Mąż nie dokłada się do utrzymania rodziny – co zrobić?

W opisanej sytuacji podstawowe znaczenie mają dwie grupy roszczeń: obowiązek małżonków wobec rodziny oraz obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci. To nie są dokładnie te same instrumenty prawne, choć w praktyce często występują obok siebie. Inaczej formułuje się żądanie dotyczące utrzymania domu i wspólnego gospodarstwa, a inaczej alimenty na konkretne dziecko.

Obowiązek męża dokładania się do potrzeb rodziny

Zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie są obowiązani, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założyli. Ten obowiązek może być wykonywany nie tylko przez wpłaty pieniędzy, ale także przez osobiste starania o wychowanie dzieci i pracę we wspólnym gospodarstwie domowym.

Jeżeli więc Pani pracuje, zajmuje się codziennymi wydatkami, organizuje życie dzieci i prowadzi dom, a mąż ogranicza swój udział do opłacenia części rachunków, nie oznacza to automatycznie, że spełnia cały obowiązek. Trzeba porównać realne potrzeby rodziny z faktycznym wkładem każdego z małżonków.

Nie można natomiast przyjąć prostego wzoru, że mąż ma przekazywać np. 30%, 50% albo 70% pensji. Prawo nie przewiduje takiego procentowego mechanizmu. Sąd bada konkretną sytuację: dochody, koszty życia za granicą, wydatki na dzieci, raty, opłaty mieszkaniowe, koszty nauki, leczenia, dojazdów, zajęć dodatkowych oraz to, kto faktycznie wykonuje codzienną opiekę nad dziećmi.

Nakaz wypłaty części wynagrodzenia do rąk drugiego małżonka

Jeżeli małżonek pozostający we wspólnym pożyciu nie spełnia obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, można rozważyć wniosek oparty o art. 28 K.r.o.. Sąd może wówczas nakazać, aby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka.

W praktyce jest to szczególnie przydatne wtedy, gdy mąż ma stałe wynagrodzenie, ale samodzielnie decyduje, ile pieniędzy przekaże rodzinie. Jeżeli pracuje za granicą, trzeba dodatkowo ustalić, gdzie jest zatrudniony, w jakim kraju uzyskuje dochody i czy wykonanie takiego rozstrzygnięcia będzie możliwe bezpośrednio wobec zagranicznego pracodawcy. Czasem skuteczniejsze jest równoległe dochodzenie alimentów i późniejsza egzekucja z majątku albo rachunków bankowych.

Alimenty na dzieci, w tym dziecko studiujące

Roszczenie alimentacyjne na rzecz dzieci należy rozpatrywać osobno dla każdego dziecka. Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego rodzica. Znaczenie ma nie tylko to, ile ojciec faktycznie przekazuje, ale także ile mógłby zarabiać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji, doświadczenia i realnych możliwości.

Przy małoletnich dzieciach pozew o alimenty zwykle wnosi w ich imieniu rodzic, który je reprezentuje. Przy dziecku pełnoletnim sytuacja się zmienia: po ukończeniu 18 lat dziecko zasadniczo działa samodzielnie. Może nadal żądać alimentów, jeżeli nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, np. uczy się, studiuje i racjonalnie kontynuuje edukację. Rodzic może pomagać w sprawie, ale pełnoletnie dziecko powinno udzielić mu pełnomocnictwa, jeżeli ma być reprezentowane w postępowaniu.

Studia córki mogą więc uzasadniać zwiększone wydatki, np. opłaty za akademik lub najem, dojazdy, podręczniki, wyżywienie, sprzęt, internet czy koszty rekrutacji. Trzeba jednak wykazać, że są to koszty usprawiedliwione, a córka rzeczywiście kontynuuje naukę i nie ma realnej możliwości samodzielnego utrzymania się w pełnym zakresie.

Jak ustalić kwotę, której można żądać?

Najlepiej zacząć od przygotowania miesięcznego budżetu rodziny. Warto oddzielić koszty wspólnego gospodarstwa domowego od kosztów każdego dziecka. Do kosztów wspólnych należą m.in. czynsz, media, ogrzewanie, internet, środki czystości, część kosztów żywności, wyposażenie mieszkania i bieżące naprawy. Do kosztów dzieci należy zaliczyć m.in. wyżywienie, ubrania, leczenie, szkołę, zajęcia dodatkowe, telefon, transport, wypoczynek i edukację.

Po stronie męża trzeba ustalić nie tylko oficjalne wynagrodzenie, ale także premie, dodatki, diety, świadczenia pracownicze, wpływy na rachunki, majątek i stałe zobowiązania. Jeżeli mąż pracuje za granicą, sąd powinien brać pod uwagę zarówno wyższe dochody, jak i realne koszty utrzymania w kraju pracy. Nie oznacza to jednak, że zagraniczne koszty życia mogą automatycznie usprawiedliwiać brak udziału w utrzymaniu dzieci i domu.

W sprawach rodzinnych istotne są dowody: potwierdzenia przelewów, rachunki, faktury, wyciągi bankowe, umowy najmu, dokumenty ze szkoły lub uczelni, potwierdzenia opłat, zestawienia kosztów, korespondencja z mężem oraz informacje o jego zatrudnieniu. Jeżeli dokładnych danych o dochodach męża Pani nie ma, w pozwie można wnosić, aby sąd zobowiązał go do przedstawienia dokumentów dotyczących zatrudnienia i zarobków.

Jakie postępowanie wybrać?

Wybór zależy od celu. Jeżeli chodzi o bieżące utrzymanie dzieci, właściwym rozwiązaniem jest pozew o alimenty albo pozew o podwyższenie alimentów, jeżeli alimenty były już wcześniej zasądzone. Jeżeli chodzi o finansowanie całej rodziny i domu w trakcie trwania małżeństwa, można dochodzić przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny na podstawie art. 27 K.r.o. Jeżeli mąż ma regularne wynagrodzenie, ale nie przekazuje środków, w grę może wchodzić także wniosek z art. 28 K.r.o.

W pozwie alimentacyjnym warto zgłosić wniosek o zabezpieczenie. Zgodnie z art. 753 Kodeksu postępowania cywilnego w sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej, a podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Dzięki temu sąd może nakazać płacenie konkretnej kwoty jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy.

Jeżeli mąż mieszka lub pracuje za granicą, trzeba dodatkowo rozważyć kwestie doręczeń, właściwości sądu, ustalenia miejsca pobytu oraz późniejszego wykonania orzeczenia. W sprawach w obrębie Unii Europejskiej znaczenie ma rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 dotyczące zobowiązań alimentacyjnych. W praktyce często potrzebny jest dobrze przygotowany pozew transgraniczny, z precyzyjnym opisem dochodów, kosztów i miejsca pracy zobowiązanego.

Czy trzeba od razu składać pozew o rozwód albo separację?

Nie. Obowiązek przyczyniania się do potrzeb rodziny istnieje w trakcie małżeństwa i nie wymaga wcześniejszego rozwodu ani separacji. Rozwód lub separacja mogą mieć znaczenie dopiero wtedy, gdy dochodzone są roszczenia między małżonkami po rozstaniu albo gdy trzeba kompleksowo uregulować władzę rodzicielską, miejsce zamieszkania dzieci, kontakty, alimenty i korzystanie z mieszkania.

Jeżeli małżonkowie nadal formalnie pozostają razem, ale mąż faktycznie nie finansuje rodziny, można działać bez rozpoczynania sprawy rozwodowej. Strategia zależy od tego, czy celem jest szybkie uzyskanie pieniędzy na dzieci, zabezpieczenie domowego budżetu, czy szersze uporządkowanie sytuacji rodzinnej.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 27, art. 28, art. 133 i art. 135 - ISAP.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 753 - ISAP.
• Rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. dotyczące jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych - EUR-Lex.