Niezgłoszenie straty z Forex a rozliczenie PIT-38

Jak podatkowo traktowane są dochody z rynku Forex?

Transakcje na rynku Forex są najczęściej rozliczane podatkowo jako transakcje na pochodnych instrumentach finansowych. Podstawą jest art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, który jako odrębne źródło przychodów wskazuje kapitały pieniężne i prawa majątkowe.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających. Definicja pochodnych instrumentów finansowych wynika natomiast z art. 5a pkt 13 tej ustawy, który odsyła do art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.

Art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi obejmuje m.in. opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym może być m.in. waluta, stopa procentowa, indeks finansowy albo wskaźnik finansowy. W praktyce oznacza to, że dochody z inwestycji na rynku Forex są rozliczane podobnie jak inne dochody z instrumentów finansowych, o ile nie są uzyskiwane w ramach działalności gospodarczej.

Jaki formularz złożyć przy zysku albo stracie z Forex?

Dochód z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych i z realizacji praw z nich wynikających podlega opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym na podstawie art. 30b ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 30b ust. 5 tej ustawy dochodów opodatkowanych na zasadach art. 30b nie łączy się z dochodami opodatkowanymi według skali podatkowej ani z dochodami z działalności gospodarczej opodatkowanymi liniowo lub ryczałtem.

Zeznanie składa się na formularzu PIT-38. Wynika to z art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym podatnicy są obowiązani składać odrębne zeznania o wysokości osiągniętego dochodu albo poniesionej straty z kapitałów opodatkowanych na zasadach określonych w art. 30b tej ustawy. Termin złożenia PIT-38 wynika z art. 45 ust. 1 tej ustawy i upływa 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

Czy trzeba złożyć PIT-38, jeżeli powstała tylko strata?

Tak. Obecnie nie należy zakładać, że przy samej stracie podatnik nie ma obowiązku złożenia PIT-38. Art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych wprost odnosi się zarówno do dochodu, jak i do poniesionej straty. Jeżeli więc podatnik zawierał transakcje na instrumentach finansowych i wynik roczny jest ujemny, strata powinna zostać wykazana w PIT-38.

Ma to znaczenie praktyczne. Strata, która nie została prawidłowo wykazana, może zostać zakwestionowana przy próbie jej późniejszego odliczenia od dochodu. Jeżeli podatnik nie złożył zeznania PIT-38 za rok, w którym poniósł stratę, powinien rozważyć złożenie zaległego zeznania. Jeżeli zeznanie było złożone, ale bez wykazania straty, właściwa będzie korekta zeznania na podstawie art. 81 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Brak PIT-8C od brokera a obowiązek rozliczenia

PIT-8C jest informacją pomocniczą, a nie warunkiem powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli polski podmiot zobowiązany do sporządzenia informacji wykazuje dane w PIT-8C, podatnik powinien uwzględnić je w PIT-38. Jeżeli jednak broker zagraniczny nie wystawia PIT-8C, podatnik nadal musi samodzielnie ustalić przychody, koszty, dochód albo stratę na podstawie historii rachunku, zestawień transakcji i dokumentów od brokera.

Przy transakcjach w walutach obcych trzeba zwrócić uwagę na prawidłowe przeliczenie wartości na złote. Zasady przólne przeliczania przychodów w walutach obcych wynikają z art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, który nakazuje przeliczać przychody według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. Koszty w walutach obcych przelicza się odpowiednio na podstawie art. 11a ust. 2 tej ustawy.

Jak odliczyć stratę z Forex od zysku w kolejnych latach?

Zasady rozliczania straty określa art. 9 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy stratą jest różnica, gdy koszty uzyskania przychodów przekraczają sumę przychodów z danego źródła. Art. 9 ust. 3 tej ustawy pozwala obniżyć dochód uzyskany z tego samego źródła przychodów w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych.

Odliczenie straty jest ograniczone. Podatnik może co do zasady obniżyć dochód w jednym roku maksymalnie o 50% kwoty straty albo jednorazowo obniżyć dochód o stratę nieprzekraczającą 5 000 000 zł, przy czym nieodliczona kwota podlega rozliczeniu w pozostałych latach pięcioletniego okresu z zastosowaniem limitu 50% w danym roku. Wynika to z art. 9 ust. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Strata z kapitałów pieniężnych nie może obniżyć dochodu z pracy, działalności gospodarczej, najmu prywatnego ani emerytury. Może obniżyć jedynie dochód z tego samego źródła, czyli z kapitałów pieniężnych rozliczanych według zasad właściwych dla art. 30b ustawy o PIT. W praktyce oznacza to, że stratę z Forex można rozliczać z późniejszym dochodem z instrumentów finansowych, np. z kontraktów, akcji albo innych instrumentów rozliczanych w PIT-38, o ile mieszczą się w tym samym źródle przychodów.

W przypadku inwestycji wysokiego ryzyka, takich jak opcje binarne i Forex, szczególnie ważne jest zachowanie dokumentów potwierdzających zarówno przychody, jak i koszty. Bez nich urząd skarbowy może zakwestionować wysokość wykazanej straty albo prawo do jej odliczenia.

Co zrobić, jeżeli strata z Forex nie została zgłoszona?

Jeżeli za rok straty nie złożono PIT-38, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie zaległego zeznania PIT-38 z wykazaną stratą. Jeżeli PIT-38 był złożony, ale bez tej straty, należy złożyć korektę zeznania na podstawie art. 81 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Do korekty nie trzeba standardowo dołączać pisemnego uzasadnienia, ale warto zachować dokumenty pozwalające wyjaśnić wyliczenia w razie wezwania organu.

Jeżeli niezłożenie zeznania mogło narazić podatek na uszczuplenie albo doszło do podania nieprawidłowych danych, należy rozważyć złożenie czynnego żalu. Instytucję tę przewiduje art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy. Czynny żal jest skuteczny tylko wtedy, gdy zostanie złożony zanim organ ścigania uzyska wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu czynu zabronionego albo zanim rozpocznie czynności służbowe zmierzające do jego ujawnienia.

Trzeba też sprawdzić, czy nie upłynął już okres, w którym stratę można praktycznie wykorzystać. Pięcioletni okres rozliczenia straty liczony jest od lat następujących po roku jej poniesienia. Przykładowo strata poniesiona w 2016 r. mogła być rozliczana w latach 2017-2021, więc obecnie nie można jej już odliczyć od bieżących dochodów. Dodatkowo zobowiązanie podatkowe za dany rok przedawnia się co do zasady z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Rozliczenie straty z Forex w praktyce

FAQ

Czy stratę z Forex trzeba wykazać w PIT-38?

Tak. Art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy o PIT obejmuje zarówno dochód, jak i stratę z kapitałów opodatkowanych na zasadach art. 30b tej ustawy. Wykazanie straty w PIT-38 jest istotne, jeżeli podatnik chce odliczyć ją w kolejnych latach.

Czy brak PIT-8C oznacza, że nie muszę składać PIT-38?

Nie. PIT-8C jest informacją, która pomaga w rozliczeniu, ale nie tworzy ani nie znosi obowiązku podatkowego. Jeżeli transakcje zostały zawarte i powstał przychód, dochód albo strata, podatnik powinien rozliczyć je na podstawie własnych dokumentów.

Czy stratę z Forex można odliczyć od wynagrodzenia za pracę?

Nie. Art. 9 ust. 3 ustawy o PIT pozwala odliczać stratę wyłącznie od dochodu z tego samego źródła przychodów. Strata z kapitałów pieniężnych nie obniża dochodu z pracy, emerytury, działalności gospodarczej ani najmu.

Ile lat jest na rozliczenie straty z Forex?

Stratę można rozliczać w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych po roku jej poniesienia. Wynika to z art. 9 ust. 3 ustawy o PIT. Po upływie tego okresu niewykorzystana część straty przepada.

Czy można złożyć zaległy PIT-38 po terminie?

Tak, zaległe zeznanie można złożyć po terminie. Jeżeli spóźnienie mogło wiązać się z odpowiedzialnością karną skarbową, warto rozważyć czynny żal na podstawie art. 16 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. Skutki podatkowe zależą jednak od tego, czy nie upłynęły terminy przedawnienia i terminy rozliczenia straty.

Źródła

• Art. 9 ust. 2-3, art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 11a ust. 1-2, art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 30b ust. 1 i ust. 5, art. 45 ust. 1 i ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.
• Art. 70 § 1 i art. 81 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
• Art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy.