Eksmisja się przeciąga – jak przyspieszyć sprawę w sądzie?

Kiedy można mówić o przewlekłości w sprawie o eksmisję?

Sama długość postępowania nie przesądza jeszcze automatycznie o przewlekłości. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, do przewlekłości dochodzi wtedy, gdy postępowanie trwa dłużej, niż to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przy ocenie przewlekłości bierze się pod uwagę w szczególności: terminowość i prawidłowość czynności podejmowanych przez sąd, charakter sprawy, stopień jej zawiłości, znaczenie sprawy dla strony oraz zachowanie stron postępowania – art. 2 ust. 2 tej samej ustawy.

W praktyce w sprawie o eksmisję szczególnie niepokojący jest stan, w którym po ostatniej rozprawie albo po zmianie referatu sędziego przez wiele miesięcy nie dzieje się nic: nie wyznaczono terminu, nie zarządzono czynności dowodowych, nie wydano orzeczenia ani nie poinformowano stron o dalszym biegu sprawy. Samo przejście sędziego w stan spoczynku nie może uzasadniać bezterminowego zastoju.

Jeżeli problem dotyczy także samej procedury po wypowiedzeniu najmu, pomocny może być materiał: spór po wypowiedzeniu najmu z powodu wad lokalu.

Co zrobić najpierw – wniosek o podjęcie czynności

Zanim złożysz skargę na przewlekłość, zwykle warto skierować do sądu prowadzącego sprawę prosty wniosek o podjęcie czynności w sprawie. Taki wniosek nie jest szczegółowo uregulowany jako odrębny środek zaskarżenia, ale w praktyce bywa skuteczny organizacyjnie: pozwala zwrócić uwagę na długi zastój i zażądać wyznaczenia terminu rozprawy, wydania zarządzenia albo ogłoszenia orzeczenia – zależnie od etapu sprawy.

We wniosku warto wskazać:

• sygnaturę akt,
• datę ostatniej czynności w sprawie,
• jak długo trwa bezczynność,
• jakie czynności powinny zostać podjęte,
• dlaczego sprawa jest dla Ciebie szczególnie istotna, np. lokatorzy zajmują część domu, nie płacą, zakłócają spokój lub dopuścili się przemocy czy nękania.

Taki wniosek można złożyć samodzielnie, nawet jeśli w sprawie działa pełnomocnik. Warto jednak pilnować spójności działań procesowych, aby nie doszło do chaosu komunikacyjnego.

Skarga na przewlekłość postępowania – kiedy i gdzie ją złożyć?

Jeżeli mimo upływu czasu sąd nadal nie podejmuje potrzebnych czynności, można wnieść skargę na przewlekłość postępowania. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. skargę wnosi się w toku postępowania w sprawie. Oznacza to, że środek ten służy wtedy, gdy sprawa nadal trwa – nie po jej prawomocnym zakończeniu.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy w sprawach sądowych skargę rozpoznaje sąd przełożony nad sądem, przed którym toczy się postępowanie. Jednocześnie skargę wnosi się za pośrednictwem sądu prowadzącego sprawę, którego działanie lub bezczynność są kwestionowane.

Przykładowo:

• jeżeli sprawa toczy się w sądzie rejonowym – skargę rozpoznaje sąd okręgowy,
• jeżeli sprawa toczy się w sądzie okręgowym – skargę rozpoznaje sąd apelacyjny.

W skardze trzeba opisać przebieg sprawy i wskazać, na czym polega nieuzasadniona zwłoka. Warto załączyć kopie pism, z których wynika, że sprawa od dawna stoi w miejscu, oraz podać daty ostatnich czynności widoczne np. w portalu informacyjnym sądu albo w korespondencji.

Co może zawierać skarga i czego można żądać?

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. skarga powinna zawierać:

• żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania,
• przytoczenie okoliczności uzasadniających to żądanie.

Na podstawie art. 6 ust. 3 tej ustawy skarżący może również domagać się wydania sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności. To ważny element praktyczny, bo nie chodzi wyłącznie o formalne stwierdzenie uchybienia, lecz także o realne ruszenie sprawy z miejsca.

Można również żądać przyznania odpowiedniej sumy pieniężnej. Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy, w razie uwzględnienia skargi sąd przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2 000 zł do 20 000 zł. Jej wysokość zależy od okoliczności konkretnej sprawy, zwłaszcza czasu trwania przewlekłości i jej skutków dla strony.

Nie jest to pełne odszkodowanie za wszystkie szkody. To szczególny środek rekompensaty za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Dochodzenie dalej idącego odszkodowania może wymagać odrębnego postępowania, jeśli w konkretnej sprawie powstała realna szkoda majątkowa.

Opłata, termin rozpoznania i skutki uwzględnienia skargi

Skarga na przewlekłość postępowania podlega stałej opłacie sądowej w wysokości 200 zł – art. 17 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. Jeżeli skarga zostanie uwzględniona, opłata podlega zwrotowi – art. 17 ust. 3 tej ustawy.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 tej ustawy skarga powinna zostać rozpoznana w terminie 2 miesięcy od dnia jej przekazania sądowi właściwemu do rozpoznania. W praktyce termin ten bywa różnie dochowywany, ale co do zasady ustawodawca przewidział szybkie rozpoznanie tego środka.

Jeżeli sąd uwzględni skargę, to zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy:

• stwierdza, że w postępowaniu nastąpiła przewlekłość,
• na żądanie skarżącego zaleca sądowi prowadzącemu sprawę podjęcie odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że ich wydanie naruszałoby niezawisłość sędziowską,
• przyznaje odpowiednią sumę pieniężną, jeżeli wniesiono o to żądanie.

Trzeba jednak pamiętać, że skarga na przewlekłość nie zastępuje wyroku w sprawie o eksmisję. Ona ma przyspieszyć bieg sprawy, a nie rozstrzygnąć ją za sąd meriti.

Czy można złożyć skargę samodzielnie, jeśli pełnomocnik nie chce tego zrobić?

Tak. Strona może działać osobiście, o ile nie jest obowiązkowo zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, a w sprawie o eksmisję przed sądem cywilnym co do zasady taki przymus nie występuje. Jeśli masz adwokata lub radcę prawnego, ale nie chcesz czekać na jego decyzję, możesz samodzielnie sporządzić i wnieść wniosek o podjęcie czynności albo skargę na przewlekłość.

Warto jednak wcześniej ustalić z pełnomocnikiem strategię procesową, bo równoległe, nieskoordynowane pisma mogą utrudnić prowadzenie sprawy. Jeżeli pełnomocnik odmawia działań, które są racjonalne i potrzebne, możesz rozważyć zmianę pełnomocnika.

Jeżeli masz również problem z dostępem do pism przygotowywanych przez własnego prawnika, zobacz także: czy adwokat może odmówić pokazania pisma do sądu.

Czy w sprawie o eksmisję można zrobić coś jeszcze oprócz skargi na przewlekłość?

Tak, ale zakres działań zależy od etapu sprawy i konkretnego stanu faktycznego. Oprócz wniosku o podjęcie czynności i skargi na przewlekłość warto rozważyć:

• wniosek o doręczenie informacji o aktualnym stanie sprawy,
• pismo do prezesa sądu wskazujące na organizacyjny zastój w referacie – nie zastępuje ono skargi na przewlekłość, ale bywa pomocne administracyjnie,
• monitorowanie akt i wpisów w portalu informacyjnym sądów,
• w razie zagrożenia bezpieczeństwa – odrębne zawiadomienia do Policji lub prokuratury, jeśli lokatorzy dopuszczają się gróźb, naruszeń nietykalności, uporczywego nękania albo zniszczenia mienia.

Jeżeli sąd już wyda wyrok eksmisyjny, dalszym etapem będzie jego wykonanie w postępowaniu egzekucyjnym przez komornika. Trzeba przy tym pamiętać, że eksmisja nie zawsze może zostać wykonana natychmiast, zwłaszcza gdy w wyroku przyznano prawo do lokalu socjalnego albo zachodzą ustawowe ograniczenia wykonania eksmisji.

Jak ocenić swoją sytuację praktycznie?

W opisanym stanie faktycznym kluczowe znaczenie ma to, kiedy sąd podjął ostatnią rzeczywistą czynność i na jakim dokładnie etapie znajduje się sprawa. Jeżeli postępowanie dowodowe jest w zasadzie zakończone, a od długiego czasu nie wyznaczono terminu ogłoszenia wyroku ani rozprawy, argument o przewlekłości jest zwykle mocny.

Jeżeli natomiast w międzyczasie sąd wykonywał jakieś czynności techniczne, np. przekazywał akta po zmianie sędziego, badał braki formalne albo oczekiwał na doręczenia, ocena może być bardziej zniuansowana. Nadal jednak roczny lub dłuższy zastój bez merytorycznego ruchu w sprawie eksmisyjnej jest poważnym sygnałem do działania.

Dla właściciela szczególnie ważne jest wykazanie, że przewlekłość ma realne skutki: dalsze zajmowanie części domu, brak opłat, pogłębianie konfliktu, ograniczenie możliwości korzystania z nieruchomości i stres związany z funkcjonowaniem pod jednym adresem z uciążliwymi lokatorami.

FAQ

Czy przejście sędziego w stan spoczynku usprawiedliwia wieloletni zastój?

Nie samo w sobie. Zmiana referenta może chwilowo wydłużyć sprawę, ale nie uzasadnia wielomiesięcznej lub wieloletniej bezczynności bez podejmowania dalszych czynności.

Czy muszę mieć adwokata, żeby złożyć skargę na przewlekłość?

Nie. W sprawie cywilnej o eksmisję możesz złożyć skargę samodzielnie, wskazując sygnaturę, przebieg sprawy i okoliczności świadczące o nieuzasadnionej zwłoce.

Ile kosztuje skarga na przewlekłość?

Opłata stała wynosi 200 zł zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. Jeżeli skarga zostanie uwzględniona, opłata podlega zwrotowi.

Czy sąd musi przyznać pieniądze po uwzględnieniu skargi?

Tak, jeżeli skarżący zgłosił takie żądanie. Na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy sąd przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną od 2 000 zł do 20 000 zł.

Czy skarga na przewlekłość kończy sprawę o eksmisję?

Nie. Skarga nie zastępuje wyroku. Ma doprowadzić do tego, aby sąd prowadzący sprawę podjął odpowiednie czynności bez dalszej nieuzasadnionej zwłoki.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, ISAP.

2. Art. 2 ustawy – definicja przewlekłości.

3. Art. 4 ustawy – właściwość sądu rozpoznającego skargę.