Uznanie dziecka przez niebiologicznego ojca a alimenty

Na czym polega uznanie ojcostwa

Jeżeli chodzi Panu o to, aby dziecko nosiło Pana nazwisko i aby był Pan wpisany jako ojciec, to w praktyce chodzi o uznanie ojcostwa. Nie istnieje odrębna, uproszczona instytucja polegająca jedynie na „daniu nazwiska” dziecku bez skutków rodzinno-prawnych.

Uznanie ojcostwa polega na tym, że mężczyzna oświadcza, iż jest ojcem dziecka, a matka dziecka to potwierdza. Wynika to z art. 73 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Oświadczenia te składa się przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, a w przypadkach przewidzianych ustawą także przed sądem opiekuńczym albo konsulem – zgodnie z art. 73 § 1 i § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Uznanie może nastąpić jeszcze przed urodzeniem dziecka, co wprost dopuszcza art. 75 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. To oznacza, że partner matki może uznać dziecko już w czasie ciąży.

Matka musi potwierdzić oświadczenie mężczyzny w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym zostało ono złożone. Jeżeli tego nie zrobi, uznanie ojcostwa nie dochodzi do skutku – art. 73 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy po uznaniu dziecka będzie Pan zobowiązany do alimentów?

Tak. Jeżeli skutecznie uzna Pan dziecko, stanie się Pan jego ojcem w rozumieniu prawa rodzinnego. To oznacza nie tylko prawo do nazwiska czy możliwość wykonywania władzy rodzicielskiej, ale także obowiązek utrzymania dziecka.

Obowiązek alimentacyjny między rodzicami a dzieckiem wynika z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a obowiązek rodziców względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd, rozpoznając sprawę o alimenty, będzie patrzył przede wszystkim na to, kto jest ojcem w świetle aktu urodzenia i obowiązującego stanu cywilnego dziecka.

W praktyce oznacza to, że po skutecznym uznaniu dziecka może Pan zostać pozwany o alimenty przez matkę działającą w imieniu małoletniego dziecka albo – później – przez samo dziecko. Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz Pana możliwości zarobkowych i majątkowych, zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli interesuje Pana również sytuacja biologicznego ojca po ustaleniu pochodzenia dziecka, warto zobaczyć materiał: biolog. ojciec a alimenty.

Czy można uznać cudze dziecko świadomie i później się z tego wycofać?

To jest najważniejsze ryzyko w opisanej sytuacji. Przepisy przewidują możliwość żądania ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa, ale tylko w określonych przypadkach i terminach.

Zgodnie z art. 78 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mężczyzna, który uznał ojcostwo, może żądać ustalenia bezskuteczności uznania, jeżeli uznanie nastąpiło pod wpływem błędu lub groźby. Termin na wytoczenie powództwa wynosi rok od dnia, w którym ustał stan wyłączający świadome wyrażenie woli albo od dnia wykrycia błędu, nie później jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności – co wynika z art. 78 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli jednak od początku wiedział Pan, że nie jest biologicznym ojcem, a mimo to świadomie złożył oświadczenie, powoływanie się później na błąd będzie co do zasady bardzo trudne. Sąd bada konkretny stan faktyczny, ale świadome uznanie cudzego dziecka zwykle zamyka drogę do skutecznego podważenia uznania właśnie dlatego, że nie było błędu co do pochodzenia dziecka.

Jeżeli sytuacja dotyczy dziecka, które ma zostać uznane przez partnera matki, pomocny może być też materiał: uznanie przez partnera.

Czy biologiczny ojciec ma znaczenie, jeśli nie wie o ciąży?

Sam brak wiedzy biologicznego ojca o ciąży nie blokuje technicznie uznania ojcostwa przez innego mężczyznę, ale trzeba pamiętać, że pochodzenie dziecka jest kategorią prawną bardzo doniosłą. Jeżeli w przyszłości pojawi się spór co do pochodzenia dziecka, mogą zostać uruchomione odrębne postępowania sądowe dotyczące zaprzeczenia ojcostwa, ustalenia bezskuteczności uznania lub ustalenia ojcostwa – zależnie od tego, jaki będzie stan faktyczny i kto wystąpi do sądu.

Jeżeli biologiczny ojciec jest cudzoziemcem albo sprawa ma element zagraniczny, zobacz także: uznanie przez cudzoziemca.

Warto też odróżnić uznanie ojcostwa od spraw, w których mąż matki próbuje obalić domniemanie pochodzenia dziecka. To inna instytucja niż uznanie i inne terminy procesowe – por. zrzeczenie ojcostwa.

Jakie są inne skutki uznania ojcostwa poza alimentami?

Skutki uznania są szersze niż sam obowiązek łożenia na utrzymanie dziecka. Po skutecznym uznaniu powstaje stosunek prawny ojcostwa, a więc w szczególności:

• dziecko ma ustalone pochodzenie od ojca,
• może otrzymać nazwisko zgodnie z zasadami z art. 89 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• co do zasady powstaje władza rodzicielska ojca – art. 93 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• powstają wzajemne prawa i obowiązki rodzinne, w tym alimentacyjne i spadkowe.

Z tego względu decyzja o uznaniu dziecka powinna być traktowana jak decyzja o przyjęciu pełnej roli ojca w sensie prawnym, a nie jedynie gest emocjonalny czy organizacyjny.

Co zrobić, jeśli chce Pan wychowywać dziecko, ale nie chce przyjmować pełnych skutków ojcostwa?

Jeżeli chce Pan wspierać partnerkę i dziecko faktycznie, ale nie chce Pan stać się ojcem w sensie prawnym, nie powinien Pan składać oświadczenia o uznaniu ojcostwa. Samo wspólne wychowywanie dziecka, pomaganie finansowo czy emocjonalnie nie tworzy automatycznie obowiązku alimentacyjnego takiego jak między ojcem a dzieckiem, jeśli nie ma podstawy prawnej w postaci ustalonego ojcostwa.

Inaczej mówiąc: można uczestniczyć w życiu dziecka faktycznie, ale uznanie ojcostwa to już wejście w formalny, trwały stosunek prawny. Jeżeli zależy Państwu jedynie na stabilizacji rodzinnej, warto najpierw przeanalizować, czy rzeczywiście uznanie jest najlepszym rozwiązaniem z punktu widzenia dobra dziecka i Pana bezpieczeństwa prawnego.

Podsumowanie

Jeżeli świadomie uzna Pan dziecko swojej partnerki, mimo że nie jest Pan jego ojcem biologicznym, w świetle prawa stanie się Pan ojcem ze wszystkimi skutkami. Obejmuje to również możliwość dochodzenia od Pana alimentów. Nie da się skutecznie „tylko nadać nazwiska” bez wejścia w pełną relację prawną ojca z dzieckiem.

Dlatego przed złożeniem oświadczenia w USC warto dokładnie ocenić, czy chce Pan przejąć nie tylko rolę życiową, ale i pełną odpowiedzialność prawną za dziecko.

FAQ

Czy mogę dać dziecku swoje nazwisko bez uznania ojcostwa?

Co do zasady nie. Jeżeli chodzi o dziecko nienarodzone lub nowo narodzone, nadanie nazwiska przez partnera matki w praktyce wiąże się z uznaniem ojcostwa i jego pełnymi skutkami prawnymi.

Czy po uznaniu dziecka biologiczny ojciec nadal może być zobowiązany do alimentów?

To zależy od dalszych działań procesowych i stanu cywilnego dziecka. Jeżeli uznanie ojcostwa jest skuteczne, to obowiązki ojca obciążają ojca ustalonego prawnie. Ewentualna zmiana wymagałaby odrębnego postępowania sądowego.

Ile czasu ma matka na potwierdzenie uznania ojcostwa?

3 miesiące od dnia złożenia oświadczenia przez mężczyznę – art. 73 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można podważyć uznanie, jeśli od początku wiedziałem, że dziecko nie jest moje?

Zwykle jest to bardzo trudne. Powództwo o ustalenie bezskuteczności uznania opiera się m.in. na błędzie lub groźbie, a świadome uznanie cudzego dziecka co do zasady nie daje podstaw do powoływania się na błąd.

Czy uznanie dziecka daje też władzę rodzicielską?

Tak, co do zasady rodzice mają władzę rodzicielską nad dzieckiem na podstawie art. 93 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, chyba że zostanie ona ograniczona, zawieszona albo pozbawiona w odrębnym postępowaniu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. W szczególności: art. 73 § 1–4, art. 75 § 1, art. 78 § 1–2, art. 89, art. 93 § 1, art. 128, art. 133 § 1 i art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.