Dorosłe dziecko nie dokłada się do opłat za mieszkanie

Czy dorosła córka musi dokładać się do opłat za mieszkanie?

Tak, co do zasady dorosła córka, która pracuje, ma własne dochody i stale mieszka w lokalu, powinna uczestniczyć w kosztach jego utrzymania. Nie ma podstaw, aby matka finansowała utrzymanie pełnoletniego, samodzielnego dziecka, chyba że w konkretnej sytuacji istnieje obowiązek alimentacyjny wynikający z art. 128 i art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W opisanym stanie faktycznym córka jest osobą dorosłą, pracującą i otrzymującą środki na dziecko, więc trudno zakładać, aby pozostawała na utrzymaniu matki.

Jeżeli lokal jest spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu, trzeba odróżnić dwie płaszczyzny: rozliczenia ze spółdzielnią oraz rozliczenia między domownikami i współuprawnionymi do prawa do lokalu. Spółdzielnia może żądać opłat od osób wskazanych w ustawie, natomiast matka, która faktycznie pokrywa koszty za córkę, może żądać od niej zwrotu odpowiedniej części wydatków.

W opisanej sprawie po śmierci męża w skład spadku wchodził udział 1/2 w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu. Jeżeli żona odziedziczyła 1/4 udziału po mężu, a każde z czworga dzieci po 3/16 udziału w spadku po ojcu, to w całym prawie do lokalu matka ma łącznie 5/8, a każde dziecko po 3/32. Córka ma więc niewielki, ale realny udział w prawie do lokalu.

Podstawa prawna opłat w spółdzielni mieszkaniowej

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych członkowie spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali, uczestniczą w pokrywaniu kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na ich lokale, a także w kosztach eksploatacji i utrzymania nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, przez uiszczanie opłat zgodnie z postanowieniami statutu.

Jeżeli osoba, której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, nie jest członkiem spółdzielni, zastosowanie ma art. 4 ust. 1¹ ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Przepis ten nakłada na taką osobę obowiązek uczestniczenia w kosztach na takich samych zasadach jak członkowie spółdzielni.

Najważniejszy w relacji z dorosłą córką jest art. 4 ust. 6 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Przepis ten przewiduje solidarną odpowiedzialność za opłaty należne spółdzielni m.in. osób pełnoletnich stale zamieszkujących w lokalu oraz osób faktycznie korzystających z lokalu. Wyjątek dotyczy pełnoletnich zstępnych pozostających na utrzymaniu osoby, której przysługuje prawo do lokalu. Jeżeli córka pracuje i nie pozostaje na utrzymaniu matki, ten wyjątek zasadniczo nie powinien mieć zastosowania.

Odpowiedzialność osoby stale zamieszkującej lub faktycznie korzystającej z lokalu jest ograniczona do opłat należnych za okres jej stałego zamieszkiwania albo korzystania z lokalu. Nie można więc obciążać córki kosztami sprzed okresu, w którym mieszkała w lokalu, ani kosztami niezwiązanymi z lokalem.

W praktyce opłaty spółdzielcze obejmują m.in. eksploatację, zaliczki na media rozliczane przez spółdzielnię oraz fundusz remontowy spółdzielni. Jeżeli pojawia się problem zadłużenia wobec spółdzielni, znaczenie może mieć również kwestia, kto i w jakim zakresie odpowiada za długi spółdzielni mieszkaniowej oraz zaległości związane z konkretnym lokalem.

Jak rozliczyć koszty między matką a córką?

Jeżeli matka płaci całość opłat do spółdzielni, rachunków za prąd, gaz, Internet, wodę lub inne media, może żądać od córki zwrotu odpowiedniej części wydatków. Wysokość tej części zależy od okoliczności: liczby osób mieszkających w lokalu, faktycznego korzystania z mediów, udziałów w prawie do lokalu oraz tego, które koszty są stałe, a które zależą od zużycia.

W relacjach między współuprawnionymi do prawa wchodzącego w skład spadku znaczenie ma art. 1035 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Z kolei art. 207 Kodeksu cywilnego przewiduje, że pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów, a w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

Jeżeli matka zapłaciła więcej, niż wynikałoby to z jej udziału lub z faktycznego korzystania z lokalu przez córkę, może dochodzić rozliczenia. Jeżeli dług wobec spółdzielni został zapłacony przez jedną osobę, a za opłatę odpowiadało solidarnie kilka osób, podstawą roszczenia regresowego może być art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego. Przy mediach rozliczanych według zużycia znaczenie mogą mieć również art. 405 Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu oraz dowody faktycznego korzystania z lokalu.

Pozew o zapłatę przeciwko dorosłej córce

Jeżeli córka odmawia dobrowolnego dokładania się do opłat, matka może wezwać ją pisemnie do zapłaty, a następnie wnieść pozew o zapłatę. W pozwie należy wskazać konkretną kwotę, okres, którego dotyczy roszczenie, sposób wyliczenia oraz podstawę żądania. Nie wystarczy napisać ogólnie, że córka powinna płacić część kosztów.

Do pozwu warto dołączyć:

• postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia, aby wykazać udziały w prawie do lokalu,
• dokumenty ze spółdzielni potwierdzające wysokość opłat,
• potwierdzenia przelewów lub wpłat dokonanych przez matkę,
• faktury i rachunki za media,
• wezwanie córki do zapłaty oraz dowód jego doręczenia,
• dowody zamieszkiwania córki w lokalu, np. korespondencję, zeznania świadków, dokumenty urzędowe.

Jeżeli sąd zasądzi należność, a córka nie zapłaci dobrowolnie, po uzyskaniu tytułu wykonawczego można skierować sprawę do komornika. Egzekucja może być prowadzona m.in. z wynagrodzenia za pracę, rachunku bankowego lub innych składników majątku, zgodnie z przepisami części trzeciej ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Trzeba jednak pamiętać, że sąd zasądza co do zasady kwoty już wymagalne. W typowej sprawie o zapłatę nie uzyskuje się prostego wyroku, który będzie automatycznie nakazywał córce opłacanie wszystkich przyszłych rachunków. Jeśli zaległości będą powstawały dalej, konieczne może być dochodzenie kolejnych kwot albo takie uporządkowanie prawa do lokalu, aby uniknąć stałego konfliktu.

Dział spadku i zniesienie wspólności prawa do lokalu

Skoro spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przysługuje kilku osobom, stały konflikt o opłaty i korzystanie z mieszkania może przemawiać za działem spadku. Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić na podstawie umowy między wszystkimi spadkobiercami albo na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.

W praktyce możliwe są trzy główne rozwiązania:

• przyznanie prawa do lokalu jednej osobie, np. matce, z obowiązkiem spłaty pozostałych spadkobierców,
• sprzedaż prawa i podział ceny między uprawnionych,
• umowne zbycie udziału przez córkę na rzecz matki lub innej osoby.

Jeżeli spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu ma zostać przeniesione, trzeba pamiętać o art. 17² ust. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, zgodnie z którym umowa zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. W razie działu spadku obejmującego takie prawo notarialna forma umowy jest w praktyce bezpiecznym i standardowym rozwiązaniem.

Wartość udziału córki ustala się według aktualnej wartości prawa do lokalu, chyba że strony zgodnie przyjmą inne zasady rozliczenia. Przy udziale 3/32 spłata będzie odpowiadała wartości tego udziału po uwzględnieniu ewentualnych rozliczeń, np. zaległości córki z tytułu opłat poniesionych przez matkę. Takie potrącenie wymaga jednak dokładnego udokumentowania kwot i najlepiej powinno zostać wyraźnie zapisane w ugodzie, umowie działowej albo zgłoszone w postępowaniu sądowym.

Jeżeli lokal można przekształcić lub uregulować jako odrębna własność lokalu, należy osobno sprawdzić stan prawny nieruchomości, księgę wieczystą, zadłużenie i warunki w spółdzielni. Nie każde spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu da się od razu uporządkować w taki sam sposób.

Czy można eksmitować córkę, która ma udział w prawie do lokalu?

Sam fakt, że córka nie płaci za mieszkanie, nie oznacza automatycznie, że można ją szybko usunąć z lokalu. Córka ma udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, a więc posiada tytuł prawny do korzystania z mieszkania. Współuprawniony ma co do zasady prawo współkorzystania z przedmiotu wspólnego prawa. Przy wspólności majątku spadkowego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności na podstawie art. 1035 Kodeksu cywilnego, a art. 206 Kodeksu cywilnego przewiduje prawo współwłaściciela do współposiadania rzeczy wspólnej i korzystania z niej w zakresie dającym się pogodzić z korzystaniem przez pozostałych współwłaścicieli.

Eksmisja osoby mającej udział w prawie do lokalu jest więc trudniejsza niż eksmisja osoby bez tytułu prawnego. Nie oznacza to jednak, że agresywne zachowanie jest bezkarne. Jeżeli córka rażąco nagannie postępuje i uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, można rozważać powództwo na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala współlokatorowi wystąpić do sądu o nakazanie opróżnienia lokalu przez innego współlokatora, jeżeli ten swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

W sprawie osoby, która ma udział w prawie do lokalu, wynik takiego procesu zależy od dowodów i konkretnego stanu faktycznego. Sąd będzie badał m.in. natężenie konfliktu, częstotliwość awantur, skutki zachowania córki dla pozostałych mieszkańców oraz to, czy istnieją inne środki rozwiązania sporu, np. dział spadku.

Awantury, wulgaryzmy i przemoc domowa

Jeżeli córka wszczyna awantury, używa wulgaryzmów, grozi domownikom albo stosuje przemoc psychiczną, warto każdorazowo dokumentować zdarzenia. Można wzywać Policję, prosić o sporządzenie notatki urzędowej, gromadzić korespondencję, nagrania wykonane na potrzeby ochrony własnych praw oraz dane świadków.

Jeżeli zachowanie córki ma charakter uporczywego znęcania psychicznego lub fizycznego nad osobą najbliższą albo nad osobą pozostającą w stosunku zależności, może wchodzić w grę art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Jeżeli pojawiają się groźby popełnienia przestępstwa, znaczenie może mieć art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Pojedyncze znieważenia mogą natomiast podpadać pod art. 216 § 1 Kodeksu karnego, przy czym jest to czyn ścigany co do zasady z oskarżenia prywatnego.

W przypadkach przemocy domowej Policja lub Żandarmeria Wojskowa mogą zastosować nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia oraz zakaz zbliżania się do mieszkania i jego otoczenia. Podstawą dla Policji jest art. 15aa ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. Środki te mają charakter ochronny i mogą być stosowane niezależnie od tego, że osoba stosująca przemoc ma tytuł prawny do lokalu, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustal dokładne udziały w prawie do lokalu. Przygotuj postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, akt poświadczenia dziedziczenia i dokumenty ze spółdzielni.
2. Zbierz dokumenty kosztowe. Potrzebne będą naliczenia opłat, rachunki, faktury, potwierdzenia przelewów i ewentualne rozliczenia mediów.
3. Wylicz udział córki w kosztach. Oddziel koszty stałe od kosztów zależnych od zużycia i liczby mieszkańców.
4. Wyślij pisemne wezwanie do zapłaty. Wskaż kwotę, okres, termin płatności i numer rachunku.
5. Rozważ pozew o zapłatę. Jeżeli córka nie zapłaci, można dochodzić zaległości przed sądem.
6. Przy długotrwałym konflikcie rozważ dział spadku. Spłata udziału córki może zakończyć współuprawnienie i ułatwić dalsze uregulowanie mieszkania.
7. Przy agresji dokumentuj zdarzenia i wzywaj Policję. W razie przemocy domowej możliwe są środki ochronne.

FAQ

Czy dorosła córka musi płacić czynsz, jeśli mieszkanie jest częściowo jej?

Tak, udział w prawie do lokalu nie zwalnia z obowiązku ponoszenia kosztów. Jako współuprawniona i osoba stale mieszkająca w lokalu córka powinna uczestniczyć w opłatach, a zakres tego obowiązku zależy od udziałów, faktycznego korzystania i rodzaju kosztów.

Czy spółdzielnia może żądać zapłaty od córki?

Jeżeli córka jest pełnoletnia, stale mieszka w lokalu i nie pozostaje na utrzymaniu osoby, której przysługuje prawo do lokalu, art. 4 ust. 6 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych przewiduje jej solidarną odpowiedzialność za opłaty należne spółdzielni za okres zamieszkiwania.

Czy można od razu wyrzucić córkę z mieszkania?

Nie, zwłaszcza jeśli ma udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu. Jej udział daje tytuł do korzystania z mieszkania. W razie rażąco nagannego zachowania można jednak rozważać powództwo z art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów oraz środki ochronne w przypadku przemocy domowej.

Czy można żądać od córki zwrotu rachunków za prąd i gaz?

Tak, ale trzeba wykazać wysokość rachunków, fakt ich zapłaty oraz związek kosztów z korzystaniem z lokalu przez córkę. Najlepiej oddzielić koszty stałe od kosztów zależnych od zużycia i przygotować czytelne wyliczenie.

Czy dział spadku może rozwiązać problem?

Tak, jeżeli prawo do lokalu zostanie przyznane jednej osobie ze spłatą pozostałych albo jeśli córka sprzeda swój udział. Dział spadku może uporządkować własność i ograniczyć dalsze spory, ale wymaga zgody wszystkich spadkobierców albo postępowania sądowego.

Podsumowanie

Dorosła córka, która mieszka w lokalu, pracuje i nie pozostaje na utrzymaniu matki, powinna uczestniczyć w kosztach utrzymania mieszkania. Matka może dochodzić zwrotu opłat, które faktycznie poniosła za córkę, ale powinna przygotować dokładne wyliczenie i dowody zapłaty. Jeżeli córka ma udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, nie można jej po prostu usunąć z mieszkania bez procedury sądowej, lecz można rozważyć dział spadku, spłatę udziału albo działania ochronne w razie przemocy i rażąco nagannego zachowania.

Źródła

• Art. 4 ust. 1, art. 4 ust. 1¹, art. 4 ust. 6 oraz art. 17² ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych.
• Art. 128 i art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 206, art. 207, art. 376 § 1, art. 405, art. 1035 oraz art. 1037 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
• Art. 15aa ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
• Art. 190 § 1, art. 207 § 1 oraz art. 216 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, przepisy o postępowaniu rozpoznawczym i egzekucyjnym.