Zwrot składek ZUS przy emeryturze wojskowej

Czy emeryt wojskowy może żądać zwrotu składek ZUS?

Nie, jeżeli składki zostały naliczone prawidłowo od przychodu ze stosunku pracy. Pobieranie emerytury wojskowej nie zwalnia pracownika ani pracodawcy z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne od umowy o pracę.

Podstawą jest art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe pracowników wynika z art. 11 ust. 1 tej ustawy, a obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe z art. 12 ust. 1 tej ustawy. Okres podlegania tym ubezpieczeniom trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania, co wynika z art. 13 pkt 1 tej samej ustawy.

Składki nie są prywatnym depozytem ani lokatą, którą można wypłacić po zakończeniu pracy. Jeżeli były należne, nie ma podstawy prawnej do ich zwrotu tylko dlatego, że osoba ubezpieczona korzysta już z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych.

Kiedy zwrot składek ZUS jest możliwy?

Zwrot może dotyczyć tylko składek nienależnie opłaconych albo nadpłaconych. Zasady ich rozliczenia określa art. 24 ust. 6a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez ZUS na poczet zaległych, bieżących lub przyszłych składek, a w razie ich braku mogą zostać zwrócone.

W praktyce przy umowie o pracę płatnikiem składek jest pracodawca. To on składa dokumenty rozliczeniowe do ZUS, koryguje raporty i występuje o zwrot nadpłaty. Pracownik, któremu potrącono z wynagrodzenia składki w zawyżonej wysokości, powinien najpierw zwrócić się do pracodawcy o korektę dokumentów i rozliczenie nadpłaconej części wynagrodzenia.

Przykładowo zwrot może wchodzić w grę, gdy składki zostały naliczone od kwoty wyższej niż rzeczywisty przychód, po korekcie listy płac, po błędnym zgłoszeniu tytułu ubezpieczenia albo po przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek emerytalnych i rentowych. Roczne ograniczenie podstawy wymiaru składek emerytalnych i rentowych wynika z art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 24 ust. 6g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nienależnie opłacone składki przedawniają się co do zasady po upływie 5 lat, dlatego z wnioskiem o korektę i rozliczenie nadpłaty nie warto zwlekać.

Obowiązek składkowy przy umowie o pracę emeryta

Emeryt zatrudniony na podstawie umowy o pracę jest traktowany jak każdy inny pracownik w zakresie obowiązkowych ubezpieczeń. Definicję pracownika zawiera art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Fakt pobierania emerytury wojskowej nie usuwa tytułu ubezpieczenia, jakim jest stosunek pracy.

Pracownik podlega również obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wynika to z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Jeżeli pracownik zawiera z własnym pracodawcą umowę zlecenia, umowę o świadczenie usług albo umowę o dzieło, albo wykonuje taką umowę na rzecz własnego pracodawcy, przychód z tej umowy traktuje się na potrzeby ubezpieczeń jak przychód ze stosunku pracy. Wynika to z art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W takiej sytuacji pracodawca dolicza ten przychód do podstawy wymiaru składek pracowniczych.

Czy praca po zwolnieniu ze służby podwyższa emeryturę wojskową?

Może, ale nie zawsze. Zasady doliczania okresów pracy po zwolnieniu ze służby określa art. 14 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Przepis ten dotyczy między innymi okresów opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe przypadających po zwolnieniu ze służby.

Doliczenie takich okresów jest możliwe tylko wtedy, gdy spełnione są warunki z art. 14 tej ustawy, w szczególności gdy emerytura wojskowa jest niższa niż 75% podstawy wymiaru oraz uprawniony osiągnął wymagany wiek albo został uznany za inwalidę. Zgodnie z art. 18 ust. 1 tej ustawy emerytura wojskowa bez dodatków nie może przekroczyć 75% podstawy wymiaru.

Jeżeli więc emerytura wojskowa wynosi już 75% podstawy wymiaru, dalsza praca i składki ZUS zasadniczo nie spowodują zwiększenia tej emerytury wojskowej ponad ustawowy limit. Nie oznacza to jednak, że składki były nienależne.

Emerytura z ZUS obok emerytury wojskowej

Składki opłacane po zwolnieniu ze służby mogą mieć znaczenie przy ustalaniu prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podstawowe prawo do emerytury z FUS po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wynika z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Trzeba jednak odróżnić ustalenie prawa do emerytury od jej wypłaty. W razie zbiegu prawa do kilku świadczeń art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewiduje zasadę wypłaty jednego świadczenia, wyższego albo wybranego przez zainteresowanego. Zgodnie z art. 95 ust. 2 tej ustawy zasada ta dotyczy również zbiegu emerytury lub renty z FUS ze świadczeniami z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych, z wyjątkami wskazanymi w tym przepisie.

Oznacza to, że były żołnierz może w określonych sytuacjach uzyskać decyzję ZUS o emeryturze z FUS, ale wypłata dwóch świadczeń jednocześnie zależy od konkretnej podstawy obliczenia emerytury wojskowej, daty powołania do służby, przebiegu ubezpieczenia i zastosowania art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W sprawach granicznych warto analizować decyzje ZUS i wojskowego organu emerytalnego łącznie.

Co zrobić w praktyce?

Jeżeli składki były naliczone od umowy o pracę i nie ma błędu w dokumentach, żądanie ich zwrotu z samego powodu pobierania emerytury wojskowej będzie bezzasadne. Warto natomiast sprawdzić trzy kwestie:

• czy pracodawca prawidłowo wykazał podstawę wymiaru składek w raportach ZUS,
• czy nie doszło do przekroczenia rocznej podstawy wymiaru składek emerytalnych i rentowych z art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
• czy okresy pracy po służbie mogą być wykorzystane do zwiększenia emerytury wojskowej albo do ustalenia prawa do emerytury z FUS.

Jeżeli problem dotyczy decyzji ZUS, termin na odwołanie wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji. Wynika to z art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Odwołanie składa się do sądu za pośrednictwem organu rentowego, który wydał decyzję.

FAQ

Źródła

• Art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i ust. 2a, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1, art. 19 ust. 1, art. 24 ust. 6a i art. 24 ust. 6g ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 14 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.
• Art. 24 ust. 1 i art. 95 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
• Art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.