Studia zaoczne a alimenty na dorosłe dziecko

Z problemem dotyczącym płacenia alimentów na studiującą zaocznie i pracującą córkę zwrócił się Pan Adam, pytając: czy nadal musi płacić alimenty, skoro córka studiuje niestacjonarnie i jednocześnie pracuje?

Studia zaoczne a alimenty - czy obowiązek alimentacyjny wygasa automatycznie?

Nie. Sam fakt, że pełnoletnie dziecko rozpoczęło studia zaoczne i podjęło pracę, nie oznacza automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

W praktyce sąd bada nie tylko wiek dziecka, ale też jego rzeczywistą sytuację: dochody, koszty utrzymania, stan zdrowia, etap edukacji, wyniki w nauce, możliwość podjęcia pracy oraz to, czy dziecko rozsądnie dąży do usamodzielnienia.

Pełnoletnie dziecko a alimenty od rodziców

Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka nie kończy się w dniu ukończenia przez nie 18 lat. Pełnoletnie dziecko może nadal otrzymywać alimenty, jeżeli obiektywnie nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, a jego potrzeby są usprawiedliwione.

Jednocześnie pełnoletność ma znaczenie praktyczne. Dorosłe dziecko powinno wykazywać większą aktywność w kierunku usamodzielnienia: podejmować naukę w sposób celowy, wykorzystywać realne możliwości zarobkowe i nie przedłużać edukacji bez uzasadnienia. Jeżeli alimenty są płacone na podstawie wyroku, ugody albo postanowienia o zabezpieczeniu, stroną sprawy o uchylenie lub obniżenie alimentów jest co do zasady pełnoletnie dziecko, a nie drugi rodzic.

Czy praca dziecka podczas studiów zaocznych kończy alimenty?

Praca dziecka ma duże znaczenie, ale sama informacja o zatrudnieniu nie przesądza jeszcze sprawy. Sąd porównuje dochody dziecka z jego usprawiedliwionymi potrzebami, takimi jak mieszkanie, wyżywienie, dojazdy, leczenie, czesne, materiały do nauki czy podstawowe koszty życia.

Jeżeli dziecko zarabia regularnie i w wysokości pozwalającej na samodzielne utrzymanie, rodzic może żądać uchylenia alimentów. Jeżeli dziecko zarabia, ale dochody pokrywają tylko część kosztów, bardziej realistycznym rozwiązaniem może być obniżenie alimentów. Warto wtedy przedstawić sądowi żądanie główne o uchylenie alimentów oraz ewentualne żądanie obniżenia alimentów, gdyby sąd uznał, że obowiązek nie wygasł całkowicie.

Kontynuowanie nauki w trybie zaocznym

Kontynuowanie nauki nadal może uzasadniać alimenty, jeżeli edukacja jest celowa, dziecko osiąga postępy i przygotowuje się do zawodu. Forma studiów ma jednak znaczenie praktyczne. Studia zaoczne zwykle pozostawiają więcej czasu na pracę niż studia dzienne, dlatego sąd może oczekiwać, że dorosłe dziecko będzie przynajmniej częściowo finansować swoje utrzymanie.

Inaczej oceniana będzie sytuacja osoby, która rzetelnie studiuje, pracuje dorywczo i nie jest w stanie samodzielnie pokryć kosztów życia, a inaczej osoby, która osiąga stałe wynagrodzenie, ma zawód i traktuje naukę jedynie jako pretekst do dalszego pobierania alimentów. Dodatkowej analizy wymaga też przypadek, gdy chodzi o studiujące dziecko za granicą, bo koszty utrzymania i nauki mogą być znacznie inne niż w Polsce.

Kiedy rodzic może uchylić się od alimentów na pełnoletnie dziecko?

Art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli świadczenia są połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. W praktyce podobne problemy pojawiają się wtedy, gdy chodzi o dorosłe dziecko bez nauki i pracy.

O uchyleniu alimentów mogą przemawiać zwłaszcza: stała praca dziecka i dochody pozwalające na samodzielne utrzymanie, ukończenie szkoły lub zdobycie zawodu, brak rzeczywistych postępów w nauce, powtarzanie lat z własnej winy, porzucenie studiów, ukrywanie dochodów albo rezygnacja z pracy mimo realnych możliwości zarobkowych.

Nie wystarczy natomiast samo niezadowolenie rodzica z wyboru kierunku studiów albo z faktu, że dziecko studiuje zaocznie. Każdy przypadek wymaga oceny, czy dalsze finansowanie edukacji jest jeszcze usprawiedliwione oraz czy zakres alimentów odpowiada możliwościom zarobkowym i majątkowym rodzica oraz usprawiedliwionym potrzebom dziecka.

Obniżenie alimentów zamiast ich całkowitego uchylenia

Jeżeli dziecko nadal się uczy, ale ma już własne dochody, sąd może uznać, że obowiązek alimentacyjny rodzica trwa, lecz w mniejszym zakresie. Wynika to z art. 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

W praktyce warto rozważyć, czy w pozwie nie zgłosić żądania alternatywnego: w pierwszej kolejności o uchylenie alimentów, a w razie nieuwzględnienia tego żądania - o ich obniżenie do konkretnej kwoty. Takie rozwiązanie jest szczególnie przydatne, gdy dziecko zarabia, ale nie wiadomo, czy sąd uzna jego dochody za wystarczające do pełnej samodzielności.

Pozew do sądu o uchylenie alimentów

Jeżeli alimenty zostały ustalone wyrokiem, ugodą sądową albo innym tytułem, rodzic powinien wystąpić do sądu z powództwem opartym na art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli powołać się na zmianę stosunków. Taką zmianą może być na przykład podjęcie przez dziecko stałej pracy, ukończenie edukacji, wzrost jego dochodów, brak postępów w nauce albo pogorszenie sytuacji majątkowej rodzica.

Pozew składa się co do zasady do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według przepisów o właściwości miejscowej. W sprawie przeciwko pełnoletniemu dziecku najczęściej bierze się pod uwagę miejsce zamieszkania pozwanego dziecka. W pozwie należy precyzyjnie wskazać, czy rodzic domaga się uchylenia alimentów od określonej daty, czy ich obniżenia.

Praktyczne omówienie takiego działania znajdziesz w materiale dotyczącym tego, jak przygotować pozew o uchylenie alimentów na pełnoletnie dziecko.

Jakie dowody przygotować?

W sprawie o uchylenie albo obniżenie alimentów znaczenie mogą mieć w szczególności: umowa o pracę dziecka, informacje o prowadzonej działalności gospodarczej, wydruki z CEIDG lub KRS, zaświadczenia o zarobkach, dane z mediów społecznościowych potwierdzające pracę, potwierdzenia opłat za studia, zaświadczenie z uczelni, historia zaliczeń i egzaminów, plan zajęć, koszty mieszkania oraz dokumenty obrazujące sytuację majątkową rodzica.

Jeżeli rodzic nie ma dostępu do dokumentów dziecka, może w pozwie wnosić, aby sąd zobowiązał dziecko do ich przedstawienia albo zwrócił się o informacje do odpowiednich instytucji. Warto jednak już na etapie pozwu wskazać możliwie konkretne okoliczności, bo ogólne twierdzenie, że dziecko pracuje, zwykle nie wystarczy.

Dlaczego nie warto samodzielnie przerywać płacenia alimentów?

Jeżeli alimenty zostały zasądzone, samodzielne zaprzestanie płacenia może doprowadzić do powstania zaległości, egzekucji komorniczej, odsetek, a w skrajnych przypadkach także odpowiedzialności karnej za uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego. Nawet gdy rodzic uważa, że obowiązek wygasł, bezpieczniej jest uzyskać odpowiednie rozstrzygnięcie sądu albo zawrzeć formalną ugodę.

W pozwie można domagać się ustalenia, że obowiązek wygasł z określoną datą, jeżeli istnieją ku temu podstawy. Data ta zależy od stanu faktycznego, np. od momentu podjęcia przez dziecko stałej pracy, ukończenia nauki lub wystąpienia innej istotnej zmiany.

Podsumowanie

W praktyce zagadnienie studia zaoczne a uchylenie alimentów wymaga łącznej oceny nauki, możliwości pracy i rzeczywistych dochodów dziecka. Studia zaoczne i praca pełnoletniego dziecka nie kończą alimentów automatycznie. Mogą jednak istotnie zmienić ocenę sprawy. Jeżeli dziecko zarabia tyle, że może samodzielnie się utrzymać, rodzic może żądać uchylenia alimentów. Jeżeli zarobki pokrywają tylko część potrzeb, bardziej prawdopodobne może być obniżenie alimentów.

Najważniejsze jest wykazanie konkretnej zmiany stosunków: dochodów dziecka, jego realnych kosztów, przebiegu nauki i możliwości zarobkowych. Dopóki istnieje wykonalny wyrok albo ugoda, najbezpieczniejszą drogą jest złożenie pozwu, a nie samodzielne zaprzestanie płatności.

FAQ

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 133, art. 135 i art. 138 - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1998 r., sygn. akt I CKN 499/97.