Czy ojciec musi płacić alimenty, gdy dziecko mieszka u niego?

Kiedy ojciec nadal musi płacić alimenty?

Jeżeli alimenty zostały zasądzone prawomocnym wyrokiem sądu albo wynikają z ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem i zatwierdzonej przez sąd, obowiązek płatności trwa tak długo, aż orzeczenie zostanie zmienione albo uchylone. Samo faktyczne zamieszkanie dziecka u ojca nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego.

W praktyce oznacza to, że dopóki drugi rodzic dysponuje tytułem wykonawczym, może próbować dochodzić alimentów także w egzekucji komorniczej. Podstawą do zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia jest art. 138 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Trzeba też pamiętać, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego rodzica, co wynika z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z kolei wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka może polegać w całości albo w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie – tak stanowi art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli więc dziecko stale mieszka u ojca, ojciec realizuje obowiązek głównie właśnie przez codzienną opiekę i pokrywanie bieżących wydatków.

Jakie pismo złożyć do sądu?

Najczęściej właściwe będzie wniesienie pozwu o uchylenie alimentów albo pozwu o zmianę wyroku alimentacyjnego. Jeżeli dziecko zamieszkało na stałe u ojca, a dotychczas alimenty były płacone matce, zwykle żąda się:

• uchylenia obowiązku alimentacyjnego ojca wobec matki jako przedstawicielki dziecka, albo
• zmiany wcześniejszego orzeczenia przez obniżenie alimentów do zera od określonej daty, albo
• zasądzenia alimentów od matki na rzecz dziecka, jeżeli to ona powinna partycypować w kosztach utrzymania.

To, które żądanie będzie najlepsze, zależy od treści wcześniejszego wyroku, wieku dziecka, daty zmiany miejsca zamieszkania i tego, czy dziecko mieszka u ojca stale, czy tylko czasowo. Jeżeli sytuacja ma charakter przejściowy, sąd może ostrożniej podchodzić do trwałego uchylenia obowiązku.

Jeżeli sprawa dotyczy dorosłego dziecka, które już się usamodzielniło, przydatny może być także materiał o tym, kiedy możliwe jest uchylenie alimentów wobec pełnoletniego potomka.

Podstawa prawna zmiany alimentów

Najważniejsze przepisy to:

• art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie;
• art. 135 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – zakres alimentów zależy od potrzeb dziecka i możliwości rodzica, a wykonanie obowiązku może polegać także na osobistych staraniach;
• art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Za zmianę stosunków w rozumieniu art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może uchodzić m.in. trwała zmiana miejsca pobytu dziecka, przejęcie przez ojca codziennej opieki, ponoszenie przez niego kosztów szkoły, leczenia, wyżywienia i zajęć dodatkowych oraz zmniejszenie faktycznego udziału matki w utrzymaniu dziecka.

Czy można przestać płacić od razu?

Co do zasady – nie warto samodzielnie przerywać płatności tylko dlatego, że dziecko już mieszka u ojca. Bez zmiany orzeczenia mogą powstać zaległości, odsetki i ryzyko egzekucji komorniczej.

W niektórych sprawach można bronić stanowiska, że świadczenie spełniane było bezpośrednio na rzecz dziecka przez ponoszenie całości kosztów jego utrzymania, ale to nie daje pełnego bezpieczeństwa procesowego. Jeżeli druga strona uruchomi egzekucję, komornik będzie badał tytuł wykonawczy, a nie tylko faktyczne ustalenia między rodzicami.

Dlatego bezpieczniej jest jak najszybciej wystąpić do sądu z żądaniem zmiany orzeczenia i z wnioskiem o zabezpieczenie. Jeżeli problem dotyczy modelu pieczy nad dzieckiem, zobacz również materiał: opieka naprzemienna a uchylenie alimentów.

Wniosek o zabezpieczenie – co daje?

W pozwie warto zawrzeć wniosek o udzielenie zabezpieczenia na czas trwania postępowania. Podstawą są art. 730 § 1 i § 2 oraz art. 730¹ § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Z tych przepisów wynika, że w sprawie cywilnej można żądać zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, jeżeli uprawdopodobni się roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

W sprawie alimentacyjnej zabezpieczenie może polegać przykładowo na:

• czasowym uchyleniu obowiązku płacenia alimentów do rąk drugiego rodzica,
• ustaleniu, że na czas procesu każdy z rodziców ponosi koszty utrzymania dziecka w określonej części,
• zobowiązaniu drugiego rodzica do płacenia alimentów na rzecz dziecka mieszkającego u ojca.

Sąd nie jest związany dosłownie proponowanym sposobem zabezpieczenia, ale powinien zastosować taki środek, który tymczasowo ureguluje sytuację dziecka i stron. W praktyce bardzo ważne jest wykazanie, od kiedy dziecko faktycznie mieszka u ojca i że ojciec rzeczywiście finansuje jego potrzeby.

Jakie dowody dołączyć do pozwu?

Im lepiej udokumentowana zmiana sytuacji, tym większa szansa na szybkie zabezpieczenie i korzystny wyrok. Warto rozważyć dołączenie:

• zaświadczenia ze szkoły lub przedszkola wskazującego adres kontaktowy ojca,
• oświadczeń wychowawcy, pedagoga, lekarza lub innych osób mających wiedzę o miejscu pobytu dziecka,
• potwierdzeń opłat za mieszkanie, wyżywienie, leczenie, zajęcia dodatkowe, podręczniki i odzież,
• korespondencji między rodzicami potwierdzającej przeprowadzkę dziecka,
• wniosków i postanowień w sprawach o miejsce pobytu dziecka lub kontakty, jeżeli były wydawane,
• dowodów zameldowania lub innych dokumentów wskazujących centrum życiowe dziecka.

Jeżeli wcześniej dochodziło do niepełnych wpłat, sporna może być również kwestia zaległości. W takim wypadku pomocny bywa materiał o skutkach płacenia połowy zasądzonych alimentów.

Od kiedy sąd może uchylić alimenty?

To zależy od żądania pozwu i konkretnego stanu faktycznego. Sąd może zmienić orzeczenie od daty wniesienia pozwu, od daty doręczenia pozwu stronie przeciwnej, a w niektórych sprawach także od wcześniejszej daty, jeżeli zmiana stosunków nastąpiła wcześniej i została należycie wykazana. Nie ma jednak automatycznej reguły, że uchylenie zawsze nastąpi od dnia przeprowadzki dziecka.

Dlatego w pozwie trzeba wyraźnie wskazać datę, od której żąda się zmiany, i dokładnie ją uzasadnić. Jeżeli dziecko przeprowadzało się stopniowo lub mieszkało naprzemiennie u obojga rodziców, ustalenie właściwej daty może być bardziej skomplikowane.

Czy matka może zostać zobowiązana do płacenia alimentów?

Tak. Jeżeli dziecko stale mieszka u ojca, matka co do zasady nadal uczestniczy w obowiązku alimentacyjnym. Wynika to z art. 133 § 1 oraz art. 135 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli jej osobiste starania są niewielkie, a główny ciężar opieki i kosztów ponosi ojciec, ojciec może żądać zasądzenia alimentów od matki na rzecz dziecka.

Nie jest więc tak, że po przeprowadzce dziecka do ojca sprawa kończy się wyłącznie na uchyleniu poprzednich alimentów. Często należy równocześnie domagać się nowego rozstrzygnięcia dotyczącego udziału matki w kosztach utrzymania dziecka.

Tabela: najczęstsze sytuacje i skutki prawne

FAQ

Czy samo zamieszkanie dziecka u ojca kończy obowiązek alimentacyjny?

Nie. Jeżeli istnieje wyrok albo ugoda, obowiązek trwa do czasu ich zmiany lub uchylenia przez sąd. Podstawą zmiany jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można żądać zwrotu alimentów już zapłaconych matce?

To zależy od konkretnych okoliczności, treści wcześniejszego orzeczenia i sposobu wykonywania obowiązku. Nie w każdej sprawie odzyskanie zapłaconych kwot będzie możliwe, dlatego warto oddzielnie ocenić roszczenia za okres wsteczny.

Czy ojciec może od razu żądać alimentów od matki?

Tak, jeżeli dziecko stale mieszka u ojca i to on ponosi główne koszty utrzymania. Takie żądanie warto połączyć z pozwem o zmianę wcześniejszego orzeczenia.

Jaki sąd jest właściwy?

Sprawy o alimenty rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich. Właściwość miejscowa zależy od zasad z Kodeksu postępowania cywilnego i bywa ustalana według miejsca zamieszkania uprawnionego albo pozwanego.

Czy trzeba mieć postanowienie o miejscu pobytu dziecka?

Nie zawsze, ale bardzo pomaga. Nawet bez takiego postanowienia można wykazywać faktyczne, stałe zamieszkiwanie dziecka u ojca innymi dowodami.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

3. Art. 730 Kodeksu postępowania cywilnego

4. Art. 730¹ Kodeksu postępowania cywilnego