Najważniejsze:- Nie wolno samodzielnie przestać płacić alimentów tylko dlatego, że dziecko nie odpowiada na pytania o naukę lub pracę.
- Pełnoletność dziecka nie kończy automatycznie alimentów – znaczenie ma to, czy dziecko może utrzymać się samodzielnie, zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
- Jeżeli są podstawy, trzeba złożyć do sądu pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego albo o obniżenie alimentów, powołując art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
- W sprawach dotyczących małoletnich rodzic z pełnią władzy rodzicielskiej ma prawo do informacji o dziecku i współdecydowania o istotnych sprawach dziecka.
Brak informacji o nauce dziecka nie daje prawa do samodzielnego wstrzymania alimentów
Jeżeli alimenty zostały ustalone wyrokiem sądu, ugodą sądową albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, to obowiązują aż do chwili ich zmiany lub uchylenia. Samo przypuszczenie, że pełnoletnia córka albo syn już się nie uczą, pracują lub osiągają dochody, nie uprawnia do jednostronnego zaprzestania płatności.
Podstawą obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka jest art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.
Jeżeli dziecko jest już pełnoletnie, sąd bada przede wszystkim, czy rzeczywiście może utrzymać się samodzielnie. Sam fakt ukończenia 18 lat nie kończy obowiązku alimentacyjnego. Znaczenie mają m.in. dalsza nauka, stan zdrowia, rzeczywiste dochody, koszty utrzymania oraz to, czy dziecko realnie podejmuje starania, by się usamodzielnić.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Kiedy można żądać informacji od matki dziecka, a kiedy od pełnoletniego dziecka?
To zależy od wieku dziecka i zakresu władzy rodzicielskiej.
Jeżeli dziecko jest małoletnie i obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, to zgodnie z art. 95 § 1 i art. 97 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzice wykonują władzę rodzicielską, a o istotnych sprawach dziecka rozstrzygają wspólnie. W praktyce oznacza to prawo do informacji o edukacji, zdrowiu i innych ważnych sprawach dziecka.
Jeżeli dziecko jest pełnoletnie, władza rodzicielska już nie istnieje, bo wygasa z chwilą osiągnięcia pełnoletności. W takiej sytuacji drugi rodzic nie ma już obowiązku przekazywania informacji tak szeroko jak przy dziecku małoletnim. Kluczowym adresatem pytań staje się samo pełnoletnie dziecko, bo to ono jest uprawnione do alimentów.
Dlatego w opisanej sytuacji najlepiej najpierw zwrócić się bezpośrednio do pełnoletnich córek na piśmie i wezwać je do zajęcia stanowiska, czy:
- kontynuują naukę,
- pracują,
- osiągają stałe dochody,
- ponoszą koszty utrzymania samodzielnie albo przy wsparciu matki.
W piśmie warto wyznaczyć rozsądny termin odpowiedzi, np. 7 albo 14 dni, i zaznaczyć, że brak odpowiedzi spowoduje skierowanie sprawy do sądu.
Ważne: Jeżeli nie ma Pan pewnych danych o nauce, pracy i dochodach pełnoletniego dziecka, sąd może je ustalać w postępowaniu dowodowym. Właśnie dlatego bezpieczniej jest wystąpić o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, niż samodzielnie przestać płacić.
Jakie przepisy pozwalają uchylić alimenty na pełnoletnie dziecko?
Najważniejsze są trzy regulacje z ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy:
- art. 133 § 1 – alimenty trwają, dopóki dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie,
- art. 133 § 3 – rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się,
- art. 138 – w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.
W praktyce pozew najczęściej opiera się na art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wskazuje, że nastąpiła zmiana stosunków, np. dziecko ukończyło edukację, podjęło stałą pracę, osiąga dochody, mieszka samodzielnie lub w inny sposób uniezależniło się ekonomicznie.
Jeżeli problem dotyczy tego, że dziecko formalnie studiuje, ale faktycznie nie zalicza semestrów, nie uczęszcza na zajęcia albo wielokrotnie przedłuża edukację bez realnej perspektywy ukończenia, sąd może badać również przesłankę z art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli brak starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.
Zobacz również:
informacja o nauce a alimenty
Jakie dowody warto zebrać przed pozwem?
Im lepiej udokumentuje Pan zmianę sytuacji dziecka, tym większa szansa na szybkie rozstrzygnięcie. W zależności od konkretnego stanu faktycznego mogą to być:
- korespondencja z dzieckiem lub matką z prośbą o informację o nauce i pracy,
- wydruki wiadomości, e-maili, SMS-ów,
- informacje o miejscu pracy dziecka, jeżeli są Panu znane,
- publicznie dostępne informacje potwierdzające zatrudnienie lub prowadzenie działalności,
- zeznania świadków, którzy wiedzą, że dziecko pracuje lub zakończyło naukę,
- wniosek o zobowiązanie dziecka do przedłożenia zaświadczenia z uczelni lub szkoły oraz dokumentów dotyczących dochodów.
Jeżeli nie ma Pan dostępu do dokumentów, nie przekreśla to sprawy. W pozwie można złożyć wnioski dowodowe, aby sąd zobowiązał stronę przeciwną do przedstawienia odpowiednich zaświadczeń lub rozliczeń. To częsta praktyka w sprawach alimentacyjnych.
| Sytuacja | Co warto zrobić |
|---|
| Nie wiadomo, czy dziecko dalej się uczy | Wysłać wezwanie o informację i w pozwie wnosić o zobowiązanie do przedłożenia zaświadczenia ze szkoły lub uczelni |
| Wiadomo, że dziecko pracuje | Zebrać dowody zatrudnienia i wykazać, że dochody pozwalają na samodzielne utrzymanie |
| Dziecko studiuje, ale nie robi postępów | Wskazać okoliczności świadczące o braku realnych starań w rozumieniu art. 133 § 3 K.r.o. |
| Chce Pan zwiększyć pomoc dla młodszego dziecka | Oddzielić sprawę uchylenia alimentów na dorosłe dziecko od ewentualnego podwyższenia alimentów na dziecko małoletnie |
Czy można dobrowolnie zwiększyć alimenty na trzecie dziecko?
Tak, ale trzeba rozdzielić dwie kwestie.
Po pierwsze, uchylenie albo obniżenie alimentów na pełnoletnie dziecko wymaga zgody uprawnionego albo orzeczenia sądu. Po drugie, zwiększenie alimentów na trzecie dziecko może nastąpić dobrowolnie, ale najlepiej zrobić to w sposób jednoznaczny i udokumentowany.
Jeżeli chce Pan płacić więcej na dziecko małoletnie, można:
- zawrzeć z drugim rodzicem pisemne porozumienie co do wyższej kwoty,
- zawrzeć ugodę przed mediatorem, a następnie zatwierdzić ją przez sąd,
- w razie braku porozumienia złożyć pozew o zmianę wysokości alimentów na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Samo przesunięcie części dotychczas płaconych alimentów z jednego dziecka na drugie bez formalnego uporządkowania sprawy jest ryzykowne. Może spowodować powstanie zaległości wobec pełnoletniego dziecka, nawet jeśli w Pana ocenie ono już nie powinno alimentów otrzymywać.
Zobacz również:
usamodzielnienie córki
Jak wygląda pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego?
W pozwie należy wskazać, że domaga się Pan uchylenia obowiązku alimentacyjnego wobec konkretnego dziecka od określonej daty, ponieważ nastąpiła zmiana stosunków w rozumieniu art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
W uzasadnieniu warto opisać:
- na jakiej podstawie alimenty zostały wcześniej ustalone,
- ile lat ma dziecko,
- jakie ma wykształcenie i czy kontynuuje naukę,
- czy pracuje i jakie osiąga dochody, o ile to wiadomo,
- czy podejmuje realne starania w celu usamodzielnienia się,
- jakie próby uzyskania informacji zostały podjęte przed procesem.
Co do właściwości sądu, sprawy alimentacyjne rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich. W zależności od układu procesowego znaczenie mają przepisy o właściwości miejscowej z ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności regulacje dotyczące spraw o roszczenia alimentacyjne. Jeżeli sprawa ma niestandardowy stan faktyczny, warto dobrać właściwość po analizie dokumentów.
Jeżeli istnieje już egzekucja komornicza, samo wniesienie pozwu nie wstrzymuje automatycznie obowiązku płatności. Trzeba nadal regulować alimenty, chyba że sąd wyda odpowiednie rozstrzygnięcie zabezpieczające albo zapadnie prawomocny wyrok zmieniający dotychczasowy stan.
Czy oświadczenie dziecka wystarczy?
Jeżeli pełnoletnie dziecko złoży pisemne oświadczenie, że jest samodzielne i nie oczekuje dalszych alimentów, może to być przydatny dowód. Nie zawsze jednak załatwia sprawę definitywnie.
Jeżeli obowiązek wynika z wyroku lub ugody, dla pełnego bezpieczeństwa najlepiej doprowadzić do formalnego uchylenia alimentów przez sąd albo zawrzeć odpowiednią ugodę. Samo oświadczenie może ograniczyć ryzyko sporu, ale nie zastępuje automatycznie tytułu wykonawczego, który nadal formalnie istnieje.
Trzeba też pamiętać, że sytuacja może się zmienić. Jeżeli dziecko utraci pracę, zachoruje albo z innych ważnych przyczyn utraci zdolność samodzielnego utrzymania się, może ponownie dochodzić alimentów, jeśli spełnione będą przesłanki ustawowe.
Co grozi za samowolne zaprzestanie płacenia alimentów?
Najbardziej praktyczne konsekwencje to:
- powstanie zaległości alimentacyjnej,
- możliwość wszczęcia egzekucji komorniczej,
- naliczanie odsetek za opóźnienie,
- w skrajnych przypadkach odpowiedzialność karna za uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, jeżeli zostaną spełnione ustawowe przesłanki tego przestępstwa.
Ocena odpowiedzialności karnej zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego, w tym od wysokości zaległości, uporczywości zachowania i skutków dla uprawnionego.
Przykłady
Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce odróżnić przypuszczenia od podstaw do skutecznego pozwu.
PRZYKŁAD 1
Ojciec płacił alimenty na 21-letnią córkę, która po liceum rozpoczęła studia. Z czasem dowiedział się od rodziny, że córka od roku pracuje w salonie kosmetycznym i wynajmuje mieszkanie z partnerem. Najpierw wysłał do córki list z prośbą o informację, czy kontynuuje studia i jakie ma źródła utrzymania. Nie otrzymał odpowiedzi. Następnie złożył pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, dołączając korespondencję oraz wnioskując, aby sąd zobowiązał córkę do przedłożenia zaświadczenia z uczelni i dokumentów dotyczących zatrudnienia. Takie działanie było bezpieczne, bo nie naraziło go na zarzut samowolnego zaprzestania płatności.
PRZYKŁAD 2
Matka reprezentowała 17-letniego syna, na którego ojciec płacił alimenty. Ojciec chciał wiedzieć, do jakiej szkoły uczęszcza syn i jakie są jego potrzeby edukacyjne. Ponieważ nadal miał pełnię władzy rodzicielskiej, mógł domagać się informacji o istotnych sprawach dziecka. W tej sytuacji problem nie dotyczył uchylenia alimentów, lecz wykonywania władzy rodzicielskiej i prawa do informacji o małoletnim.
Co zrobić krok po kroku?
- Ustalić, czy córki są małoletnie czy pełnoletnie.
- Jeżeli są pełnoletnie – wysłać do każdej osobne pismo z prośbą o informację o nauce i źródłach utrzymania.
- Zachować dowody doręczenia i brak odpowiedzi.
- Nie wstrzymywać samodzielnie alimentów wynikających z wyroku lub ugody.
- Jeżeli są podstawy – złożyć pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego albo o obniżenie alimentów na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
- Oddzielnie uregulować kwestię ewentualnego podwyższenia alimentów na trzecie dziecko.
Jeżeli problemem jest również utrudnianie relacji rodzinnych, warto porównać sytuację z zagadnieniami opisanymi w artykułach: brak kontaktu a uchylenie oraz brak kontaktu z dzieckiem.
FAQ
Czy pełnoletnie dziecko zawsze musi przedstawić zaświadczenie o nauce?
Nie zawsze dobrowolnie, ale w sporze sądowym sąd może zobowiązać je do przedstawienia dokumentów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy o alimenty.
Czy sam fakt podjęcia pracy kończy alimenty?
Nie. Sąd ocenia, czy dochody pozwalają na samodzielne utrzymanie się. Praca dorywcza albo niskie dochody nie zawsze wystarczą do uchylenia alimentów.
Czy można przelać wyższą kwotę na młodsze dziecko zamiast płacić starszemu?
Nie powinno się tego robić bez uporządkowania sytuacji prawnej. Może to spowodować zaległość wobec starszego dziecka.
Czy brak kontaktu z dzieckiem zwalnia z alimentów?
Zasadniczo nie. Sam brak kontaktu nie znosi automatycznie obowiązku alimentacyjnego. Znaczenie ma przede wszystkim sytuacja życiowa i majątkowa uprawnionego oraz przesłanki z art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Od kiedy sąd może uchylić alimenty?
To zależy od okoliczności sprawy i treści żądania pozwu. Sąd może uchylić obowiązek od daty wskazanej w pozwie, jeżeli znajduje ona potwierdzenie w materiale dowodowym.
Źródła
1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 95 § 1, art. 97 § 1, art. 133 § 1 i § 3, art. 138 – ISAP
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, art. 209 § 1 – ISAP
Fundusz alimentacyjny po przekroczeniu dochodu – co można zrobić?
 (1).jpg "Powierzenie stanowiska dyrektora szkoły na 1 rok – kiedy jest legalne?")
.jpg "Odszkodowanie za zakaz konkurencji po ustaniu umowy")
