Jak uzyskać uzasadnienie wyroku i wnieść skargę kasacyjną?

Kiedy potrzebne jest uzasadnienie wyroku?

Jeżeli chcesz rozważyć wniesienie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego od wyroku sądu drugiej instancji, w praktyce punktem wyjścia jest uzyskanie orzeczenia z uzasadnieniem. Wynika to z art. 398⁵ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym skargę kasacyjną wnosi się w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej.

Samo przesłanie przez sąd odpisu sentencji wyroku nie otwiera jeszcze terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Dla tego środka zaskarżenia liczy się doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem.

W sprawach sądowoadministracyjnych obowiązuje odrębna procedura, dlatego osobno omawiamy kwestie związane z odpis skargi kasacyjnej do NSA.

Jeżeli sprawa ma nietypowy przebieg proceduralny, znaczenie może mieć także to, czy wyrok był ogłoszony, czy wydany na posiedzeniu niejawnym oraz czy sąd sporządza uzasadnienie z urzędu. Dlatego zawsze warto sprawdzić dokładnie pouczenie dołączone do orzeczenia.

Wniosek o uzasadnienie – jaki jest termin?

Zgodnie z art. 328 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, pisemne uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, zgłoszony w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia sentencji wyroku. Jeżeli wyroku nie ogłoszono, termin ten biegnie od dnia doręczenia sentencji wyroku.

Wniosek podlega opłacie stałej 100 zł na podstawie art. 25b ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli następnie wniesiesz środek zaskarżenia, opłatę tę zalicza się na poczet opłaty od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej albo skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia – art. 25b ust. 2 tej ustawy.

Wniosek najlepiej złożyć na piśmie do sądu, który wydał wyrok, z wyraźnym żądaniem: „wnoszę o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem”. W praktyce nie warto ograniczać się do prośby o „przesłanie wyroku”, bo to nie zawsze wywoła skutki procesowe potrzebne do dalszego zaskarżenia.

Czy sąd drugiej instancji sporządza uzasadnienie z urzędu?

To zależy od rodzaju rozstrzygnięcia. Obecny stan prawny nie pozwala na prostą odpowiedź „zawsze tak” albo „zawsze nie”. W postępowaniu cywilnym znaczenie mają przepisy szczególne dotyczące danego orzeczenia i trybu jego wydania. Dlatego należy każdorazowo sprawdzić pouczenie sądu oraz przepisy odnoszące się do konkretnej sytuacji procesowej.

Najbezpieczniejszą praktyką dla strony, która rozważa dalsze zaskarżenie, jest terminowe złożenie wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Brak takiego wniosku może pozbawić stronę możliwości wniesienia skargi kasacyjnej, jeżeli doręczenie z uzasadnieniem nie następuje z urzędu.

W odniesieniu do uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji trzeba też pamiętać o art. 387 Kodeksu postępowania cywilnego, który reguluje zasady sporządzania uzasadnienia przez sąd odwoławczy. Zakres obowiązków sądu oraz tryb doręczenia zależą od rodzaju rozstrzygnięcia i przebiegu sprawy.

Czy bez uzasadnienia można wnieść skargę kasacyjną?

Co do zasady nie. Z art. 398⁵ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wynika, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej. W praktyce oznacza to, że brak doręczonego uzasadnienia uniemożliwia prawidłowe przygotowanie skargi kasacyjnej i ustalenie początku biegu terminu.

Dodatkowo art. 398⁴ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wymaga, aby skarga kasacyjna zawierała m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Bez poznania motywów rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji sporządzenie takiej skargi jest zwykle nierealne albo obarczone wysokim ryzykiem odrzucenia.

Jeżeli więc nie otrzymałeś uzasadnienia, trzeba najpierw ustalić, czy wniosek został złożony skutecznie i w terminie, czy sąd prawidłowo go rozpoznał oraz czy istnieją podstawy do przywrócenia terminu.

Jakie są podstawy skargi kasacyjnej?

Podstawy skargi kasacyjnej określa art. 398³ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Są tylko dwie:

• naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
• naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie można natomiast oprzeć skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów – wprost stanowi o tym art. 398³ § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

To bardzo ważne w praktyce. Skarga kasacyjna nie jest „trzecią instancją”, w której Sąd Najwyższy jeszcze raz bada całą sprawę. Jej celem jest kontrola prawidłowości zastosowania prawa, a nie ponowne przesłuchiwanie świadków czy korygowanie zwykłej oceny materiału dowodowego.

Co powinna zawierać skarga kasacyjna?

Zgodnie z art. 398⁴ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego skarga kasacyjna powinna zawierać m.in. oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie oraz wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany.

Trzeba też pamiętać, że skarga kasacyjna podlega tzw. przymusowi adwokacko-radcowskiemu. Zgodnie z art. 87¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z wyjątkami wskazanymi w ustawie, np. gdy stroną jest sędzia, prokurator, notariusz, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych.

W praktyce oznacza to, że nawet jeśli samodzielnie pilnujesz terminów, do sporządzenia skargi kasacyjnej zwykle i tak potrzebny będzie profesjonalny pełnomocnik.

Terminy w skrócie

Co zrobić, jeśli nie złożyłeś wniosku w terminie?

W takiej sytuacji trzeba rozważyć wniosek o przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 168 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie dokonała czynności procesowej w terminie bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.

Wniosek składa się w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi – art. 169 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Równocześnie z wnioskiem należy dokonać czynności procesowej, której termin dotyczył, czyli złożyć także sam wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem – art. 169 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Samo przeoczenie terminu zwykle nie wystarczy. Trzeba wykazać brak winy, np. nagłą hospitalizację, wadliwe doręczenie, brak prawidłowego pouczenia albo inną obiektywną przeszkodę. Ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Jak praktycznie postąpić krok po kroku?

1. Sprawdź datę ogłoszenia wyroku albo datę doręczenia sentencji, jeśli wyroku nie ogłoszono.
2. Ustal, czy w terminie 7 dni został złożony wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem.
3. Jeżeli tak – oczekuj na doręczenie uzasadnienia i dopiero od tej daty licz termin 2 miesięcy na skargę kasacyjną.
4. Jeżeli nie – oceń, czy istnieją podstawy do przywrócenia terminu na podstawie art. 168–172 Kodeksu postępowania cywilnego.
5. Po otrzymaniu uzasadnienia skonsultuj z profesjonalnym pełnomocnikiem, czy w sprawie w ogóle przysługuje skarga kasacyjna i czy istnieją realne podstawy z art. 398³ § 1 K.p.c.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak te zasady działają w praktyce. Ostateczna ocena zawsze zależy jednak od dokumentów w aktach sprawy, treści pouczeń i sposobu doręczenia orzeczenia.

FAQ

Czy mogę złożyć samą prośbę o przesłanie wyroku?

Nie warto. Dla dalszego zaskarżenia potrzebny jest formalny wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, złożony w terminie z art. 328 § 1 K.p.c. i opłacony zgodnie z art. 25b ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Ile mam czasu na skargę kasacyjną?

2 miesiące od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej – art. 398⁵ § 1 K.p.c.

Czy w skardze kasacyjnej mogę podważać ocenę świadków i dowodów?

Co do zasady nie. Art. 398³ § 3 K.p.c. wyłącza możliwość oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Czy skargę kasacyjną muszę sporządzić przez adwokata lub radcę prawnego?

Tak, co do zasady obowiązuje przymus adwokacko-radcowski na podstawie art. 87¹ § 1 K.p.c., z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.

Co jeśli nie zmieściłem się w terminie 7 dni?

Można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu, ale tylko wtedy, gdy uchybienie nastąpiło bez Twojej winy. Wniosek trzeba złożyć w terminie 7 dni od ustania przeszkody i równocześnie dokonać spóźnionej czynności – art. 168 § 1, art. 169 § 1 i § 3 K.p.c.

Źródła

• art. 87¹ § 1, art. 168 § 1, art. 169 § 1 i § 3, art. 328 § 1, art. 387, art. 398³ § 1 i § 3, art. 398⁴ § 1, art. 398⁵ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 25b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
• orzecznictwo historyczne przywoływane w starszych opracowaniach należy dziś oceniać ostrożnie, ponieważ część dawnych oznaczeń przepisów kasacyjnych została zmieniona po nowelizacjach Kodeksu postępowania cywilnego