Wyjazd dziecka do Polski bez zgody ojca – jak uzyskać zgodę sądu?

Wyjazd dziecka do Polski na stałe a zgoda drugiego rodzica

Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, to zgodnie z art. 93 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809), dalej: „K.r.o.”, władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Z kolei art. 97 § 1 K.r.o. stanowi, że każde z rodziców jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania, a zgodnie z art. 97 § 2 K.r.o. o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Zmiana kraju stałego pobytu dziecka, podobnie jak decyzja o jego przeprowadzce do Polski albo z Polski za granicę, jest w praktyce traktowana jako istotna sprawa dziecka. Dotyczy bowiem miejsca zamieszkania, środowiska wychowawczego, edukacji, relacji rodzinnych i wykonywania kontaktów z drugim rodzicem.

Dlatego jeśli były partner nie zgadza się na powrót dziecka do Polski na stałe, nie należy wyjeżdżać „na własną rękę” tylko na podstawie własnej decyzji. W takim układzie bezpieczną drogą jest złożenie do sądu wniosku o rozstrzygnięcie o istotnej sprawie dziecka i zastąpienie zgody drugiego rodzica orzeczeniem sądu.

Podstawa prawna: które przepisy mają tu znaczenie

W tego typu sprawach najważniejsze są przede wszystkim:

• art. 92 K.r.o. – dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską,
• art. 93 § 1 K.r.o. – władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom,
• art. 95 § 1 i § 3 K.r.o. – władza rodzicielska obejmuje obowiązek i prawo do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw,
• art. 97 § 2 K.r.o. – o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a przy braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy,
• art. 98 § 1 K.r.o. – rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską,
• art. 109 § 1 i 2 K.r.o. – jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy może wydać odpowiednie zarządzenia,
• art. 569 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.), dalej: „K.p.c.” – właściwy jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania – miejsca jej pobytu.

Jeżeli między rodzicami istnieje także spór o to, gdzie dziecko ma mieszkać na stałe, sąd może równolegle oceniać kwestie miejsca pobytu dziecka oraz wykonywania władzy rodzicielskiej. W bardziej złożonych stanach faktycznych samo rozstrzygnięcie z art. 97 § 2 K.r.o. może nie wystarczyć.

Do jakiego sądu złożyć wniosek

Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego jako sąd opiekuńczy. Co do zasady wynika to z art. 569 § 1 K.p.c. W praktyce istotne jest ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania dziecka, a nie tylko meldunku czy obywatelstwa.

Jeżeli dziecko stale mieszka za granicą, kwestia jurysdykcji może wymagać odrębnej oceny, zwłaszcza po Brexicie i przy transgranicznym stanie faktycznym. Sam fakt, że dziecko ma polski paszport lub polski akt urodzenia, nie przesądza jeszcze automatycznie o właściwości polskiego sądu.

Jeżeli jednak sprawa ma być prowadzona w Polsce i istnieją podstawy jurysdykcji krajowej, wniosek składa się do polskiego sądu rodzinnego. W piśmie trzeba jasno wskazać, że chodzi o wyrażenie zgody na zmianę miejsca pobytu dziecka i wyjazd albo powrót do Polski na stałe mimo sprzeciwu drugiego rodzica.

Zobacz również:

Co powinno znaleźć się we wniosku

We wniosku warto precyzyjnie opisać:

• dane rodziców i dziecka,
• czy oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, czy była ona ograniczana wyrokiem lub postanowieniem,
• gdzie dziecko mieszka obecnie i od kiedy,
• na czym ma polegać planowana zmiana – czasowy wyjazd czy przeprowadzka na stałe,
• dlaczego wyjazd służy dobru dziecka,
• jak mają wyglądać kontakty z drugim rodzicem po przeprowadzce,
• jakie dowody to potwierdzają.

Do wniosku można dołączyć m.in. odpis aktu urodzenia dziecka, odpisy wcześniejszych orzeczeń rodzinnych, potwierdzenie warunków mieszkaniowych, informacje o szkole lub przedszkolu, dokumenty dotyczące pracy, zarobków i możliwości utrzymania dziecka, korespondencję pokazującą brak zgody drugiego rodzica oraz dowody dotyczące jego zachowań, jeżeli mają znaczenie dla oceny dobra dziecka.

Jeżeli wskazujesz, że były partner nachodzi Cię, wyzywa lub wywiera presję na dziecko, należy to możliwie konkretnie udokumentować: wiadomościami, nagraniami, zeznaniami świadków, notatkami policyjnymi, dokumentacją z procedury „Niebieskiej Karty”, jeśli była prowadzona, albo innymi materiałami. Sąd nie opiera się wyłącznie na ogólnych twierdzeniach.

Co sąd bierze pod uwagę

W tego rodzaju sprawach najważniejszym kryterium jest dobro dziecka. Wynika ono z całego systemu przepisów K.r.o., w tym z art. 95 § 3 K.r.o. oraz z praktyki orzeczniczej w sprawach rodzinnych. Sąd zwykle bada, czy planowana przeprowadzka:

• zapewni dziecku stabilne i bezpieczne warunki życia,
• nie zerwie albo nie utrudni nadmiernie więzi z drugim rodzicem,
• jest realnie przygotowana organizacyjnie i finansowo,
• nie służy wyłącznie konfliktowi między dorosłymi,
• uwzględnia wiek, potrzeby i – stosownie do dojrzałości – zdanie dziecka.

Znaczenie mają więc nie tylko Twoje powody wyjazdu, ale też to, jak w praktyce ma wyglądać życie dziecka po przeprowadzce. Im bardziej konkretny plan przedstawisz, tym lepiej. Warto opisać miejsce zamieszkania, szkołę, opiekę medyczną, wsparcie rodziny w Polsce, sposób finansowania utrzymania i propozycję kontaktów z ojcem.

Jeżeli dziecko jest na tyle dojrzałe, by wyrazić własne zdanie, sąd może je wysłuchać. Podstawę stanowi art. 216¹ § 1 K.p.c., zgodnie z którym sąd w sprawach dotyczących osoby małoletniego wysłucha go, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają. Sąd uwzględnia zdanie dziecka stosownie do okoliczności, stanu zdrowia i stopnia dojrzałości, ale nie jest nim automatycznie związany.

Czy można wyjechać bez zgody ojca

Jeżeli chodzi o trwałą zmianę miejsca pobytu dziecka, co do zasady nie powinno się tego robić bez zgody drugiego rodzica mającego władzę rodzicielską albo bez orzeczenia sądu zastępującego tę zgodę. Samodzielna przeprowadzka może potem wywołać bardzo poważny spór, także na tle międzynarodowym.

W sprawach transgranicznych może pojawić się ryzyko powołania się na Konwencję haską z dnia 25 października 1980 r. dotyczącą cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, jeżeli drugi rodzic uzna, że doszło do bezprawnego przemieszczenia albo zatrzymania dziecka. To szczególnie ważne wtedy, gdy dotychczasowe miejsce zwykłego pobytu dziecka znajdowało się poza Polską.

Inaczej bywa przy zwykłym, krótkotrwałym wyjeździe wakacyjnym, ale nawet wtedy przy ostrym konflikcie między rodzicami brak zgody może wywołać poważne konsekwencje praktyczne. Jeśli sprawa dotyczy dłuższego wyjazdu albo zmiany kraju życia dziecka, ryzyko procesowe jest wyraźnie większe.

Zobacz również:

Czy paszport, meldunek albo polski akt urodzenia coś zmieniają

Nie rozstrzygają one same sprawy. Polski paszport dziecka, meldunek w Polsce czy polski akt urodzenia mogą mieć znaczenie dowodowe lub administracyjne, ale nie znoszą obowiązku współdecydowania rodziców o istotnych sprawach dziecka, jeżeli oboje mają władzę rodzicielską.

O tym, czy można samodzielnie zdecydować o przeprowadzce, decyduje przede wszystkim zakres władzy rodzicielskiej każdego z rodziców oraz treść wcześniejszych orzeczeń sądowych. Jeżeli np. ojciec został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo jego władza została ograniczona w sposób wyłączający współdecydowanie o miejscu pobytu dziecka, sytuacja może wyglądać inaczej. To zawsze trzeba sprawdzić na tle konkretnego orzeczenia.

Jak zwiększyć szanse na uzyskanie zgody sądu

Najczęściej pomagają argumenty i dowody pokazujące, że przeprowadzka jest przemyślana i korzystna dla dziecka, a nie tylko wygodna dla rodzica. W praktyce warto wykazać:

• stałe miejsce zamieszkania w Polsce,
• realne źródło utrzymania,
• zapewnioną szkołę, przedszkole lub opiekę,
• wsparcie bliskich w Polsce,
• konkretny plan kontaktów z ojcem, np. wakacje, ferie, wideorozmowy, podział kosztów podróży,
• okoliczności wskazujące, że pozostanie w dotychczasowym miejscu szkodziłoby dziecku albo byłoby dla niego mniej korzystne.

Jeżeli konflikt dotyczy również przemocy psychicznej, nękania albo niewłaściwego wpływu na dziecko, można rozważyć także odrębne wnioski dotyczące kontaktów lub ograniczenia władzy rodzicielskiej, jeżeli istnieją do tego podstawy z art. 109 K.r.o. albo dalej idące przesłanki z art. 111 § 1 K.r.o. Tego nie robi się jednak automatycznie – potrzebne są konkretne dowody i ocena całej sytuacji rodzinnej.

Tabela: najczęstsze sytuacje i właściwe działania

FAQ

Czy sąd może zastąpić zgodę ojca na wyjazd dziecka do Polski?

Tak. Jeżeli oboje rodzice mają władzę rodzicielską i nie potrafią porozumieć się w istotnej sprawie dziecka, sąd opiekuńczy może rozstrzygnąć spór na podstawie art. 97 § 2 K.r.o.

Czy stały powrót z dzieckiem do Polski to istotna sprawa dziecka?

Tak, co do zasady tak właśnie jest oceniany, ponieważ dotyczy miejsca pobytu dziecka, jego szkoły, środowiska wychowawczego i relacji z drugim rodzicem.

Czy dziecko może być wysłuchane przez sąd?

Tak, jeżeli jego rozwój i dojrzałość na to pozwalają. Podstawę stanowi art. 216¹ § 1 K.p.c.

Czy sam polski paszport dziecka wystarczy do przeprowadzki?

Nie. Paszport nie zastępuje zgody drugiego rodzica ani orzeczenia sądu w sprawie istotnej dla dziecka.

Czy można jednocześnie wnosić o zmianę kontaktów?

Tak, jeżeli przeprowadzka wpływa na dotychczasowy sposób kontaktów. W wielu sprawach warto równolegle uregulować kontakty, aby pokazać sądowi realny plan utrzymania więzi dziecka z drugim rodzicem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – ISAP.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP.

3. Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r. – ISAP.

4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 18.11.2021 r., sygn. akt I ACa 591/21.