Kontakty ojca z dziećmi w domu nowej partnerki

Kontakty ojca z dzieckiem a obecność nowej partnerki

Zgodnie z art. 113 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Przepis ten działa niezależnie od władzy rodzicielskiej, dlatego sam rozwód, rozstanie rodziców albo nowy związek jednego z nich nie pozbawia rodzica prawa do kontaktów z dzieckiem.

Art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz kontakt na odległość, w tym z użyciem środków komunikacji elektronicznej. Oznacza to, że kontakty mogą odbywać się także poza domem rodzica, u którego dziecko mieszka na stałe.

Jeżeli ojciec mieszka z nową partnerką, sam ten fakt nie przesądza, że kontakty w tym miejscu są sprzeczne z dobrem dziecka. Znaczenie ma dopiero to, jak konkretna sytuacja wpływa na dziecko: czy dziecko jest tam bezpieczne, czy nie jest narażone na przemoc, presję, konflikty, demoralizację, zaniedbanie albo silny stres.

Co zrobić w pierwszej kolejności?

Najpierw warto porozmawiać z ojcem dziecka i jasno przedstawić problem: dziecko nie czuje się komfortowo podczas spotkań w domu partnerki ojca albo w jej obecności. Dobrze jest unikać komunikatu, że dziecko samodzielnie decyduje o kontaktach, ponieważ odpowiedzialność za organizację kontaktów spoczywa na rodzicach albo na sądzie, a nie na małoletnim.

Jednocześnie należy spokojnie porozmawiać z dzieckiem i ustalić przyczyny odmowy. Inaczej ocenia się sytuację, gdy dziecko po prostu nie akceptuje nowego związku ojca, a inaczej, gdy partnerka ojca krzyczy na dziecko, upokarza je, zmusza do określonych zachowań, narusza jego prywatność albo w mieszkaniu dochodzi do awantur.

Art. 95 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakazuje rodzicom, przed powzięciem decyzji w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka, wysłuchać dziecko, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, oraz uwzględnić w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Zdanie dziecka jest więc ważne, ale nie jest jedynym kryterium.

Kiedy potrzebny jest wniosek do sądu?

Jeżeli rodzice nie są w stanie uzgodnić sposobu kontaktów, zastosowanie ma art. 113¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, rodzice wspólnie określają sposób utrzymywania kontaktów przez drugiego z nich, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Jeżeli kontakty nie zostały jeszcze uregulowane, można złożyć wniosek o ich ustalenie. Jeżeli kontakty są już określone w wyroku rozwodowym, postanowieniu sądu albo ugodzie zatwierdzonej przez sąd, właściwym rozwiązaniem jest wniosek o zmianę kontaktów na podstawie art. 113⁵ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd może zmienić wcześniejsze rozstrzygnięcie, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

W praktyce we wniosku można żądać na przykład, aby kontakty odbywały się poza mieszkaniem partnerki ojca, bez jej udziału, w obecności matki przez okres przejściowy, w obecności kuratora albo w innym miejscu. Takie żądanie trzeba jednak uzasadnić konkretnymi okolicznościami, a nie samym faktem istnienia nowego związku ojca.

Jak sąd może ograniczyć kontakty?

Art. 113² § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy ograniczy utrzymywanie kontaktów rodziców z dzieckiem. Zgodnie z art. 113² § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd może w szczególności zakazać spotykania się z dzieckiem, zakazać zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu, zezwolić na spotykanie się tylko w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego albo innej osoby wskazanej przez sąd, ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość albo zakazać porozumiewania się na odległość.

Zakaz obecności partnerki ojca przy kontaktach nie jest automatyczną konsekwencją rozwodu ani nieformalnego związku ojca. Może być jednak uzasadniony, jeżeli materiał dowodowy pokaże, że obecność tej osoby narusza dobro dziecka. Sąd może wtedy tak ukształtować kontakty, aby dziecko mogło utrzymywać więź z ojcem w warunkach dla niego bezpiecznych.

Jakie dowody mogą mieć znaczenie?

Samo stwierdzenie dziecka, że nie chce jeździć do domu partnerki ojca, może okazać się niewystarczające. Sąd będzie ustalał, dlaczego dziecko nie chce takich spotkań i czy problem wynika z rzeczywistego zagrożenia, konfliktu lojalnościowego, stresu po rozstaniu rodziców, zachowania partnerki ojca, zachowania ojca albo nastawiania dziecka przez jednego z rodziców.

Pomocne mogą być: wiadomości od ojca, notatki z przebiegu kontaktów, dokumentacja psychologiczna lub pedagogiczna, informacje ze szkoły, zeznania świadków, opinia opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów, a w poważniejszych sprawach także dokumentacja medyczna lub interwencje odpowiednich służb.

Na podstawie art. 216¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd w sprawach dotyczących osoby małoletniego dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają. Art. 576 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego wskazuje dodatkowo, że sąd opiekuńczy w miarę możliwości uwzględnia rozsądne życzenia dziecka. Wysłuchanie nie oznacza jednak, że dziecko samo rozstrzyga spór rodziców.

Czy można od razu zakazać ojcu zabierania dziecka do partnerki?

Jeżeli nie ma orzeczenia sądu określającego szczegółowo miejsce kontaktów, rodzice powinni ustalić sposób ich wykonywania wspólnie, zgodnie z art. 113¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Matka może przekazać ojcu swoje zastrzeżenia i zaproponować, aby przez pewien czas spotkania odbywały się neutralnie, na przykład poza mieszkaniem partnerki. Nie może jednak arbitralnie pozbawić ojca kontaktów tylko dlatego, że nie akceptuje jego nowego związku.

Inaczej należy oceniać sytuację, gdy pojawia się realne zagrożenie dla dziecka, na przykład przemoc, nadużywanie alkoholu, pozostawianie dziecka bez opieki, poniżanie dziecka albo zachowania seksualizujące. W takich przypadkach trzeba działać szybko: zabezpieczyć dowody, rozważyć zawiadomienie właściwych instytucji i złożyć do sądu wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania na podstawie art. 730 § 1 i art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Nieformalny związek ojca a jego prawa rodzicielskie

To, że ojciec żyje z partnerką bez ślubu, nie ma samo w sobie znaczenia dla jego prawa do kontaktów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie uzależnia kontaktów rodzica z dzieckiem od tego, czy nowy związek rodzica jest małżeństwem, związkiem partnerskim czy relacją nieformalną.

Znaczenie ma wyłącznie dobro dziecka. Wynika to także z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny. Jeżeli więc nowa partnerka ojca zachowuje się wobec dziecka prawidłowo, sąd zwykle nie będzie izolował dziecka od tej osoby tylko dlatego, że matka nie akceptuje nowego związku byłego męża.

Co grozi za niewykonywanie ustalonych kontaktów?

Jeżeli kontakty zostały ustalone orzeczeniem sądu, ugodą sądową albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, ich naruszanie może prowadzić do postępowania wykonawczego. Art. 598¹⁵ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej osobie, która nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody w przedmiocie kontaktów. Jeżeli naruszenia trwają, art. 598¹⁶ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala nakazać zapłatę tej sumy.

Mechanizm ten działa zarówno wobec rodzica, który utrudnia kontakty, jak i wobec rodzica uprawnionego do kontaktów, jeżeli wykonuje je niezgodnie z orzeczeniem. Jeżeli problem dotyczy wykonywania już ustalonych kontaktów, pomocny może być osobny materiał o tym, jak wygląda egzekwowanie kontaktów.

FAQ

Źródła

• art. 95 § 3 i § 4, art. 113 § 1 i § 2, art. 113¹ § 1, art. 113² § 1 i § 2, art. 113⁵ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• art. 216¹ § 1, art. 569 § 1, art. 576 § 2, art. 598¹⁵ § 1, art. 598¹⁶ § 1, art. 730 § 1 i art. 755 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego,
• art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.