Alimenty na dorosłe dziecko a zaświadczenie o nauce

Czy można żądać od pełnoletniego dziecka zaświadczenia o nauce?

Jeżeli córka jest pełnoletnia, nie pozostaje już pod władzą rodzicielską. Oznacza to, że rodzic nie ma automatycznego prawa do uzyskiwania od uczelni informacji o jej studiach, ocenach, zaliczeniach czy statusie studenta. Uczelnia przetwarza dane osobowe studenta i może je udostępnić tylko wtedy, gdy ma do tego podstawę z art. 6 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO, albo gdy student wyrazi zgodę.

Można natomiast wysłać do pełnoletniego dziecka pisemne wezwanie do przedstawienia aktualnego zaświadczenia o kontynuowaniu nauki, informacji o roku studiów, trybie studiów, przewidywanym terminie ukończenia nauki oraz ewentualnych dochodach. Warto zrobić to listem poleconym albo e-mailem, tak aby w razie procesu wykazać, że rodzic próbował wyjaśnić sprawę polubownie.

Brak odpowiedzi nie powoduje sam przez się wygaśnięcia alimentów. Może jednak być argumentem w sprawie sądowej, zwłaszcza gdy dziecko unika kontaktu, nie wykazuje postępów w nauce albo nie przedstawia dokumentów potwierdzających dalszą potrzebę alimentacji.

Czy sąd wyda zaświadczenie o kontynuowaniu nauki przez dziecko?

Sąd nie wydaje rodzicowi ogólnego zaświadczenia, czy pełnoletnie dziecko nadal studiuje. Nie ma osobnej procedury, w której bez procesu o alimenty sąd sprawdzałby status studenta na wniosek rodzica.

Jeżeli rodzic chce ustalić, czy alimenty nadal się należą, powinien rozważyć pozew o uchylenie alimentów albo ewentualnie o ich obniżenie. Podstawą takiego żądania jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej alimentów w razie zmiany stosunków.

W pozwie można zawnioskować, aby sąd zobowiązał dziecko do przedłożenia zaświadczenia z uczelni, indeksu elektronicznego, decyzji o skreśleniu z listy studentów, umów o pracę, umów-zleceń, informacji o dochodach albo innych dokumentów. Podstawą takiego wniosku jest art. 248 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym każdy ma obowiązek przedstawić na zarządzenie sądu dokument znajdujący się w jego posiadaniu, jeżeli dokument stanowi dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy.

Jeżeli pełnoletnie dziecko odmówi przedstawienia dokumentów bez uzasadnionej przyczyny, sąd może ocenić taką odmowę przy rozstrzyganiu sprawy. Wynika to z art. 233 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, który pozwala sądowi ocenić znaczenie odmowy przedstawienia dowodu lub przeszkód stawianych w jego przeprowadzeniu.

Kiedy alimenty na studiujące dziecko mogą zostać uchylone?

Rodzice są zobowiązani do alimentowania dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Tę podstawową zasadę przewiduje art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis nie wskazuje sztywnej granicy wieku, dlatego nie ma zasady, że alimenty automatycznie kończą się po ukończeniu 18., 24. czy 26. roku życia.

Jednocześnie pełnoletnie dziecko nie ma prawa do alimentów bezwarunkowo. Art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli świadczenia są połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodziców albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

W praktyce sąd bada przede wszystkim, czy dziecko rzeczywiście się uczy, czy nauka jest celowa i realna, czy uzyskuje zaliczenia, czy nie powtarza kolejnych lat bez uzasadnienia, czy pracuje albo może pracować oraz jakie są możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy bowiem od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, co wynika z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jakie dowody warto zebrać przed pozwem?

Ciężar wykazania faktów, z których rodzic wywodzi skutki prawne, wynika z art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. W procesie cywilnym strony mają obowiązek wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, co przewiduje art. 232 zdanie pierwsze Kodeksu postępowania cywilnego.

Przed złożeniem pozwu warto zebrać dowody, które mogą wskazywać na zmianę sytuacji dziecka. Mogą to być: korespondencja z prośbą o przedstawienie zaświadczenia o nauce, brak odpowiedzi dziecka, informacje z publicznie dostępnych profili zawodowych lub społecznościowych, dokumenty potwierdzające podjęcie pracy, informacje o działalności gospodarczej, dane o zawarciu małżeństwa albo inne okoliczności pokazujące, że dziecko może utrzymywać się samodzielnie.

Należy jednak uważać na sposób pozyskiwania dowodów. Nie wolno włamywać się na konta, przejmować korespondencji ani korzystać z cudzych haseł. Dowody powinny pochodzić z legalnych źródeł, bo w przeciwnym razie mogą wywołać dodatkowe problemy prawne i procesowe.

Jeżeli rodzic podejrzewa, że dorosłe dziecko pracuje tylko sezonowo, trzeba ocenić, czy dochody rzeczywiście wystarczają na samodzielne utrzymanie. Sama praca wakacyjna studenta nie zawsze uzasadnia uchylenie alimentów, ale może mieć znaczenie przy ocenie wysokości świadczenia.

Czy można przestać płacić alimenty bez wyroku?

Jeżeli alimenty wynikają z prawomocnego wyroku, ugody sądowej, ugody przed mediatorem zatwierdzonej przez sąd albo aktu notarialnego z klauzulą wykonalności, rodzic nie powinien samodzielnie zaprzestawać płatności. Tytuł wykonawczy nadal obowiązuje, dopóki nie zostanie zmieniony albo uchylony.

Samowolne wstrzymanie płatności może prowadzić do zaległości i egzekucji komorniczej. Jeżeli zaległość stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, może powstać ryzyko odpowiedzialności karnej z art. 209 § 1 Kodeksu karnego za uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego. Odpowiedzialność karna zależy od konkretnych okoliczności, w tym od istnienia obowiązku alimentacyjnego, wysokości zaległości oraz zachowania zobowiązanego.

Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie pozwu o uchylenie alimentów, ewentualnie pozwu o obniżenie alimentów. W pozwie można też rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia na podstawie art. 730 § 1 i art. 730¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, np. przez czasowe ograniczenie egzekucji. Sąd uwzględni taki wniosek tylko wtedy, gdy rodzic uprawdopodobni roszczenie i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

Jak napisać pozew o uchylenie alimentów?

Pozew składa się do sądu rejonowego właściwego według zasad procedury cywilnej. W sprawach alimentacyjnych praktyczne znaczenie mają art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który wskazuje ogólną właściwość sądu miejsca zamieszkania pozwanego, oraz art. 32 Kodeksu postępowania cywilnego, który daje uprawnionemu do alimentów możliwość wyboru sądu według miejsca jego zamieszkania. W sprawie wytoczonej przez rodzica przeciwko dziecku trzeba każdorazowo ustalić właściwość według konkretnego stanu faktycznego.

W pozwie należy wskazać, od kiedy rodzic domaga się uchylenia albo obniżenia alimentów. Co do zasady sąd ocenia zmianę stosunków z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a data żądanej zmiany powinna wynikać z okoliczności sprawy, np. z daty zakończenia nauki, skreślenia z listy studentów, podjęcia stałej pracy albo innej istotnej zmiany.

W uzasadnieniu warto opisać: treść dotychczasowego wyroku lub ugody, wysokość alimentów, dotychczasową naukę dziecka, brak informacji o kontynuowaniu studiów, próby kontaktu, sytuację majątkową rodzica oraz wszystkie znane okoliczności dotyczące dochodów dziecka. Do pozwu należy dołączyć odpis wyroku lub ugody alimentacyjnej, dowody przelewów, korespondencję, potwierdzenia wezwań i inne dokumenty.

Czy można sprawdzić dochody albo stan cywilny dziecka?

Rodzic nie ma ogólnego prawa do uzyskania z urzędu skarbowego, ZUS albo pracodawcy informacji o dochodach pełnoletniego dziecka. Takie dane są chronione i zwykle nie zostaną udostępnione prywatnie bez podstawy prawnej. W procesie sąd może jednak zażądać dokumentów lub informacji, jeżeli są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności na podstawie art. 248 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Rodzic może natomiast uzyskać odpis aktu stanu cywilnego dziecka w zakresie przewidzianym przez art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, ponieważ przepis wymienia między innymi wstępnych osoby, której akt dotyczy. Odpis zupełny aktu urodzenia może zawierać wzmianki dodatkowe, o których mowa w art. 44 ust. 2 tej ustawy, ale praktyczne znaczenie takiego dokumentu zależy od tego, jakie zdarzenia zostały ujawnione w rejestrze stanu cywilnego.

Samo zawarcie małżeństwa przez pełnoletnie dziecko nie zawsze automatycznie uchyla alimenty od rodzica. Może jednak świadczyć o zmianie sytuacji życiowej i majątkowej, którą sąd powinien ocenić razem z innymi dowodami, w tym z dochodami dziecka oraz jego małżonka.

FAQ

Czy pełnoletnie dziecko musi co roku przedstawiać zaświadczenie o nauce?

Nie ma przepisu, który automatycznie nakłada na pełnoletnie dziecko obowiązek corocznego przesyłania rodzicowi zaświadczenia. Jeżeli jednak dziecko żąda dalszych alimentów, powinno liczyć się z koniecznością wykazania, że nadal nie może utrzymać się samodzielnie. W procesie sąd może zażądać takiego dokumentu na podstawie art. 248 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy brak kontaktu z córką pozwala uchylić alimenty?

Sam brak kontaktu nie uchyla alimentów. Obowiązek alimentacyjny zależy przede wszystkim od przesłanek z art. 133 § 1 i § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz od zmiany stosunków z art. 138 tej ustawy. Brak kontaktu może mieć znaczenie dowodowe, jeżeli dziecko odmawia wyjaśnienia, czy nadal się uczy i z czego się utrzymuje.

Czy uczelnia odpowie rodzicowi, czy dziecko jest studentem?

Najczęściej nie, jeżeli dziecko jest pełnoletnie i nie wyraziło zgody na udostępnienie informacji. Uczelnia musi mieć podstawę prawną przetwarzania danych z art. 6 ust. 1 RODO. W postępowaniu sądowym dokumenty z uczelni mogą zostać uzyskane na żądanie sądu, jeżeli są istotne dla sprawy.

Czy alimenty kończą się po ukończeniu 26 lat?

Nie. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje automatycznej granicy 26 lat. Sąd bada, czy dziecko nadal nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, czy nauka jest realna i celowa oraz czy dalsze płacenie alimentów nie powoduje nadmiernego uszczerbku dla rodzica. Podstawą oceny są art. 133 § 1, art. 133 § 3 i art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można żądać zwrotu alimentów, jeżeli dziecko nie studiowało?

To zależy od okoliczności. Jeżeli alimenty były płacone na podstawie obowiązującego wyroku lub ugody, odzyskanie zapłaconych kwot bywa trudne. Można rozważać roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, ale wymaga to odrębnej analizy, zwłaszcza gdy dziecko zużyło środki na utrzymanie.

Podsumowanie

Rodzic płacący alimenty na dorosłe studiujące dziecko może żądać wyjaśnienia, czy nauka jest kontynuowana, ale nie ma prostego trybu uzyskania z sądu samego zaświadczenia o statusie studenta. Jeżeli dziecko nie współpracuje, właściwym narzędziem jest zwykle pozew o uchylenie albo obniżenie alimentów z wnioskami dowodowymi.

Najważniejsze jest to, aby nie przerywać płatności samowolnie, dopóki obowiązuje tytuł alimentacyjny. Trzeba zebrać dowody, wezwać dziecko do przedstawienia dokumentów i dopiero na tej podstawie ocenić, czy istnieje realna zmiana stosunków w rozumieniu art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
5. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego - Dz.U. 2014 poz. 1741