Ojciec odwołuje kontakty z dzieckiem – jak egzekwować wyrok?

Czy można egzekwować kontakty, gdy ojciec odwołuje spotkania?

Tak, ale trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli orzeczenie sądu albo ugoda określa konkretne obowiązki rodzica uprawnionego do kontaktu, np. odbiór dziecka w określonych terminach, odwiezienie go po kontakcie, potwierdzanie spotkania albo przestrzeganie ustalonego sposobu kontaktu, ich naruszanie może uzasadniać wniosek w trybie art. 598¹⁵ i następnych Kodeksu postępowania cywilnego. Nie jest to już klasyczna egzekucja przez grzywnę z art. 1050 K.p.c., jak przyjmowano w starszej praktyce.

Jeżeli natomiast orzeczenie jest napisane bardzo ogólnie i daje ojcu jedynie możliwość spotkań, bez precyzyjnych obowiązków, sąd może najpierw badać, czy rzeczywiście doszło do naruszenia obowiązku, a nie tylko do niewykorzystania prawa. Dlatego w takich sprawach ogromne znaczenie ma dokładna treść wyroku, postanowienia zabezpieczającego albo ugody.

Prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem

Zgodnie z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dzieci mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów, niezależnie od władzy rodzicielskiej. Kontakty obejmują nie tylko osobiste spotkania, odwiedziny i zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu, ale także bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz korzystanie ze środków porozumiewania się na odległość, w tym komunikacji elektronicznej.

Jeżeli dziecko stale mieszka u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z drugim rodzicem rodzice powinni ustalić wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia. W razie braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. W praktyce oznacza to, że prawidłowe ustalenie kontaktów powinno być na tyle konkretne, aby oboje rodzice wiedzieli, kiedy, gdzie i w jaki sposób mają być realizowane spotkania.

Co zrobić, gdy ojciec nie dotrzymuje terminów kontaktów?

W pierwszej kolejności warto zebrać dowody pokazujące skalę problemu. Mogą to być wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, notatki z datami odwołanych spotkań, potwierdzenia kosztów poniesionych w związku z przygotowaniem kontaktu, a także informacje o tym, jak odwoływanie spotkań wpływa na dziecko.

Jeżeli odwoływanie spotkań ma charakter incydentalny i wynika z realnych przeszkód, często lepsza będzie próba ustalenia zasad potwierdzania kontaktów z wyprzedzeniem. Jeżeli jednak ojciec regularnie nie przyjeżdża, przekłada spotkania w ostatniej chwili albo traktuje orzeczenie dowolnie, można skierować do sądu opiekuńczego wniosek o zagrożenie nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązków dotyczących kontaktów.

Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego jako sąd opiekuńczy. Do wniosku należy dołączyć odpis orzeczenia albo ugody regulującej kontakty oraz dowody naruszeń. Warto też jasno wskazać, jakiej kwoty za każde naruszenie domaga się wnioskodawca i dlaczego taka kwota jest adekwatna do sytuacji majątkowej drugiego rodzica oraz do skali naruszeń.

Dwuetapowa procedura z art. 598¹⁵ i 598¹⁶ K.p.c.

Aktualna procedura wykonywania kontaktów z dzieckiem jest dwuetapowa. W pierwszym etapie sąd opiekuńczy może zagrozić osobie naruszającej obowiązki wynikające z orzeczenia albo ugody nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie. Jeżeli obowiązki narusza osoba uprawniona do kontaktu z dzieckiem, np. ojciec, który nie wykonuje ustalonych kontaktów w sposób przewidziany w orzeczeniu, kwota może być zasądzana na rzecz osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje.

W drugim etapie, jeżeli po prawomocnym zagrożeniu naruszenia nadal występują, sąd może nakazać zapłatę konkretnej sumy pieniężnej. Wysokość tej sumy ustala się według liczby naruszeń. Przykładowo, jeżeli sąd wcześniej zagroził zapłatą 300 zł za każde naruszenie, a ojciec po tym postanowieniu bez usprawiedliwienia nie zrealizował pięciu kontaktów, można żądać nakazania zapłaty kwoty odpowiadającej liczbie wykazanych naruszeń.

Ta procedura nie polega na fizycznym zmuszeniu rodzica do spotkań z dzieckiem. Jej celem jest zdyscyplinowanie rodzica do przestrzegania orzeczenia albo ugody. Sąd bada przy tym okoliczności sprawy, przyczyny niewykonywania kontaktów, sytuację majątkową osoby naruszającej obowiązki oraz dobro dziecka.

Zwrot kosztów przygotowania kontaktu

Jeżeli do kontaktu nie doszło albo został on niewłaściwie wykonany, a drugi rodzic poniósł konkretne wydatki związane z przygotowaniem spotkania, można rozważyć także wniosek o zwrot uzasadnionych kosztów. Chodzi na przykład o koszty przejazdu, noclegu, bilety albo inne realne wydatki, które zostały poniesione dlatego, że kontakt miał się odbyć zgodnie z orzeczeniem lub ugodą.

Nie każdy koszt zostanie automatycznie uwzględniony. Trzeba wykazać, że był celowy, uzasadniony i pozostawał w związku z przygotowaniem kontaktu. W praktyce przydatne są rachunki, potwierdzenia przelewów, bilety, korespondencja z drugim rodzicem i kalendarz niezrealizowanych spotkań.

Wniosek o zmianę kontaktów, gdy obecny harmonogram szkodzi dziecku

Jeżeli ojciec często odwołuje spotkania, a dziecko przeżywa rozczarowanie, czeka bezskutecznie na rodzica albo rodzic sprawujący bieżącą pieczę nie może normalnie planować czasu dziecka, można rozważyć wniosek o zmianę rozstrzygnięcia w sprawie kontaktów. Podstawą jest art. 113⁵ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym sąd opiekuńczy może zmienić rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

Zmiana nie musi od razu oznaczać całkowitego odebrania kontaktów. Sąd może ustalić je rzadziej, bardziej precyzyjnie, w krótszych blokach, w obecności drugiego rodzica albo kuratora, a czasem wprowadzić obowiązek wcześniejszego potwierdzania spotkania. Wszystko zależy od wieku dziecka, dotychczasowej relacji z ojcem, przyczyn odwoływania spotkań i skutków, jakie nieregularność kontaktów wywołuje u dziecka.

Jeżeli problemem jest nie tylko niestawianie się na spotkania, ale także zachowania zagrażające dobru dziecka, właściwym kierunkiem może być również ograniczenie kontaktów albo odpowiednie ukształtowanie sposobu ich wykonywania.

Czy brak kontaktów może wpływać na władzę rodzicielską?

Same kontakty i władza rodzicielska to dwie różne instytucje. Rodzic może mieć ograniczoną władzę rodzicielską, a nadal mieć prawo i obowiązek kontaktów z dzieckiem. Może też mieć pełną władzę rodzicielską, ale źle wykonywać kontakty.

Jeżeli jednak ojciec trwale nie interesuje się dzieckiem, uporczywie uchyla się od osobistej relacji, nie uczestniczy w istotnych sprawach dziecka albo rażąco zaniedbuje obowiązki względem niego, takie zachowanie może mieć znaczenie w sprawie o ograniczenie, zawieszenie albo pozbawienie władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest środkiem najdalej idącym i wymaga poważnych podstaw, np. trwałej przeszkody, nadużywania władzy rodzicielskiej albo rażącego zaniedbywania obowiązków wobec dziecka.

W praktyce przed złożeniem takiego wniosku trzeba ocenić, czy problem dotyczy przede wszystkim organizacji kontaktów, czy rzeczywistego, głębokiego braku zainteresowania dzieckiem. Sąd zawsze rozstrzyga z perspektywy dobra dziecka, a nie jako formę ukarania jednego z rodziców.

Alimenty a niewykonywanie kontaktów

Odwoływanie kontaktów nie zwalnia ojca z obowiązku alimentacyjnego. Alimenty wynikają z pokrewieństwa i usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego rodzica, a nie z tego, czy rodzic korzysta z kontaktów.

Również ograniczenie albo pozbawienie władzy rodzicielskiej nie uchyla obowiązku alimentacyjnego. Jeżeli ojciec nie utrzymuje kontaktów, ale powinien łożyć na utrzymanie dziecka, obowiązek alimentacyjny nadal istnieje i może być dochodzony odrębną drogą.

Jak przygotować wniosek do sądu?

We wniosku warto wskazać, jakie orzeczenie albo ugoda reguluje kontakty, które obowiązki zostały naruszone, kiedy do naruszeń doszło i jakie dowody to potwierdzają. Dobrze jest przedstawić zdarzenia chronologicznie, bez emocjonalnych ocen, za to z konkretnymi datami i skutkami dla dziecka.

Jeżeli celem jest wykonanie kontaktów, wniosek powinien zmierzać do zastosowania procedury z art. 598¹⁵ K.p.c. Jeżeli celem jest zmiana harmonogramu, trzeba wykazać, że dotychczasowe kontakty w obecnym kształcie nie służą dobru dziecka. Czasem zasadne jest połączenie obu kierunków działania, ale zależy to od treści orzeczenia i historii naruszeń.

Przy okazji można przeanalizować, czy obecna częstotliwość kontaktów jest realna do wykonywania i czy nie wymaga doprecyzowania, aby zmniejszyć liczbę konfliktów między rodzicami.

FAQ

Czy sąd może zmusić ojca do spotykania się z dzieckiem?

Sąd nie może fizycznie zmusić rodzica do budowania relacji z dzieckiem. Może jednak zastosować środki prawne wobec naruszania obowiązków wynikających z orzeczenia albo ugody, w szczególności zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, a następnie nakazać jej zapłatę za konkretne naruszenia.

Czy każde odwołanie kontaktu uzasadnia wniosek do sądu?

Nie. Jednorazowe odwołanie spotkania z ważnej przyczyny zwykle nie wystarczy. Znaczenie ma powtarzalność naruszeń, ich przyczyny, treść orzeczenia oraz wpływ sytuacji na dziecko.

Czy można żądać pieniędzy od ojca, który nie przyjeżdża na kontakty?

Można, ale co do zasady procedura jest dwuetapowa. Najpierw sąd powinien zagrozić nakazaniem zapłaty określonej sumy za każde naruszenie. Dopiero gdy po takim zagrożeniu naruszenia dalej występują, można żądać nakazania zapłaty konkretnej kwoty.

Jakie dowody są przydatne w sprawie o niewykonywanie kontaktów?

Najbardziej przydatne są wiadomości odwołujące spotkania, potwierdzenia braku odbioru dziecka, notatki z datami naruszeń, zeznania świadków, potwierdzenia kosztów i dokumenty pokazujące, że dziecko było przygotowane do kontaktu.

Czy lepiej wnosić o egzekucję kontaktów czy o zmianę kontaktów?

To zależy od celu. Jeżeli harmonogram jest dobry, ale ojciec go nie przestrzega, właściwy może być wniosek o wykonanie kontaktów. Jeżeli harmonogram jest nierealny, zbyt częsty albo źle dopasowany do sytuacji dziecka, lepszy może być wniosek o zmianę kontaktów.

Czy brak kontaktów może być podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej?

Może mieć znaczenie, ale nie każdy brak kontaktu prowadzi do pozbawienia władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej wymaga poważnych podstaw, takich jak trwały brak zainteresowania dzieckiem, rażące zaniedbywanie obowiązków albo nadużywanie władzy rodzicielskiej.

Czy ojciec, który nie widuje dziecka, nadal musi płacić alimenty?

Tak. Obowiązek alimentacyjny jest niezależny od wykonywania kontaktów i od władzy rodzicielskiej. Rodzic, który nie spotyka się z dzieckiem, nadal może być zobowiązany do płacenia alimentów.

Podsumowanie

Jeżeli ojciec regularnie odwołuje kontakty ustalone przez sąd, nie trzeba pozostawać bez reakcji. Aktualnie podstawowym narzędziem jest procedura z art. 598¹⁵ i 598¹⁶ K.p.c., czyli zagrożenie nakazaniem zapłaty określonej sumy za każde naruszenie, a następnie żądanie zapłaty, jeżeli naruszenia będą się powtarzać.

Równolegle warto ocenić, czy dotychczasowy harmonogram kontaktów nadal służy dziecku. Jeżeli stałe odwoływanie spotkań destabilizuje życie dziecka, można wnosić o zmianę kontaktów, ich doprecyzowanie albo ograniczenie. W najpoważniejszych przypadkach uporczywy brak zainteresowania dzieckiem może mieć znaczenie także w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej.

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 113–113⁵ oraz art. 111, tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 236.
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 598¹⁵–598²², tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 468.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20, dotyczący stosowania sankcji pieniężnej w sprawach kontaktów z dzieckiem.