Uchylenie alimentów na dorosłe dziecko – kiedy i jak to zrobić?

Do kiedy trzeba płacić alimenty na dziecko?

W polskim prawie nie ma przepisu, który wskazywałby konkretny wiek dziecka, do którego rodzic musi płacić alimenty. O tym, czy obowiązek trwa nadal, decyduje przede wszystkim art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Powiązanym zagadnieniem jest brak informacji o dalszej nauce dziecka a alimenty.

To oznacza, że alimenty na pełnoletnie dziecko mogą trwać także po 18. roku życia, a nawet po studiach, jeżeli dziecko z przyczyn obiektywnych nadal nie może utrzymać się samodzielnie. Z drugiej strony sam fakt pełnoletności, ukończenia 26 lat czy zakończenia studiów nie wystarcza automatycznie do dalszego pobierania alimentów.

W praktyce sąd bada, czy dziecko realnie może pracować i zaspokajać własne usprawiedliwione potrzeby. Znaczenie mają m.in. wykształcenie, stan zdrowia, przebieg nauki, aktywność zawodowa, posiadany majątek i rzeczywiste starania o usamodzielnienie się.

Kiedy można domagać się uchylenia alimentów?

Podstawą do żądania uchylenia alimentów jest zmiana stosunków w rozumieniu art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten pozwala żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego, gdy zmienią się okoliczności, na podstawie których wcześniej ustalono alimenty.

W przypadku pełnoletniego dziecka najczęściej chodzi o jedną z poniższych sytuacji:

• dziecko ukończyło edukację i podjęło stałą pracę,
• dziecko ma kwalifikacje pozwalające mu się utrzymać, ale nie podejmuje realnych starań,
• dziecko osiąga dochody z pracy, działalności, stypendium albo majątku,
• dalsze płacenie alimentów powoduje po stronie rodzica nadmierny uszczerbek,
• dziecko celowo przedłuża naukę bez realnych wyników lub rezygnuje z usamodzielnienia.

Dodatkowo znaczenie ma art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Jeżeli dziecko kontynuuje naukę, sąd zwykle analizuje, czy jest to nauka rzeczywista i celowa. W podobnych sprawach znaczenie może mieć także to, czy dziecko przekazuje rodzicowi informacja o nauce a alimenty, a nie tylko powołuje się ogólnie na dalsze kształcenie.

Czy brak kontaktu z dzieckiem wystarczy do uchylenia alimentów?

Nie. Sam brak kontaktu z dzieckiem co do zasady nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka wynika z więzi rodzinnej i przesłanek ustawowych, a nie z utrzymywania bieżących relacji osobistych.

Inaczej mówiąc: to, że rodzic nie widuje dziecka albo nie ma informacji o jego życiu, nie zwalnia go jeszcze z płacenia. Brak kontaktu może jednak utrudniać ustalenie, czy dziecko nadal się uczy, pracuje lub mieszka za granicą. Wtedy trzeba oprzeć pozew na dostępnych faktach i wnosić o zobowiązanie drugiej strony do przedstawienia stosownych dokumentów.

Jeżeli problem dotyczy przede wszystkim zerwania relacji rodzinnej, warto odróżnić go od samego obowiązku alimentacyjnego. Pokrewny temat omawia też materiał: brak kontaktu z dzieckiem.

Jak wygląda procedura uchylenia alimentów?

Jeżeli alimenty zostały zasądzone wyrokiem albo ugodą sądową, nie można po prostu przestać płacić. Trzeba wnieść pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jedną ze zmian sytuacji uzasadniających ponowną ocenę alimentów może być przejście zobowiązanego na emeryturę; osobno omawiamy zmniejszenie lub uchylenie alimentów po przejściu na emeryturę.

Pozew składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich. Właściwość miejscową ustala się według przepisów art. 32 oraz art. 27 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W sprawach alimentacyjnych powód może wytoczyć powództwo także przed sąd miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Jeżeli pełnoletnie dziecko mieszka za granicą, kwestia właściwości i skutecznego doręczenia może wymagać dokładniejszej analizy stanu faktycznego.

W pozwie warto wskazać:

• datę i sygnaturę poprzedniego wyroku alimentacyjnego,
• od kiedy żąda Pan uchylenia obowiązku,
• na czym polega zmiana stosunków,
• jakie dowody potwierdzają usamodzielnienie dziecka albo brak starań z jego strony.

W praktyce uchylenie alimentów na dorosłe dziecko wymaga nowego rozstrzygnięcia sądu, jeżeli obowiązek wynika z wcześniejszego wyroku albo ugody. Co istotne, w sprawie o uchylenie alimentów sąd nie „umarza wyroku”. Sąd wydaje nowe rozstrzygnięcie uchylające obowiązek alimentacyjny albo oddalające powództwo. W praktyce warto więc posługiwać się sformułowaniem „pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego”, a nie „wniosek o umorzenie alimentów”.

Jakie dokumenty i dowody przygotować?

Nie trzeba dysponować pełną dokumentacją dziecka, aby wnieść pozew. Przydatne są przede wszystkim:

• odpis aktu urodzenia dziecka,
• odpis ostatniego wyroku lub ugody, na podstawie których płacone są alimenty,
• pisma od komornika dotyczące egzekucji,
• dowody wskazujące, że dziecko ukończyło studia lub pracuje,
• wydruki z ogólnodostępnych źródeł, jeżeli wskazują na miejsce pobytu, aktywność zawodową lub ukończenie nauki,
• wnioski o zobowiązanie pozwanego do przedstawienia dokumentów dotyczących nauki i dochodów.

Jeżeli nie ma Pan aktu urodzenia, może Pan uzyskać jego odpis w urzędzie stanu cywilnego jako rodzic dziecka na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1 oraz art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Jeżeli nie zna Pan dokładnej sytuacji córki, warto w pozwie wnosić, aby sąd zobowiązał ją do przedstawienia zaświadczeń o kontynuowaniu nauki, umów o pracę, informacji o dochodach albo innych dokumentów potwierdzających brak samodzielności.

Co z komornikiem, jeśli alimenty są nadal egzekwowane?

Jeżeli alimenty są ściągane przez komornika, sama decyzja rodzica o zaprzestaniu wpłat niczego nie zmienia. Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego, czyli np. prawomocnego wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, zgodnie z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego.

Oznacza to, że egzekucja będzie prowadzona do chwili, gdy:

• wierzyciel złoży wniosek o jej umorzenie, albo
• powstanie podstawa do ograniczenia lub zakończenia egzekucji wynikająca z nowego prawomocnego orzeczenia.

Po uzyskaniu prawomocnego wyroku uchylającego obowiązek alimentacyjny trzeba przedłożyć go komornikowi i dopilnować formalnego dostosowania zakresu egzekucji do nowego stanu prawnego. W zależności od treści wyroku znaczenie może mieć także data, od której sąd uchylił obowiązek.

Jeżeli w sprawie występuje rozdzielenie wpłat między komornika i dobrowolne przelewy, warto to dokładnie opisać w pozwie, aby uniknąć sporu o faktyczne wykonywanie obowiązku i ewentualne zaległości.

Od kiedy sąd może uchylić alimenty?

To zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Co do zasady sąd może uchylić obowiązek alimentacyjny od daty, w której nastąpiła istotna zmiana stosunków, ale w praktyce trzeba to wyraźnie wskazać w pozwie i uzasadnić dowodami. Jeżeli np. dziecko ukończyło studia rok wcześniej i od tego czasu pracuje, można żądać uchylenia alimentów od tej daty.

Nie ma jednak gwarancji, że sąd przyjmie dokładnie tę samą datę. Dlatego trzeba wykazać, kiedy dziecko faktycznie uzyskało możliwość samodzielnego utrzymania się albo kiedy przestało dokładać starań do usamodzielnienia.

Czy można przestać płacić alimenty bez wyroku?

Nie jest to bezpieczne. Dopóki obowiązuje dotychczasowy wyrok albo ugoda, brak płatności może prowadzić do narastania zaległości, odsetek i dalszej egzekucji komorniczej. W skrajnych przypadkach uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego może rodzić także odpowiedzialność karną z art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, jeżeli powstaną zaległości stanowiące równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie wyniesie co najmniej 3 miesiące.

Dlatego prawidłowa droga to pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, a nie samodzielne wstrzymanie wpłat.

Co jeśli pojawiają się wątpliwości co do ojcostwa?

Jeżeli problem nie dotyczy usamodzielnienia dziecka, lecz samego pochodzenia dziecka, konieczna może być odrębna analiza. W takiej sytuacji obowiązek alimentacyjny nie jest uchylany zwykłym pozwem opartym na art. 138 K.r.o., lecz sprawa może wymagać wcześniejszego zakwestionowania ojcostwa we właściwym trybie. Pokrewny problem opisuje materiał: nie jestem ojcem.

FAQ

Czy 26 lat dziecka automatycznie kończy alimenty?

Nie. Żaden przepis nie wprowadza takiej granicy wieku. Decyduje to, czy dziecko może utrzymać się samodzielnie.

Czy ukończenie studiów zawsze oznacza koniec alimentów?

Nie zawsze, ale bardzo często jest to ważny argument za uchyleniem obowiązku. Sąd bada, czy po ukończeniu studiów dziecko może realnie podjąć pracę i utrzymać się samodzielnie.

Czy brak kontaktu z córką albo synem zwalnia z alimentów?

Nie. Brak kontaktu sam w sobie nie jest ustawową przesłanką wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.

Czy komornik sam przestanie ściągać alimenty, gdy dziecko skończy studia?

Nie. Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego. Potrzebne jest nowe rozstrzygnięcie sądu albo formalny wniosek wierzyciela.

Czy do pozwu trzeba mieć akt urodzenia dziecka?

Najlepiej go dołączyć, ale jako rodzic może Pan uzyskać odpis w urzędzie stanu cywilnego. Brak tego dokumentu na początku zwykle nie przekreśla możliwości przygotowania sprawy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 133 § 1, art. 133 § 3 oraz art. 138.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 27 § 1, art. 32 oraz art. 776.

3. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, w szczególności art. 44 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 pkt 1.

4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, art. 209 § 1.

5. Wyrok Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 1980 r., sygn. akt III CRN 144/80.