Alimenty na pełnoletniego syna po zawodówce i dalszej nauce

Kiedy alimenty na pełnoletnie dziecko nadal trwają?

Podstawą prawną jest art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.), zgodnie z którym rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

To oznacza, że samo ukończenie 18 lat, szkoły branżowej albo szkoły zawodowej nie powoduje jeszcze automatycznego ustania alimentów. W praktyce sąd bada, czy dziecko rzeczywiście może się już samodzielnie utrzymać, a nie tylko to, ile ma lat.

Znaczenie ma też art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Jeżeli syn po zawodówce dalej się uczy, np. w liceum dla dorosłych lub policealnie, sąd zwykle sprawdza, czy ta nauka ma realny sens, czy jest systematyczna i czy zwiększa jego szanse na samodzielność. Sama formalna kontynuacja nauki nie wystarcza, jeśli w rzeczywistości dziecko nie uczęszcza na zajęcia, nie zdaje egzaminów albo nie podejmuje żadnego wysiłku.

Kiedy rodzic może żądać uchylenia alimentów?

Najważniejszy w takich sprawach jest art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli:

• są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem, albo
• dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

W opisanej sytuacji najczęściej istotna jest druga z tych przesłanek. Jeżeli syn ma już wyuczony zawód, może pracować, a mimo to nie podejmuje realnych prób zatrudnienia lub podejmuje naukę wyłącznie formalnie, może to uzasadniać uchylenie alimentów.

Warto jednak podkreślić, że wszystko zależy od konkretnego stanu faktycznego. Inaczej sąd oceni sytuację syna, który regularnie się uczy, zdaje egzaminy i pracuje dorywczo, a inaczej osobę, która co prawda jest zapisana do szkoły, ale faktycznie nie uczy się i nie pracuje mimo realnych możliwości.

W orzecznictwie nadal istotne znaczenie ma wyrok Sądu Najwyższego z 14 listopada 1997 r., sygn. III CKN 257/97, w którym wskazano, że przy ocenie obowiązku alimentacyjnego wobec pełnoletnich dzieci trzeba brać pod uwagę także to, czy wykazują one chęć dalszej nauki oraz czy ich osobiste zdolności i cechy charakteru pozwalają na rzeczywiste kontynuowanie nauki.

Czy posiadanie zawodu mechanika oznacza koniec alimentów?

Nie zawsze. Sam fakt zdobycia zawodu nie przesądza jeszcze automatycznie o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego. Może jednak być bardzo ważnym argumentem.

Jeżeli syn ukończył szkołę zawodową i uzyskał kwalifikacje mechanika samochodowego, sąd może uznać, że ma on realną możliwość podjęcia pracy. Jeżeli dodatkowo rynek pracy daje mu szansę zatrudnienia, a on nie przedstawia przekonujących powodów braku pracy, zwiększa to szanse rodzica na uchylenie alimentów.

Z drugiej strony, jeśli dalsza nauka jest rzeczywista i racjonalna, a jej celem jest podniesienie kwalifikacji lub zdobycie matury potrzebnej do dalszego kształcenia, sąd może uznać dalsze alimentowanie za uzasadnione. Nie ma więc jednej zasady, że „po zawodówce alimenty zawsze się kończą”.

Nie przestawaj płacić samodzielnie bez wyroku albo ugody

To bardzo ważne z praktycznego punktu widzenia: jeżeli alimenty zostały zasądzone wyrokiem, zatwierdzone ugodą sądową albo wynikają z ugody zawartej przed mediatorem i zatwierdzonej przez sąd, to nie należy po prostu przestać płacić tylko dlatego, że dziecko skończyło szkołę.

Dopóki istnieje tytuł wykonawczy, zaległości mogą być egzekwowane. Brak płatności może prowadzić do wszczęcia egzekucji komorniczej, naliczania zaległości i odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Jeżeli alimenty są stwierdzone orzeczeniem albo ugodą, trzeba złożyć do sądu pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego albo – zależnie od sytuacji – o obniżenie alimentów.

Na jakiej podstawie składa się pozew o uchylenie alimentów?

Podstawą żądania zmiany wcześniejszego rozstrzygnięcia jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Taką zmianą stosunków może być np.:

• ukończenie przez syna szkoły zawodowej i zdobycie zawodu,
• możliwość podjęcia przez niego pracy,
• faktyczne niepodejmowanie starań o zatrudnienie,
• pozorna albo nieskuteczna kontynuacja nauki,
• pogorszenie sytuacji majątkowej rodzica.

W pozwie trzeba wykazać, co konkretnie się zmieniło od czasu poprzedniego wyroku lub ugody. Samo ogólne stwierdzenie, że dziecko jest już dorosłe, zwykle nie wystarczy.

Jakie dowody są najważniejsze w sprawie?

W sprawie o uchylenie alimentów warto zgromadzić dowody pokazujące, że pełnoletni syn może utrzymać się samodzielnie albo nie dokłada starań, by to osiągnąć. Najczęściej przydatne są:

• świadectwo ukończenia szkoły zawodowej lub branżowej, dyplom potwierdzający kwalifikacje, certyfikaty,
• zaświadczenie ze szkoły o kontynuowaniu nauki, frekwencji i wynikach,
• informacje o zatrudnieniu, praktykach, stażach lub wcześniejszej pracy syna,
• ogłoszenia i realne możliwości pracy w wyuczonym zawodzie,
• korespondencja, z której wynika brak chęci pracy albo pozorność nauki,
• dowody dotyczące własnej sytuacji finansowej rodzica.

Jeżeli twierdzi Pan, że dalsze alimenty powodują nadmierny uszczerbek, trzeba to również udokumentować, np. poprzez zaświadczenia o dochodach, kosztach leczenia, utrzymaniu innej rodziny, spłacie zobowiązań czy bezrobociu.

Do jakiego sądu złożyć pozew?

Sprawy o alimenty rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich. Właściwość miejscową określa art. 32 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym powództwo o roszczenie alimentacyjne można wytoczyć także według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. W praktyce przy pozwie o uchylenie alimentów najczęściej pozywa się pełnoletnie dziecko.

W pozwie należy wskazać, od kiedy domaga się Pan uchylenia obowiązku. Sąd może uwzględnić żądanie od daty wniesienia pozwu, a czasem od innej daty wynikającej z okoliczności sprawy, ale wymaga to odpowiedniego uzasadnienia i materiału dowodowego.

Tabela: kiedy szanse na uchylenie alimentów są większe?

FAQ

Czy pełnoletność dziecka automatycznie kończy alimenty?

Nie. Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego decyduje to, czy dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie, a nie sam wiek.

Czy mogę przestać płacić alimenty bez wyroku sądu?

Nie powinno się tego robić, jeżeli alimenty zostały zasądzone lub ustalone w ugodzie mającej moc wykonawczą. Trzeba najpierw uzyskać zmianę orzeczenia albo ugody.

Czy nauka w liceum dla dorosłych zawsze uzasadnia alimenty?

Nie. Sąd bada, czy nauka jest rzeczywista i celowa. Sam zapis do szkoły bez frekwencji i wyników nie musi uzasadniać dalszych alimentów.

Czy posiadanie zawodu przez syna wystarczy do uchylenia alimentów?

Nie zawsze, ale jest to ważny argument. Kluczowe jest, czy syn ma realną możliwość pracy i czy wykorzystuje tę możliwość.

Czy można zamiast uchylenia żądać obniżenia alimentów?

Tak. Jeżeli syn częściowo się utrzymuje albo sytuacja rodzica się pogorszyła, można żądać obniżenia alimentów na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 133 § 1 i § 3, art. 135 § 1, art. 138.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 32.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 481 § 1 i § 2.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 14 listopada 1997 r., III CKN 257/97.