samej procedury konkursowej i dokumentów kandydata, np. gdy pojawia się spór o formalną dyskwalifikacja uczestnika konkursu.

Co warto zrobić krok po kroku?

Praktycznie najlepiej działać w takiej kolejności:

1. zabezpieczyć zarządzenie o powierzeniu stanowiska i kopertę lub dowód doręczenia,
2. wystąpić pisemnie o wskazanie przyczyn skrócenia okresu powierzenia,
3. zgromadzić dokumenty potwierdzające sytuację zawodową: wynik konkursu, ocenę pracy, pisma organu prowadzącego i kuratorium,
4. rozważyć zawiadomienie wojewody o możliwym naruszeniu art. 63 ust. 21 Prawa oświatowego,
5. równolegle przeanalizować wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Jeżeli w tle sprawy są także kwestie pracownicze albo dyskryminacyjne, możliwe są dodatkowe roszczenia lub odrębne środki ochrony. To jednak zależy od treści aktu, podstawy zatrudnienia dyrektora i dalszych działań organu prowadzącego.

FAQ

Czy wójt może bez uzasadnienia powierzyć stanowisko dyrektora tylko na 1 rok?

Nie powinien. Skoro art. 63 ust. 21 Prawa oświatowego przewiduje 5 lat szkolnych jako zasadę, to odstępstwo wymaga wykazania uzasadnionego przypadku. Brak konkretnych powodów przemawia za wadliwością zarządzenia.

Czy wiek 63 lata może sam w sobie skrócić kadencję dyrektora?

Nie. Sam wiek albo samo prawo do emerytury nie są wystarczającą podstawą do krótszego powierzenia stanowiska. Potrzebne są inne konkretne i legalnie relewantne okoliczności.

Czy dobra ocena pracy wyklucza skrócenie okresu powierzenia?

Nie wyklucza automatycznie, ale jest mocnym argumentem na korzyść dyrektora. Jeżeli organ chce odejść od 5-letniej zasady mimo dobrej oceny pracy, powinien bardzo precyzyjnie wykazać przyczyny.

Gdzie najpierw zgłosić zastrzeżenia?

Najczęściej warto równolegle przygotować zawiadomienie do wojewody oraz analizę skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W praktyce liczy się szybkie działanie po doręczeniu zarządzenia.

Czy trzeba czekać na wyniki zapowiedzianej kontroli?

Nie zawsze. Jeżeli zarządzenie już zostało wydane, a przyczyny skrócenia nie są znane albo nie wynikają z dokumentów, zwłoka może działać na niekorzyść strony ze względu na możliwe terminy procesowe.

Źródła

1. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w szczególności art. 63 ust. 21, ISAP.

2. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, w szczególności art. 85–91.

3. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności art. 3 § 2 pkt 6.

4. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 11³ oraz art. 18^3a § 1.

5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2014 r., sygn. I OSK 256/14.

6. Uchwała Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2009 r., sygn. II PZP 13/08.