Czy adwokat może odmówić pokazania pisma do sądu?

Działanie przed sądem przez pełnomocnika nie odbiera stronie prawa do informacji

W postępowaniu cywilnym strona może działać osobiście albo przez pełnomocnika. Wynika to wprost z art. 86 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Samo ustanowienie pełnomocnika nie powoduje jednak, że klient traci prawo do bieżącej wiedzy o tym, co dzieje się w jego sprawie.

Jeżeli adwokat lub radca prawny sporządza pismo procesowe w Twoim imieniu, to działa w granicach udzielonego mu umocowania. Zgodnie z art. 91 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy prawa umocowanie do ściśle określonych czynności procesowych. To oznacza, że pełnomocnik może podejmować działania za stronę, ale nadal robi to w jej interesie i na jej rachunek procesowy.

Z praktycznego punktu widzenia pełnomocnik nie powinien traktować treści pisma jako informacji „tylko dla kancelarii”. To dokument tworzony dla ochrony praw klienta, więc klient ma uzasadnione prawo znać jego treść, zwłaszcza przed wniesieniem do sądu albo niezwłocznie po wniesieniu.

Skąd wynika obowiązek informowania klienta?

Wprost nie znajdziemy w Kodeksie postępowania cywilnego przepisu, który brzmiałby: „pełnomocnik ma obowiązek wysłać klientowi projekt pisma e-mailem”. Taki obowiązek wynika jednak z zasad wykonywania zawodu oraz z relacji umownej między klientem a pełnomocnikiem.

W przypadku adwokata podstawowe znaczenie ma art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym zawód adwokata polega m.in. na udzielaniu pomocy prawnej. Pomoc prawna obejmuje nie tylko samo podpisanie i wniesienie pisma, ale także rzetelne informowanie klienta o stanie sprawy i podejmowanych czynnościach.

W przypadku radcy prawnego analogicznie należy odwołać się do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, który stanowi, że pomoc prawna polega m.in. na udzielaniu porad i konsultacji prawnych oraz występowaniu przed urzędami i sądami.

Dodatkowo relację z klientem ocenia się przez pryzmat umowy. Najczęściej jest to umowa o świadczenie usług prawnych, do której odpowiednio stosuje się przepisy o zleceniu, w szczególności art. 734 § 1 i art. 740 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Z art. 740 Kodeksu cywilnego wynika, że przyjmujący zlecenie powinien udzielać dającemu zlecenie potrzebnych wiadomości o przebiegu sprawy. To bardzo mocna podstawa do żądania informacji o treści przygotowanego pisma.

Czy prawnik może odmówić przesłania pisma e-mailem?

To trzeba rozdzielić na dwie kwestie: prawo do poznania treści pisma oraz technikę jego udostępnienia.

Co do zasady pełnomocnik nie powinien odmawiać klientowi zapoznania się z pismem sporządzonym w jego sprawie. Taka odmowa byłaby sprzeczna z obowiązkiem lojalnego wykonywania zlecenia i udzielania informacji o przebiegu sprawy, o którym mowa w art. 740 Kodeksu cywilnego.

Co innego sama forma. Przepisy nie nakazują, aby każdorazowo dokument był wysyłany pocztą elektroniczną. Jeżeli w kancelarii obowiązuje określony sposób obiegu dokumentów, a klient może skutecznie zapoznać się z pismem inaczej, spór może dotyczyć wygody, a nie samego prawa. Nadal jednak zaproszenie do kancelarii albo odesłanie do „zamówienia odpisu” nie może w praktyce służyć blokowaniu klientowi dostępu do treści dokumentu.

Jeżeli pismo ma zostać wniesione pilnie, rozsądny standard obsługi klienta wymaga zwykle przesłania projektu e-mailem albo co najmniej przedstawienia jego treści do akceptacji telefonicznie czy podczas spotkania. W sprawach istotnych faktycznie i finansowo brak konsultacji z klientem może prowadzić do błędów obciążających jego sytuację procesową.

Zobacz również:

• czy sąd apelacyjny wysyła wyrok po apelacji i jak dostać odpis
• jak uzyskać uzasadnienie wyroku i wnieść skargę kasacyjną

Co jeśli pełnomocnik podejmuje czynności bez uzgodnienia z klientem?

Nie każda czynność procesowa wymaga formalnej, odrębnej akceptacji klienta. Jeżeli pełnomocnik ma ważne pełnomocnictwo procesowe, może podejmować czynności mieszczące się w zakresie umocowania wynikającego z art. 91 Kodeksu postępowania cywilnego. To jednak nie zwalnia go z obowiązku działania zgodnie z interesem klienta i z należytą starannością.

Jeżeli prawnik składa pisma bez konsultacji, mimo że sprawa wymaga zatwierdzenia faktów, stanowiska dowodowego lub wysokości żądania, klient może uznać, że usługa jest wykonywana nienależycie. Ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego: inny standard będzie w prostej sprawie technicznej, a inny przy pozwie, odpowiedzi na pozew, apelacji czy cofnięciu roszczenia.

W skrajnych przypadkach można rozważyć wypowiedzenie pełnomocnictwa. Zgodnie z art. 94 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego wypowiedzenie pełnomocnictwa przez stronę odnosi skutek wobec sądu z chwilą zawiadomienia go o tym. Trzeba jednak zrobić to ostrożnie, aby nie przegapić terminów procesowych.

Jak praktycznie zareagować na odmowę okazania pisma?

Najlepiej działać etapami:

Jeżeli obawiasz się, że termin na wniesienie pisma upływa, poproś pełnomocnika o natychmiastową informację, czy pismo zostało już złożone, a jeśli tak – kiedy i w jakiej treści. W razie potrzeby możesz też sprawdzić akta sprawy w sądzie lub przez portal informacyjny, jeśli masz dostęp.

Czy można złożyć skargę na adwokata albo radcę prawnego?

Tak, jeżeli zachowanie pełnomocnika narusza obowiązki zawodowe, można rozważyć złożenie skargi dyscyplinarnej do właściwej okręgowej rady adwokackiej albo okręgowej izby radców prawnych. Nie każda odmowa wysłania skanu od razu oznacza przewinienie dyscyplinarne, ale uporczywy brak informacji, ignorowanie klienta lub działanie wbrew jego interesowi może mieć znaczenie.

Zanim zdecydujesz się na taki krok, warto zgromadzić korespondencję, wezwania do udostępnienia dokumentów i odpowiedzi kancelarii. W praktyce często skuteczniejsze jest najpierw pisemne wezwanie do uporządkowania współpracy albo zakończenie pełnomocnictwa i odebranie dokumentacji.

Zobacz również:

• wycofanie pozwu a koszty procesowe w sądzie pracy
• spór po wypowiedzeniu najmu z powodu wad lokalu

Wnioski

Co do zasady nie ma podstawy prawnej, która pozwalałaby adwokatowi lub radcy prawnemu po prostu odmówić klientowi okazania pisma sporządzonego w jego własnej sprawie. Obowiązek informowania klienta o przebiegu sprawy wynika co najmniej z art. 740 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, a sama rola pełnomocnika procesowego z art. 86 i art. 91 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

W praktyce prawnik może proponować określony sposób udostępnienia dokumentu, ale nie powinien wykorzystywać tego do odcięcia klienta od wiedzy o treści pisma. Jeżeli współpraca nie układa się prawidłowo, warto reagować od razu, zanim pojawią się nieodwracalne skutki procesowe.

FAQ

Czy adwokat musi pokazać klientowi pismo przed wysłaniem do sądu?

Przepisy nie nakazują tego w każdym przypadku wprost, ale z obowiązku należytego prowadzenia sprawy i informowania klienta o jej przebiegu wynika, że co do zasady klient powinien mieć możliwość zapoznania się z treścią istotnego pisma, zwłaszcza gdy zawiera ono twierdzenia faktyczne lub decyzje strategiczne.

Czy prawnik może powiedzieć, że mam przyjechać do kancelarii zamiast dostać skan?

Może proponować określony sposób udostępnienia dokumentu, ale nie powinien w ten sposób realnie uniemożliwiać Ci zapoznania się z pismem. Jeżeli forma jest nadmiernie uciążliwa, warto zażądać alternatywy i powołać się na art. 740 Kodeksu cywilnego.

Czy mogę samodzielnie występować obok pełnomocnika?

Tak. Z art. 86 Kodeksu postępowania cywilnego wynika, że strona może działać osobiście lub przez pełnomocnika. Ustanowienie pełnomocnika co do zasady nie odbiera stronie możliwości osobistego interesowania się sprawą i podejmowania działań zgodnych z przepisami.

Czy mogę wypowiedzieć pełnomocnictwo w trakcie procesu?

Tak. Zgodnie z art. 94 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wypowiedzenie pełnomocnictwa przez stronę staje się skuteczne wobec sądu z chwilą zawiadomienia sądu. Przed wypowiedzeniem trzeba jednak zadbać o dalszą obsługę sprawy i pilnowanie terminów.

Czy brak kontaktu z pełnomocnikiem uzasadnia skargę dyscyplinarną?

Może uzasadniać, ale ocena zależy od skali problemu. Jednorazowy spór o sposób przesłania dokumentu to co innego niż długotrwały brak informacji, ignorowanie klienta lub działania sprzeczne z jego interesem. Warto wcześniej zebrać dowody korespondencji.

Źródła:

1) Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

2) Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3) Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze – Dz.U. 1982 nr 16 poz. 124

4) Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych – Dz.U. 1982 nr 19 poz. 145