Usamodzielnienie się córki a zakończenie alimentów

Czy usamodzielnienie się córki kończy alimenty automatycznie?

Nie. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Przepis nie wskazuje sztywnej granicy wieku. Oznacza to, że alimenty mogą trwać także po ukończeniu przez dziecko 18 lat, jeżeli dziecko nadal realnie nie może utrzymać się samodzielnie, na przykład kontynuuje naukę w sposób rzeczywisty i celowy. Z drugiej strony dorosłe dziecko, które pracuje, uzyskuje dochody pozwalające na utrzymanie albo bez uzasadnionej przyczyny nie podejmuje starań o samodzielność, może utracić prawo do dalszych alimentów.

Jeżeli córka ma 24 lata, mieszka z partnerem, wychowuje dziecko i faktycznie prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, są to ważne okoliczności dla sprawy. Nie oznaczają one jednak jeszcze automatycznego wygaśnięcia alimentów. Sąd ocenia całość sytuacji: dochody córki, możliwość pracy, wykształcenie, stan zdrowia, koszty utrzymania, ewentualną naukę oraz sytuację majątkową rodzica.

Kiedy rodzic może żądać uchylenia alimentów na dorosłe dziecko?

Podstawą prawną żądania jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. W praktyce chodzi o wykazanie, że po wydaniu poprzedniego wyroku albo zawarciu ugody zaszły nowe okoliczności.

W sprawie o zakończenie alimentów na dorosłą córkę najczęściej powołuje się następujące zmiany:

• córka pracuje albo ma realną możliwość podjęcia pracy,
• ukończyła naukę lub przerwała ją bez uzasadnionej przyczyny,
• posiada własne dochody, majątek albo świadczenia pozwalające na pokrycie kosztów utrzymania,
• prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,
• nie dokłada starań, aby uzyskać możliwość samodzielnego utrzymania się.

Dodatkowo art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala rodzicom uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli świadczenia są połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodzica albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Zakres alimentów zawsze zależy także od art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Dlatego sąd nie bada wyłącznie sytuacji córki, lecz również aktualne dochody, koszty życia, stan zdrowia i obowiązki rodzinne rodzica.

Czy można po prostu przestać płacić alimenty?

Jeżeli alimenty zostały zasądzone prawomocnym wyrokiem albo wynikają z ugody sądowej, samodzielne zaprzestanie płacenia jest ryzykowne. Wyrok sądu jest tytułem egzekucyjnym w rozumieniu art. 777 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Po nadaniu klauzuli wykonalności staje się tytułem wykonawczym, na podstawie którego można prowadzić egzekucję, zgodnie z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego.

Oznacza to, że dopóki obowiązek alimentacyjny nie zostanie uchylony albo ograniczony przez sąd, dorosła córka może dochodzić zaległych rat alimentacyjnych. W razie zaległości możliwe jest zajęcie wynagrodzenia, rachunku bankowego lub innych składników majątku w postępowaniu egzekucyjnym.

Jeżeli sytuacja jest oczywista, a dalsze płacenie alimentów powoduje poważne trudności, w pozwie można dodatkowo złożyć wniosek o zabezpieczenie. Podstawą są art. 730 § 1 i art. 730¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach tego rodzaju rodzic może domagać się na czas procesu na przykład zawieszenia albo obniżenia obowiązku płacenia alimentów, ale sąd uwzględni taki wniosek tylko wtedy, gdy zostanie uprawdopodobnione roszczenie i interes prawny.

Jak złożyć pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego?

Właściwym pismem jest pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, a nie zwykły wniosek. Pozew składa rodzic zobowiązany do alimentów przeciwko pełnoletniemu dziecku, ponieważ po uzyskaniu pełnoletności to dziecko jest stroną sprawy.

Co do zasady pozew składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według miejsca zamieszkania pozwanego, czyli pełnoletniej córki. Wynika to z art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. Jeżeli w konkretnej sprawie występują szczególne okoliczności, właściwość sądu trzeba zweryfikować indywidualnie.

W pozwie należy wskazać:

• sąd, strony i ich adresy,
• żądanie uchylenia obowiązku alimentacyjnego, najlepiej od konkretnej daty,
• wartość przedmiotu sporu,
• uzasadnienie zmiany stosunków po ostatnim wyroku albo ugodzie,
• dowody potwierdzające samodzielność córki oraz sytuację rodzica,
• podpis i załączniki.

Jeżeli rodzic chce uchylenia alimentów z datą wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu, powinien wyraźnie to napisać i wykazać, od kiedy córka była w stanie samodzielnie się utrzymać. Sąd jest związany granicami żądania na podstawie art. 321 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dlatego data wskazana w pozwie ma znaczenie praktyczne.

Jakie dowody warto przygotować?

W sprawach alimentacyjnych kluczowe są dowody. Zgodnie z art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Z kolei art. 227 Kodeksu postępowania cywilnego określa, że przedmiotem dowodu są fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W pozwie można powołać między innymi:

• informacje o zatrudnieniu córki, jej działalności gospodarczej albo innych źródłach dochodu,
• dowody ukończenia lub przerwania nauki,
• korespondencję, z której wynika samodzielne utrzymywanie się córki,
• zeznania świadków dotyczące pracy, miejsca zamieszkania i sposobu życia córki,
• dokumenty pokazujące aktualne dochody i wydatki rodzica,
• wniosek o zobowiązanie córki do przedstawienia dokumentów, jeżeli rodzic nie ma do nich dostępu; podstawą może być art. 248 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Sam fakt, że córka mieszka z partnerem, nie oznacza jeszcze, że partner ma prawny obowiązek ją utrzymywać. Jeżeli nie są małżeństwem, nie stosuje się między nimi obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wspólne mieszkanie może jednak obniżać koszty utrzymania córki i potwierdzać, że prowadzi samodzielne życie.

Jeżeli córka ma własne dziecko, obowiązek utrzymywania tego dziecka obciąża przede wszystkim jego rodziców na podstawie art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie oznacza to automatycznie, że dziadek lub babcia nadal muszą finansować dorosłą córkę. Sąd bada, czy córka jako osoba pełnoletnia może utrzymać samą siebie.

Ile wynosi opłata od pozwu o uchylenie alimentów?

Wartość przedmiotu sporu w sprawie o uchylenie alimentów ustala się według art. 22 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się wartość przedmiotu sporu stanowi suma świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok - za cały czas ich trwania.

Jeżeli alimenty wynoszą 1000 zł miesięcznie, wartość przedmiotu sporu wynosi 12 000 zł. Opłatę oblicza się według art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Przykład: przy alimentach 1000 zł miesięcznie wartość przedmiotu sporu wynosi 12 000 zł, a opłata od pozwu wynosi 750 zł. Jeżeli rodzica nie stać na opłatę, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy zgoda dziecka wystarczy do zakończenia alimentów?

Jeżeli pełnoletnia córka zgadza się na zakończenie alimentów, sytuacja jest prostsza dowodowo, ale nadal trzeba pamiętać o istniejącym tytule wykonawczym. Pisemne oświadczenie córki może być ważnym dowodem, lecz samo w sobie nie usuwa wyroku z obrotu prawnego.

Najbezpieczniej jest złożyć pozew o uchylenie alimentów i dołączyć oświadczenie córki albo zawrzeć ugodę przed sądem. Podobne problemy pojawiają się, gdy w sprawie występuje zgoda syna na zaprzestanie obowiązku alimentacyjnego - sama zgoda pomaga, ale nie powinna zastępować uporządkowania sytuacji przed sądem, jeżeli wcześniej zapadł wyrok.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji zasadne może być wniesienie pozwu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, jeżeli córka rzeczywiście się usamodzielniła, nie uczy się w sposób uzasadniający dalsze alimentowanie i ma możliwość utrzymania się samodzielnie. Podstawą żądania będzie przede wszystkim art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 133 § 1 i § 3 oraz art. 135 § 1 tego kodeksu.

Nie należy jednak po prostu przestawać płacić alimentów, jeżeli istnieje prawomocny wyrok albo ugoda. Najbezpieczniej złożyć pozew, dobrze opisać zmianę sytuacji i przedstawić dowody. W razie pilnej potrzeby można rozważyć także wniosek o zabezpieczenie na czas procesu.

Źródła

• Art. 133 § 1 i § 3, art. 135 § 1, art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 22, art. 27 § 1, art. 227, art. 232, art. 248 § 1, art. 321 § 1, art. 730 § 1, art. 730¹ § 1, art. 776, art. 777 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 13 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Art. 405 i art. 410 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.