Alimenty dla dorosłego dziecka od rodziców – kiedy są możliwe?

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec pełnoletniego dziecka

Tak, alimenty od rodziców dla dorosłego dziecka są prawnie możliwe, ale nie w każdej sytuacji. Podstawą jest art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Z przepisu wynika, że rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Warto też sprawdzić, czy trzeba płacić za leczenie dorosłego dziecka.

To oznacza, że o prawie do alimentów nie decyduje sam wiek, lecz faktyczna zdolność do samodzielnego utrzymania. Pełnoletność sama w sobie nie kończy obowiązku alimentacyjnego. Jeżeli dorosłe dziecko z powodu choroby, niepełnosprawności, wypadku albo innych obiektywnych przeszkód nie może samodzielnie pokryć usprawiedliwionych kosztów życia, roszczenie o alimenty może być zasadne.

Zakres alimentów wyznaczają usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego – tak stanowi art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd bada więc jednocześnie sytuację dziecka i sytuację rodziców.

Czy wcześniejsze usamodzielnienie przekreśla alimenty?

W opisanej sytuacji to właśnie ten element jest najważniejszy. Jeżeli dorosłe dziecko przez pewien czas pracowało, utrzymywało się samodzielnie i faktycznie uniezależniło się ekonomicznie od rodziców, późniejsze dochodzenie alimentów jest znacznie trudniejsze. Nie ma jednak przepisu, który automatycznie na zawsze wyłączałby taką możliwość.

Sąd będzie oceniał, czy obecna niemożność samodzielnego utrzymania ma charakter rzeczywisty i czy pozostaje w związku z obiektywną zmianą sytuacji życiowej, np. pogorszeniem zdrowia. Znaczenie może mieć także to, czy problemy zdrowotne są trwałe, czy ograniczają zdolność do pracy i czy mimo nich możliwe jest uzyskiwanie jakiegokolwiek dochodu.

Jeżeli więc po okresie samodzielności doszło do istotnego pogorszenia stanu zdrowia, utraty zdolności do pracy albo konieczności ponoszenia wysokich kosztów leczenia, pozew może mieć podstawy. Sam fakt, że wcześniej pracował Pan za granicą lub w Polsce, nie zamyka drogi do roszczenia, ale podnosi wymagania dowodowe.

Kiedy rodzice mogą uchylić się od alimentów wobec dorosłego dziecka?

W praktyce trzeba uwzględnić także art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

To bardzo ważny przepis w sprawach o alimenty dla dorosłych dzieci. Rodzice mogą więc podnosić, że:

• ich własna sytuacja finansowa lub zdrowotna nie pozwala na płacenie alimentów bez poważnego pogorszenia ich bytu,
• pełnoletnie dziecko nie podejmuje pracy mimo realnych możliwości,
• dziecko nie leczy się, nie przekwalifikowuje, nie rejestruje jako bezrobotne, nie korzysta z dostępnych form wsparcia,
• brak samodzielności wynika z bierności, a nie z obiektywnych przeszkód.

Dlatego w sprawie trzeba wykazać nie tylko samą potrzebę, ale też własną aktywność: leczenie, próby znalezienia zatrudnienia, starania o świadczenia, rehabilitację czy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Jak sąd oceni sytuację osoby dorosłej z problemami zdrowotnymi?

W sprawie takiej jak opisana przez Pana sąd będzie badał przede wszystkim:

• czy stan zdrowia realnie ogranicza zdolność do pracy,
• czy ograniczenie ma charakter trwały czy czasowy,
• jakie są miesięczne koszty utrzymania, leczenia i rehabilitacji,
• czy posiada Pan dochody, oszczędności, majątek albo możliwość uzyskania świadczeń z ZUS, KRUS lub pomocy społecznej,
• czy podejmował Pan starania o pracę odpowiednią do stanu zdrowia.

Jeżeli istnieje związek między chorobą lub niepełnosprawnością a brakiem zdolności do samodzielnego utrzymania, roszczenie może być uzasadnione. Nie trzeba być całkowicie niezdolnym do pracy. Czasem wystarczy wykazać, że możliwe dochody nie pokrywają podstawowych, usprawiedliwionych potrzeb.

Jednocześnie sąd nie zasądzi alimentów wyłącznie dlatego, że relacje rodzinne były złe albo że rodzice w przeszłości zachowywali się niewłaściwie. Alimenty służą bieżącemu utrzymaniu uprawnionego, a nie naprawieniu dawnych krzywd. Jeżeli szkoda wynikałaby z konkretnych działań rodziców, należałoby osobno rozważyć ewentualne roszczenia odszkodowawcze, ale to inna podstawa prawna i inny typ sprawy.

Jakie dowody warto dołączyć do pozwu o alimenty?

Jeżeli rozważa Pan pozew, trzeba przygotować możliwie pełny materiał dowodowy. W praktyce przydatne są:

• dokumentacja medyczna, wypisy, opinie lekarzy specjalistów, wyniki badań, zalecenia rehabilitacji,
• orzeczenie o stopniu niepełnosprawności lub dokumenty potwierdzające staranie się o takie orzeczenie,
• decyzje ZUS, KRUS albo dokumenty wskazujące, że nie przysługuje renta czy inne świadczenie,
• zaświadczenia o dochodach, umowach, rozwiązaniu zatrudnienia, bezrobociu,
• wykaz miesięcznych kosztów życia: mieszkanie, leki, dojazdy, żywność, rehabilitacja,
• dowody na poszukiwanie pracy lub brak realnej możliwości jej wykonywania,
• informacje o sytuacji majątkowej i zarobkowej rodziców, o ile są dostępne.

Pozew o alimenty wnosi się do sądu rejonowego – wydziału rodzinnego i nieletnich. Co do właściwości miejscowej zastosowanie ma art. 32 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego: powództwo o roszczenie alimentacyjne można wytoczyć według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej.

W sprawach o alimenty strona dochodząca roszczenia co do zasady nie ponosi opłaty od pozwu, zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy można żądać alimentów, jeśli dorosłe dziecko pracuje?

Tak, ale tylko wtedy, gdy osiągane dochody nie wystarczają na zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb. Sama praca nie zamyka drogi do alimentów. Jeżeli jednak zarobki pozwalają na samodzielne utrzymanie, sąd najczęściej oddali powództwo.

W Pana przypadku istotne będzie więc porównanie realnych dochodów z realnymi wydatkami oraz wykazanie, że niedobór nie wynika z dobrowolnego ograniczania aktywności zawodowej. Im bardziej trwałe i udokumentowane ograniczenia zdrowotne, tym większe znaczenie będą miały dla oceny sądu.

Czy zachowanie rodziców w przeszłości ma znaczenie?

Może mieć znaczenie pomocnicze, ale nie przesądza o zasądzeniu alimentów. W sprawie alimentacyjnej sąd skupia się na aktualnych przesłankach z art. 133 i art. 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli rodzice nie ubezpieczyli dziecka, wykorzystywali jego pracę albo doprowadzili do szkody, nie daje to automatycznie prawa do alimentów, ale może stanowić tło sprawy i tłumaczyć obecną sytuację życiową.

Jeżeli chciałby Pan dochodzić odpowiedzialności za wcześniejsze działania rodziców, należałoby odrębnie przeanalizować przedawnienie, podstawę roszczeń i dostępne dowody. To inny proces niż sprawa o alimenty.

Ocena praktyczna szans w opisanej sytuacji

Przy przedstawionym stanie faktycznym nie da się uczciwie stwierdzić, że alimenty na pewno przysługują albo na pewno nie przysługują. Sprawa zależy od konkretnych dokumentów i od tego, czy wykaże Pan obecnie brak możliwości samodzielnego utrzymania się z przyczyn obiektywnych.

Jeżeli pracuje Pan i uzyskuje dochód pozwalający na pokrycie podstawowych kosztów życia, szanse na alimenty są zwykle niewielkie. Jeżeli jednak dochód jest niski, stan zdrowia trwałe ogranicza Pana możliwości zarobkowe, a koszty leczenia są wysokie, pozew może być uzasadniony. Szczególnie ważne będzie udowodnienie, że obecna trudna sytuacja nie wynika z bierności, lecz z rzeczywistych ograniczeń zdrowotnych i ekonomicznych.

FAQ

Czy dorosłe dziecko może pozwać rodziców o alimenty?

Tak. Podstawą jest art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale trzeba wykazać, że dorosłe dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie.

Czy pełnoletność automatycznie kończy alimenty?

Nie. Obowiązek alimentacyjny nie wygasa automatycznie po ukończeniu 18 lat. Decyduje rzeczywista możliwość samodzielnego utrzymania się, a nie sam wiek.

Czy wcześniejsza praca wyklucza późniejsze alimenty od rodziców?

Nie wyklucza ich automatycznie, ale bardzo utrudnia sprawę. Trzeba wykazać, że późniejsza utrata samodzielności wynika z obiektywnych przyczyn, np. choroby lub niepełnosprawności.

Czy rodzice mogą odmówić płacenia alimentów dorosłemu dziecku?

Tak, mogą bronić się na podstawie art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdy alimenty powodowałyby nadmierny uszczerbek albo gdy dziecko nie stara się o samodzielność.

Jaki sąd jest właściwy do pozwu o alimenty?

Co do zasady sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich. Pozew można złożyć także według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej – art. 32 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy od pozwu o alimenty trzeba płacić opłatę?

Nie, osoba dochodząca roszczeń alimentacyjnych co do zasady jest zwolniona od kosztów sądowych na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – właściwość w sprawach alimentacyjnych, art. 32.

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – zwolnienie od opłaty w sprawach o alimenty, art. 96 ust. 1 pkt 2.