Zrzeczenie się ojcostwa dziecka byłej żony

Czy można zrzec się ojcostwa?

W polskim prawie nie funkcjonuje instytucja „zrzeczenia się ojcostwa”. Nie wystarczy więc złożyć oświadczenia u notariusza, w urzędzie stanu cywilnego ani przed sądem, że nie chce się być ojcem dziecka. Jeżeli mężczyzna jest wpisany w akcie urodzenia jako ojciec, jego status prawny trwa, dopóki nie zostanie skutecznie podważony w odpowiednim trybie.

W opisanej sytuacji właściwą drogą jest co do zasady zaprzeczenie ojcostwa. Dopiero prawomocny wyrok sądu obalający domniemanie ojcostwa pozwala uporządkować akt urodzenia dziecka i otworzyć drogę do uznania ojcostwa przez biologicznego ojca albo do sądowego ustalenia ojcostwa.

Ważne jest rozróżnienie dwóch spraw: ojcostwa i władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej albo ograniczenie kontaktów nie powoduje wykreślenia ojca z aktu urodzenia, nie usuwa automatycznie obowiązku alimentacyjnego i nie sprawia, że dziecko przestaje być jego dzieckiem w sensie prawnym.

Dlaczego były mąż matki może być wpisany jako ojciec?

Przyczyną jest ustawowe domniemanie ojcostwa. Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi od męża matki. Zasada ta obejmuje także sytuacje, w których dziecko zostało poczęte z innym mężczyzną, ale urodziło się jeszcze w okresie działania domniemania.

Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji. Jeżeli natomiast dziecko urodziło się przed upływem 300 dni od ustania albo unieważnienia poprzedniego małżeństwa, ale już po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że ojcem jest drugi mąż. Szczególny wyjątek dotyczy dziecka urodzonego w następstwie medycznie wspomaganej prokreacji, na którą wyraził zgodę pierwszy mąż matki.

Jeżeli nie działa domniemanie ojcostwa męża matki albo zostanie ono obalone, ojcostwo można ustalić przez uznanie dziecka przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przez orzeczenie sądu. Więcej o podobnych problemach praktycznych omawia artykuł: możliwość nieuznania dziecka.

Kto może wnieść pozew o zaprzeczenie ojcostwa?

Pozew o zaprzeczenie ojcostwa może wnieść przede wszystkim mąż matki, którego dotyczy domniemanie ojcostwa. W sprawie pozwanymi są co do zasady dziecko i matka. Jeżeli matka nie żyje, pozew kieruje się przeciwko dziecku.

Powództwo może wnieść również matka dziecka. W takim wypadku pozywa ona męża i dziecko, a jeżeli mąż nie żyje – dziecko. Po osiągnięciu pełnoletności pozew może wnieść także dziecko.

Biologiczny ojciec nie może skutecznie „uznać” dziecka, dopóki dziecko ma już prawnego ojca wynikającego z domniemania. Najpierw trzeba obalić domniemanie ojcostwa. Dopiero potem możliwe jest uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa. W praktyce podobne skutki błędnego wpisu w akcie urodzenia opisuje sprawa: nieprawdziwy ojciec.

Terminy na zaprzeczenie ojcostwa

Aktualnie termin dla męża matki wynosi rok od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi. Nie można jednak wnieść takiego pozwu później niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. To istotna zmiana względem starszych opracowań, w których często pojawia się dawny termin 6 miesięcy.

Matka dziecka ma taki sam roczny termin liczony od dnia, w którym dowiedziała się, że dziecko nie pochodzi od jej męża, również nie później niż do pełnoletności dziecka. Pełnoletnie dziecko może wytoczyć powództwo w ciągu roku od dnia, w którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża swojej matki. Jeżeli dowiedziało się o tym przed osiągnięciem pełnoletności, termin biegnie od dnia osiągnięcia pełnoletności.

W praktyce trzeba ustalić, kiedy konkretna osoba rzeczywiście uzyskała wiarygodną wiedzę o braku biologicznego ojcostwa. Może to być np. data otrzymania wyniku badania DNA, data ujawnienia okoliczności przez matkę albo inna data wynikająca z korespondencji i dokumentów. Sam fakt rozwodu nie zawsze przesądza jeszcze o początku terminu, ale w sądzie trzeba będzie wykazać, kiedy powód dowiedział się o rzeczywistym pochodzeniu dziecka.

Co zrobić, gdy termin już minął?

Jeżeli termin dla męża matki albo matki upłynął, sprawa nie zawsze jest definitywnie zamknięta. Powództwo o zaprzeczenie ojcostwa może wytoczyć także prokurator, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Nie jest to jednak zwykła formalność ani tryb na żądanie rodziców.

Do prokuratury warto złożyć pisemny wniosek opisujący sytuację i dołączyć dokumenty, które pokazują, że wpis w akcie urodzenia nie odpowiada rzeczywistości oraz że uporządkowanie ojcostwa leży w interesie dziecka. Przydatne mogą być: odpis aktu urodzenia dziecka, wyrok rozwodowy, dokumenty potwierdzające daty, korespondencja stron, wynik prywatnego badania DNA, oświadczenia matki, formalnego ojca i biologicznego ojca oraz informacje o faktycznej więzi dziecka z biologicznym ojcem.

Prokurator ocenia, czy istnieją podstawy do wniesienia pozwu. Może uznać, że zgodność aktu stanu cywilnego z prawdą biologiczną i uregulowanie sytuacji rodzinnej dziecka uzasadniają powództwo, ale może też odmówić, jeżeli uzna, że żądanie narusza dobro dziecka albo służy wyłącznie interesom dorosłych.

Co po zaprzeczeniu ojcostwa?

Po prawomocnym wyroku zaprzeczającym ojcostwo mąż matki przestaje być ojcem dziecka w sensie prawnym. Otwiera się wtedy droga do ustalenia ojcostwa biologicznego ojca. Najczęściej następuje to przez uznanie ojcostwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, gdy mężczyzna składa oświadczenie, że jest ojcem dziecka, a matka potwierdza to jednocześnie albo w terminie 3 miesięcy.

Jeżeli nie ma zgodnych oświadczeń albo sprawa jest sporna, możliwe jest sądowe ustalenie ojcostwa. Dopiero po uregulowaniu ojcostwa można konsekwentnie rozstrzygać kwestie nazwiska, alimentów, władzy rodzicielskiej, kontaktów oraz dziedziczenia. Wątek nazwiska i alimentów bywa odrębnym problemem, dlatego przydatny może być także artykuł: alimenty a nazwisko.

Czy przysposobienie rozwiązuje problem?

Przysposobienie, czyli adopcja, może w niektórych sytuacjach uporządkować relację dziecka z osobą, która faktycznie pełni rolę rodzica. Nie jest to jednak proste zastępstwo dla zaprzeczenia ojcostwa. Jeżeli celem jest wpisanie biologicznego ojca jako ojca dziecka, zasadniczą drogą pozostaje zaprzeczenie ojcostwa formalnego ojca, a następnie uznanie albo ustalenie ojcostwa biologicznego ojca.

Przysposobienie wymaga odrębnego postępowania i oceny sądu opiekuńczego. Znaczenie mają m.in. dobro dziecka, więź z osobą przysposabiającą, zgody wymagane przez prawo oraz to, czy przysposabiający jest małżonkiem matki. Dlatego tej drogi nie należy wybierać wyłącznie po to, aby ominąć terminy do zaprzeczenia ojcostwa.

Jak przygotować się do sprawy?

Najpierw należy ustalić daty: dzień ustania małżeństwa, dzień urodzenia dziecka, ewentualny dzień zawarcia przez matkę kolejnego małżeństwa, datę uzyskania wiedzy o braku ojcostwa oraz wiek dziecka. Następnie trzeba ocenić, czy pozew może wnieść mąż matki, matka albo pełnoletnie dziecko, czy konieczne jest zwrócenie się do prokuratora.

W pozwie lub wniosku do prokuratora trzeba jasno wskazać, że chodzi nie o „zrzeczenie się ojcostwa”, lecz o zaprzeczenie ojcostwa wynikającego z domniemania. Warto opisać sytuację rodzinną dziecka, relację z biologicznym ojcem, stanowisko matki oraz formalnego ojca, a także przedstawić dowody potwierdzające brak biologicznego ojcostwa.

Od pozwu o zaprzeczenie ojcostwa pobierana jest opłata stała. W toku sprawy mogą pojawić się również koszty dowodu z opinii biegłych, w szczególności badań genetycznych, jeżeli sąd uzna je za potrzebne.

FAQ

Czy można zrzec się ojcostwa u notariusza?

Nie. Oświadczenie notarialne nie usuwa ojcostwa z aktu urodzenia. Jeżeli działa domniemanie ojcostwa męża matki, potrzebny jest prawomocny wyrok sądu zaprzeczający ojcostwo.

Czy zgoda matki i biologicznego ojca wystarczy?

Nie, jeżeli dziecko ma już prawnego ojca. Zgodne stanowisko dorosłych może pomóc dowodowo, ale nie zastępuje wyroku sądu ani pozwu prokuratora, jeżeli terminy dla stron już upłynęły.

Czy biologiczny ojciec może od razu uznać dziecko?

Co do zasady nie, dopóki dziecko ma prawnego ojca wynikającego z domniemania. Najpierw trzeba obalić to domniemanie, a dopiero potem możliwe jest uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa.

Czy po zaprzeczeniu ojcostwa wygasają alimenty?

Po prawomocnym zaprzeczeniu ojcostwa formalny ojciec przestaje być ojcem dziecka na przyszłość, co ma znaczenie także dla alimentów. Rozliczenie świadczeń zapłaconych wcześniej zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i wymaga odrębnej oceny.

Czy prokurator musi wnieść pozew, jeśli wszyscy są zgodni?

Nie. Prokurator samodzielnie ocenia, czy powództwa wymaga dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Zgoda dorosłych jest ważna, ale nie przesądza automatycznie o decyzji prokuratora.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 236, w szczególności art. 62–72, art. 84 i art. 86.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1228, w zakresie opłat od pozwu.