Renta rodzinna po rodzicu dla osoby niepełnosprawnej

Kiedy osobie niepełnosprawnej przysługuje renta rodzinna po rodzicu?

Podstawę prawa do renty rodzinnej stanowi art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Jeżeli zmarły ojciec pobierał emeryturę, warunek po stronie zmarłego co do zasady jest spełniony.

Krąg osób uprawnionych określa art. 67 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Obejmuje on między innymi dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione. W przypadku dorosłego dziecka kluczowy jest art. 68 ust. 1 pkt 3 tej ustawy.

Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dzieci mają prawo do renty rodzinnej bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w art. 68 ust. 1 pkt 1 lub 2 tej ustawy, czyli:

• przed ukończeniem 16 lat, albo
• do ukończenia nauki w szkole, jeżeli dziecko przekroczyło 16 lat, jednak nie dłużej niż do osiągnięcia 25 lat.

Jeżeli więc niepełnosprawność i naruszenie sprawności organizmu istnieją od dzieciństwa, a z dokumentacji medycznej wynika całkowita niezdolność do pracy przed ukończeniem 16 lat, renta rodzinna po ojcu może być możliwa. Sama data wydania orzeczenia nie zawsze rozstrzyga sprawę; ważne jest to, od kiedy według dokumentów medycznych istnieje stan powodujący całkowitą niezdolność do pracy.

Znaczny stopień niepełnosprawności a całkowita niezdolność do pracy

Trzeba odróżnić dwa rodzaje orzeczeń. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez powiatowy albo wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności służy przede wszystkim celom przewidzianym w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Natomiast dla renty rodzinnej z ZUS istotne jest ustalenie całkowitej niezdolności do pracy według ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Art. 13 ust. 1 tej ustawy wskazuje natomiast kryteria oceny niezdolności do pracy, w tym stopień naruszenia sprawności organizmu, możliwość przywrócenia zdolności do pracy w drodze leczenia i rehabilitacji oraz możliwość wykonywania dotychczasowej albo innej pracy.

Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności może być bardzo ważnym dowodem w sprawie, zwłaszcza jeżeli wskazuje, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia albo od dzieciństwa. Nie powoduje jednak automatycznie przyznania renty rodzinnej. Wynika to między innymi z art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, który przewiduje kierunek równoważności od orzeczeń ZUS do stopni niepełnosprawności, a nie pełną automatyczną zamianę orzeczenia zespołu do spraw niepełnosprawności na orzeczenie rentowe ZUS.

Czy ZUS może skierować na komisję lub badanie?

Tak. Art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewiduje, że oceny niezdolności do pracy, jej stopnia, trwałości oraz daty powstania dokonuje lekarz orzecznik ZUS. Jeżeli sprawa wymaga dalszej oceny, może być rozpoznana przez komisję lekarską ZUS. W praktyce ZUS bada nie tylko to, czy osoba jest obecnie całkowicie niezdolna do pracy, lecz także to, czy ta całkowita niezdolność powstała w okresie wymaganym przez art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Dokumentacja szpitalna, historia leczenia, orzeczenia o niepełnosprawności, opinie specjalistów, dokumenty ze szkoły i wcześniejsze orzeczenia nie powinny być ignorowane. ZUS powinien je ocenić, ale może uznać, że dla wydania orzeczenia potrzebne jest badanie przez lekarza orzecznika. Sam stres związany z badaniem nie jest niestety podstawą do pominięcia procedury orzeczniczej, chociaż w szczególnych sytuacjach warto wnosić o ocenę na podstawie dokumentacji albo o uwzględnienie stanu zdrowia przy organizacji badania.

Renta socjalna a renta rodzinna po rodzicu

Renta socjalna przysługuje na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 lat, w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 lat albo w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Art. 4 ust. 2 tej ustawy przewiduje rentę socjalną stałą, gdy całkowita niezdolność do pracy jest trwała, oraz rentę socjalną okresową, gdy jest okresowa.

Renta socjalna nie wyklucza automatycznie prawa do renty rodzinnej. Zasady zbiegu tych świadczeń określa art. 9 ustawy o rencie socjalnej. Zgodnie z art. 9 ust. 1 tej ustawy, gdy renta socjalna zbiega się z rentą rodzinną, renta socjalna ulega obniżeniu tak, aby łączna kwota obu świadczeń nie przekraczała 200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jednocześnie obniżona renta socjalna nie może być niższa niż 10% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Art. 9 ust. 2 ustawy o rencie socjalnej stanowi, że renta socjalna nie przysługuje, jeżeli kwota renty rodzinnej przekracza 200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Kwota najniższej renty zmienia się w wyniku waloryzacji, dlatego przy konkretnych wyliczeniach trzeba sprawdzić aktualną wysokość świadczeń obowiązującą w dacie wypłaty.

Jak złożyć wniosek i co dołączyć?

W przypadku trwałej niezdolności do pracy trzeba osobno przeanalizować przypadek: renta rodzinna po rodzicu dla dorosłego dziecka niezdolnego do pracy, zwłaszcza moment powstania tej niezdolności. Wniosek o rentę rodzinną składa się do ZUS, co do zasady na formularzu stosowanym przez Zakład dla renty rodzinnej. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające prawo do świadczenia, w szczególności dokumenty dotyczące zmarłego rodzica, pokrewieństwa oraz stanu zdrowia wnioskodawcy. W sprawach osoby dorosłej niepełnosprawnej najważniejsze są dokumenty medyczne wykazujące, że całkowita niezdolność do pracy powstała w okresie wymaganym przez art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W praktyce warto przygotować:

• odpis aktu urodzenia potwierdzający pokrewieństwo z rodzicem, jeżeli ZUS nie ma dostępu do danych w rejestrach,
• informację o śmierci rodzica i jego świadczeniu emerytalnym albo rentowym,
• decyzję o rencie socjalnej,
• orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zwłaszcza te wskazujące niepełnosprawność od urodzenia albo od dzieciństwa,
• dokumentację leczenia z dzieciństwa i okresu nauki,
• aktualne zaświadczenie o stanie zdrowia oraz wyniki badań.

Jeżeli niepełnosprawność została stwierdzona już w wieku 14 lat, a dokumentacja wskazuje, że istniała od urodzenia, jest to istotny argument na rzecz spełnienia warunku z art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie oznacza to jednak, że ZUS musi poprzestać na orzeczeniu zespołu do spraw niepełnosprawności.

Co zrobić, gdy ZUS odmówi albo lekarz orzecznik wyda niekorzystne orzeczenie?

Jeżeli lekarz orzecznik ZUS wyda niekorzystne orzeczenie, art. 14 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS pozwala wnieść sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia. Termin ten jest bardzo ważny, ponieważ w sprawach dotyczących oceny niezdolności do pracy brak sprzeciwu może poważnie utrudnić późniejsze skuteczne kwestionowanie decyzji.

Po wydaniu decyzji przez ZUS można złożyć odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego odwołanie wnosi się na piśmie do organu rentowego, który wydał decyzję, w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. ZUS przekazuje następnie sprawę do sądu, chyba że sam zmieni decyzję.

W odwołaniu warto precyzyjnie wskazać, że spór dotyczy daty powstania całkowitej niezdolności do pracy oraz spełnienia przesłanki z art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Do odwołania należy dołączyć dokumentację medyczną z dzieciństwa i okresu nauki, a także wnosić o opinię biegłych odpowiednich specjalności, jeżeli sprawa trafi do sądu.

FAQ

Podsumowanie

Dorosła osoba niepełnosprawna może otrzymać rentę rodzinną po zmarłym rodzicu, jeżeli spełnia warunki z art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Najważniejsze jest wykazanie, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 16 lat albo w czasie nauki, najpóźniej do 25 lat. Orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i dokumentacja medyczna z dzieciństwa mogą mieć bardzo duże znaczenie, ale ZUS może przeprowadzić własne postępowanie orzecznicze.

Jeżeli ZUS twierdzi, że konieczne jest orzeczenie lekarza orzecznika, co do zasady działa w ramach procedury przewidzianej w art. 14 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Warto jednak dopilnować, aby lekarz i komisja ocenili całą dokumentację, w tym najstarsze dokumenty medyczne, a nie tylko aktualny stan zdrowia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118, w szczególności art. 12, art. 13, art. 14, art. 65, art. 67, art. 68 i art. 73.

2. Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej - Dz.U. 2003 nr 135 poz. 1268, w szczególności art. 4, art. 5, art. 7 i art. 9.

3. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - Dz.U. 1997 nr 123 poz. 776, w szczególności art. 5.

4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 477⁹ § 1.