Uchylenie alimentów po studiach dziecka – kiedy jest możliwe?

Kiedy można uchylić alimenty na dorosłe dziecko po ukończeniu studiów?

Możliwość uchylenia alimentów zależy przede wszystkim od tego, czy dorosłe dziecko osiągnęło już taki poziom samodzielności, że może utrzymywać się bez pomocy rodzica. Wynika to wprost z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

To oznacza, że ukończenie studiów I stopnia, studiów magisterskich, szkoły policealnej czy kursu zawodowego nie przesądza jeszcze samo w sobie o końcu alimentów. Sąd bada konkretną sytuację: wiek dziecka, stan zdrowia, wykształcenie, realne możliwości zatrudnienia, przebieg edukacji, dotychczasowe starania o pracę oraz to, czy dalsza nauka ma rzeczywisty sens.

W praktyce po licencjacie lub studiach inżynierskich rodzic ma większe szanse na uchylenie alimentów niż wtedy, gdy dziecko kontynuuje spójnie drugi etap studiów i rzeczywiście robi postępy. Inaczej oceniana jest kontynuacja nauki na studiach magisterskich będących naturalnym rozwinięciem kierunku, a inaczej wielokrotne zmienianie szkół, kierunków lub podejmowanie nauki, która nie zwiększa realnie szans na usamodzielnienie.

Jakie przepisy są najważniejsze?

Podstawowe znaczenie mają trzy przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

• art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – określa, że obowiązek alimentacyjny wobec dziecka trwa, dopóki dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie;
• art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – stanowi, że rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się;
• art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – przewiduje, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Dodatkowo zakres alimentów nadal ocenia się przez pryzmat art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Jeżeli alimenty zostały zasądzone wyrokiem albo ustalone ugodą sądową, nie wolno samodzielnie przestać płacić tylko dlatego, że rodzic uzna sytuację za oczywistą. Do czasu zmiany orzeczenia przez sąd istnieje ryzyko powstania zaległości i egzekucji komorniczej.

Czy dalsza nauka zawsze oznacza dalsze alimenty?

Nie. Kontynuowanie edukacji jest ważną okolicznością, ale nie działa automatycznie. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że rodzice powinni wspierać dziecko, które uczy się rzetelnie i ma realny plan zdobycia kwalifikacji. Jednak obowiązek ten nie jest bezterminowy i nie obejmuje sytuacji, w których pełnoletnie dziecko jedynie formalnie pozostaje w edukacji, lecz faktycznie nie zmierza do usamodzielnienia.

Znaczenie ma więc nie tylko sam fakt zapisania się do szkoły lub na studia, ale również:

• czy nauka jest kontynuowana w logiczny i celowy sposób,
• czy dziecko zalicza semestry i egzaminy,
• czy podejmuje starania o pracę choćby częściową, jeśli może ją łączyć z nauką,
• czy wybrany kierunek lub forma kształcenia rzeczywiście podnosi kwalifikacje,
• czy dziecko nie nadużywa prawa do alimentów przez sztuczne przedłużanie zależności finansowej.

Jeżeli córka ukończyła już studia I stopnia i może podjąć pracę zgodną z kwalifikacjami, a następnie wybiera naukę, która nie zwiększa jej szans zawodowych albo stanowi tylko pretekst do dalszego utrzymywania przez rodzica, może to uzasadniać pozew o uchylenie alimentów. Każda taka sprawa wymaga jednak oceny konkretnego stanu faktycznego.

W sprawach, w których dziecko osiąga własne dochody z pracy lub ze stażu, sąd ocenia także ich realną wysokość i stabilność. Pomocne mogą być materiały omawiające staż a alimenty oraz praca wakacyjna.

Co sąd bierze pod uwagę w sprawie o uchylenie alimentów?

W postępowaniu o uchylenie alimentów sąd nie ogranicza się do pytania, czy dziecko ma dyplom. Analizuje całość okoliczności. Najczęściej znaczenie mają:

• wiek dziecka i etap edukacji,
• ukończony kierunek i uzyskane kwalifikacje,
• realna możliwość podjęcia pracy na lokalnym rynku lub zdalnie,
• stan zdrowia i ewentualna niepełnosprawność,
• dotychczasowe wyniki w nauce i regularność zaliczeń,
• faktyczne starania o zatrudnienie,
• dochody dziecka z pracy, stażu, praktyk, stypendiów lub majątku,
• sytuacja materialna rodzica oraz to, czy dalsze alimenty powodują nadmierny uszczerbek w rozumieniu art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli dziecko po studiach podejmuje doktorat, sprawa także nie jest automatyczna. Sąd będzie badał, czy dalsza nauka jest uzasadniona i czy dziecko nadal nie może utrzymać się samodzielnie. Na ten temat warto porównać także materiał dotyczący doktorat.

Jak złożyć pozew o uchylenie alimentów?

Jeżeli alimenty zostały ustalone wyrokiem albo ugodą sądową, należy wnieść pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Co do zasady sprawę rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich.

W pozwie trzeba wskazać przede wszystkim:

• dane stron,
• sygnaturę wcześniejszej sprawy alimentacyjnej, jeśli jest znana,
• żądanie uchylenia obowiązku alimentacyjnego – najlepiej od konkretnej daty,
• uzasadnienie zmiany stosunków,
• wnioski dowodowe.

W praktyce rodzic zwykle wnosi o uchylenie alimentów od dnia wniesienia pozwu albo od dnia, w którym dziecko uzyskało możliwość samodzielnego utrzymania się. To, od jakiej daty sąd uchyli alimenty, zależy jednak od ustaleń w konkretnej sprawie.

Jeżeli obowiązek wynika z ugody pozasądowej, sytuacja może wyglądać inaczej i trzeba najpierw ustalić charakter tego porozumienia. Gdy nie ma tytułu wykonawczego, niekiedy spór dotyczy już samego istnienia obowiązku lub zakresu dalszych płatności.

Jakie dowody warto dołączyć?

Im bardziej konkretny materiał dowodowy, tym większe szanse na powodzenie. W sprawie o uchylenie alimentów przydatne bywają:

• odpis dyplomu ukończenia studiów,
• zaświadczenia z uczelni lub szkoły o aktualnym toku nauki,
• informacje o powtarzaniu semestrów lub skreśleniu z listy studentów,
• ogłoszenia o pracę odpowiadające kwalifikacjom dziecka,
• wydruki korespondencji potwierdzającej brak starań o pracę albo odmowę jej podjęcia,
• dane o zarobkach dziecka, jeżeli są dostępne legalnie w sprawie,
• dokumenty potwierdzające sytuację finansową rodzica, gdy powołuje się także na nadmierny uszczerbek z art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nie warto opierać pozwu wyłącznie na ogólnym przekonaniu, że „po studiach już powinno się pracować”. Sąd oczekuje konkretnych faktów i dowodów.

Czy można po prostu przestać płacić alimenty?

Co do zasady – nie. Jeżeli obowiązek alimentacyjny został stwierdzony prawomocnym wyrokiem albo ugodą sądową, to do chwili jego uchylenia przez sąd alimenty są nadal należne. Samowolne zaprzestanie płatności może skutkować:

• powstaniem zaległości alimentacyjnych,
• egzekucją komorniczą,
• naliczaniem odsetek za opóźnienie,
• w skrajnych przypadkach także ryzykiem odpowiedzialności karnej z art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, jeżeli powstaną przesłanki niealimentacji.

Dlatego bezpiecznym rozwiązaniem jest złożenie pozwu i dalsze regulowanie alimentów do czasu rozstrzygnięcia albo próba zawarcia porozumienia, które będzie miało odpowiednią formę prawną.

Kiedy szanse na uchylenie alimentów są zwykle większe?

W praktyce szanse na uchylenie obowiązku alimentacyjnego rosną, gdy występuje kilka z poniższych okoliczności jednocześnie:

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak podobne przepisy mogą być oceniane w różnych stanach faktycznych.

FAQ

Czy alimenty kończą się automatycznie po 18. roku życia?

Nie. Ani pełnoletność, ani konkretny wiek nie kończą automatycznie obowiązku alimentacyjnego. Decyduje zdolność dziecka do samodzielnego utrzymania się zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy sam dyplom licencjata wystarczy, by uchylić alimenty?

Nie zawsze. Dyplom jest ważnym argumentem, ale sąd bada też realne możliwości zatrudnienia, przebieg dalszej nauki, stan zdrowia i faktyczne starania dziecka o usamodzielnienie.

Czy rodzic może powołać się na to, że dalsze alimenty są dla niego zbyt dużym obciążeniem?

Tak. Umożliwia to art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli świadczenia są połączone z nadmiernym uszczerbkiem. Trzeba to jednak wykazać dokumentami dotyczącymi własnej sytuacji finansowej.

Czy praca dorywcza dziecka zawsze oznacza koniec alimentów?

Nie. Sąd sprawdza, czy dochody są stałe i wystarczające do pokrycia usprawiedliwionych kosztów utrzymania. Krótka lub niskopłatna praca nie zawsze daje pełną samodzielność.

Od kiedy sąd może uchylić alimenty?

To zależy od okoliczności sprawy i treści żądania pozwu. Często strony wskazują datę wniesienia pozwu albo moment, w którym dziecko uzyskało możliwość samodzielnego utrzymania się, ale ostatecznie rozstrzyga sąd.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 133 § 1, art. 133 § 3, art. 135 § 1 oraz art. 138 – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, art. 209 § 1 – odpowiedzialność za niealimentację.