Przesunięcie słupów i transformatora z działki – co można zrobić?

Czy można żądać usunięcia słupów i transformatora z działki?

Co do zasady właściciel nieruchomości może żądać ochrony swojej własności na podstawie art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przepis ten pozwala domagać się wydania rzeczy od osoby, która włada nią bez podstawy prawnej, a w praktyce stanowi także punkt wyjścia do żądań usunięcia bezprawnie posadowionych urządzeń.

Problem polega jednak na tym, że w sprawach dotyczących starych słupów energetycznych, linii i transformatorów przedsiębiorstwo przesyłowe bardzo często podnosi zarzut istnienia tytułu prawnego do korzystania z gruntu, w szczególności nabycia służebności przez zasiedzenie. Jeżeli taki zarzut okaże się zasadny, roszczenie o usunięcie urządzeń z działki zwykle upada.

Sam brak ujawnienia służebności w księdze wieczystej nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorstwo nie ma prawa do korzystania z nieruchomości. Wpis w księdze może mieć znaczenie dowodowe i porządkujące, ale zasiedzenie następuje z mocy prawa po spełnieniu ustawowych przesłanek.

Zasiedzenie służebności – dlaczego to najważniejsza przeszkoda?

W odniesieniu do urządzeń przesyłowych kluczowe znaczenie mają art. 292 w zw. z art. 172 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Z art. 292 Kodeksu cywilnego wynika możliwość nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie, jeżeli polega ona na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuściło stosowanie tej konstrukcji także do stanów odpowiadających treścią późniejszej służebności przesyłu.

Sama służebność przesyłu została uregulowana dopiero w art. 305¹–305⁴ Kodeksu cywilnego, dodanych ustawą z dnia 30 maja 2008 r. Przed tą zmianą przedsiębiorstwa przesyłowe mogły jednak nabywać przez zasiedzenie służebność gruntową o treści odpowiadającej korzystaniu z urządzeń przesyłowych. Potwierdziła to m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 22 maja 2013 r., sygn. III CZP 18/13.

W praktyce oznacza to, że jeżeli słupy i transformator stoją na działce od lat 80., przedsiębiorstwo może doliczać również okres wcześniejszego korzystania z gruntu. Dla zasiedzenia co do zasady stosuje się terminy z art. 172 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, czyli 20 lat przy posiadaniu w dobrej wierze i 30 lat przy posiadaniu w złej wierze.

Przy urządzeniach istniejących od kilkudziesięciu lat sąd bardzo często dochodzi do wniosku, że termin zasiedzenia już upłynął. To właśnie dlatego samo twierdzenie, że rodzice nie wyrażali zgody na posadowienie słupów, zwykle nie wystarcza do nakazania ich usunięcia.

Czy modernizacja sieci coś zmienia?

Tak, ale nie zawsze na korzyść właściciela. Jeżeli przedsiębiorstwo prowadzi modernizację istniejącej sieci, pojawia się praktyczna szansa na renegocjację przebiegu urządzeń. Nie oznacza to jednak automatycznie obowiązku usunięcia transformatora i słupów z działki.

Jeżeli prace dotyczą tylko odtworzenia, przebudowy albo wymiany elementów istniejącej infrastruktury, przedsiębiorstwo zwykle będzie twierdziło, że nadal wykonuje przysługujące mu uprawnienie do korzystania z nieruchomości. Jeżeli jednak w rzeczywistości dochodzi do istotnej zmiany przebiegu linii, zwiększenia obciążenia albo zajęcia nowego pasa gruntu, stan faktyczny trzeba oceniać odrębnie.

W praktyce modernizacja bywa najlepszym momentem do negocjowania technicznie możliwego przesunięcia urządzeń na skraj działki, tak aby mniej utrudniały korzystanie z gruntu. To często rozwiązanie bardziej realne niż żądanie całkowitego wyniesienia infrastruktury poza nieruchomość.

Czy można przenieść słup i transformator na działkę sąsiada?

Co do zasady nie można skutecznie wymusić, aby przedsiębiorstwo przesyłowe przeniosło urządzenia z Pana działki na grunt sąsiada bez jego zgody. Przedsiębiorstwo musi mieć tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, na której mają stanąć urządzenia – może to być np. umowa, ustanowiona służebność przesyłu, odpowiednia decyzja administracyjna albo inna skuteczna podstawa prawna.

Z art. 140 Kodeksu cywilnego wynika ochrona prawa własności, a z art. 305¹ Kodeksu cywilnego wynika, że służebność przesyłu obciąża konkretną nieruchomość na rzecz przedsiębiorcy, którego własność stanowią urządzenia z art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego. Nie da się więc po prostu „przerzucić” transformatora na działkę sąsiada tylko dlatego, że byłoby to wygodniejsze dla obecnego właściciela gruntu.

Jeżeli sąsiad wyrazi zgodę i warunki techniczne na to pozwalają, przedsiębiorstwo może rozważyć zmianę lokalizacji. Bez takiej zgody i bez odpowiednich uzgodnień najczęściej skończy się na przesunięciu urządzeń w obrębie Pańskiej działki, np. do granicy.

Jakie roszczenia są dziś realne?

W sprawach takich jak opisana zwykle warto rozważyć kilka równoległych kierunków działania:

Jeżeli przedsiębiorstwo rzeczywiście nabyło służebność przez zasiedzenie, roszczenia finansowe i rzeczowe są zwykle mocno ograniczone. Jeżeli jednak nie potrafi tego wykazać, można rozważać ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem na podstawie art. 305² § 2 Kodeksu cywilnego albo dochodzenie roszczeń za bezumowne korzystanie z gruntu – oczywiście po ocenie konkretnych dat i dowodów.

Co warto zrobić praktycznie przed sporem?

Zanim podejmie Pan spór z przedsiębiorstwem, warto zgromadzić dokumenty i ustalić stan faktyczny. Najczęściej potrzebne są:

• odpis księgi wieczystej nieruchomości,
• mapa zasadnicza i ewidencyjna z przebiegiem urządzeń,
• informacje o dacie budowy, przebudowy i modernizacji linii lub transformatora,
• korespondencja z przedsiębiorstwem,
• ewentualne decyzje administracyjne, protokoły odbioru, plany inwestycyjne,
• dane o następcach prawnych dawnych zakładów energetycznych.

Dopiero po analizie tych materiałów można realnie ocenić, czy lepiej iść w kierunku negocjacji, żądania wynagrodzenia, czy też sporu sądowego. W wielu sprawach najrozsądniejsze okazuje się wykorzystanie modernizacji sieci do osiągnięcia kompromisu technicznego.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak podobne przepisy działają w praktyce, ale ostateczny wynik zawsze zależy od dokumentów, czasu posadowienia urządzeń i zakresu modernizacji.

FAQ

Czy brak służebności w księdze wieczystej oznacza, że zakład energetyczny nie ma żadnych praw?

Nie. Brak wpisu nie wyklucza zasiedzenia służebności ani istnienia innej podstawy prawnej do korzystania z gruntu. Trzeba zbadać dokumenty i historię urządzeń.

Czy po 30 latach zawsze dochodzi do zasiedzenia?

Nie zawsze. Trzeba ustalić początek posiadania, jego ciągłość, zakres korzystania z nieruchomości i następców prawnych przedsiębiorstwa. Jednak przy urządzeniach istniejących od lat 80. zasiedzenie jest bardzo częstym argumentem skutecznie podnoszonym przez przedsiębiorstwa.

Czy mogę żądać przeniesienia słupa na działkę sąsiada?

Nie jednostronnie. Taka zmiana wymaga co najmniej tytułu prawnego do nieruchomości sąsiada i uzgodnień technicznych. Bez zgody sąsiada lub innej podstawy prawnej nie da się tego skutecznie wymusić.

Czy modernizacja sieci daje większe szanse na zmianę lokalizacji urządzeń?

Tak, bo wtedy przedsiębiorstwo i tak prowadzi prace projektowe i wykonawcze. To najlepszy moment do negocjacji, choć nadal nie gwarantuje całkowitego wyniesienia urządzeń z działki.

Czy mogę dostać wynagrodzenie za słupy i transformator na działce?

Jest to możliwe, jeżeli przedsiębiorstwo nie wykaże skutecznie wcześniejszego zasiedzenia albo trzeba uregulować nowy zakres korzystania z nieruchomości. Każda taka sprawa wymaga jednak analizy dowodów i terminów.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2005 r., sygn. akt II CK 489/04.
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt I CSK 171/08.
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt III CZP 18/13.