Odpowiedzialność dyscyplinarna policjanta za czyn poza służbą

Możliwość zwolnienia policjanta ze służby

Tak – czyn popełniony poza służbą może prowadzić do zwolnienia policjanta ze służby. Nie wynika to jednak z samego faktu postawienia zarzutów, lecz z konkretnych podstaw przewidzianych w art. 41 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.

Przede wszystkim trzeba odróżnić zwolnienie obligatoryjne od zwolnienia fakultatywnego. W pierwszym przypadku organ musi zwolnić funkcjonariusza, jeżeli wystąpi przesłanka ustawowa. W drugim – organ może to zrobić, ale powinien wykazać, że decyzja nie jest dowolna i wynika z okoliczności konkretnej sprawy.

Stosunek służbowy policjanta nie jest stosunkiem pracy w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, lecz stosunkiem administracyjnoprawnym. Dlatego rozwiązanie służby następuje na podstawie ustawy o Policji, a nie według zasad typowych dla umowy o pracę.

Obligatoryjne i fakultatywne zwolnienie ze służby

Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o Policji obligatoryjne zwolnienie następuje m.in. w razie:

• orzeczenia trwałej niezdolności do służby przez komisję lekarską,
• prawomocnego skazania za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego,
• wymierzenia prawomocnym orzeczeniem środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu policjanta.

Jeżeli natomiast chodzi o zwolnienie fakultatywne, to najczęściej w praktyce przy czynach popełnionych poza służbą znaczenie mają:

• art. 41 ust. 2 pkt 5 ustawy o Policji – gdy wymaga tego ważny interes służby,
• art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji – gdy policjant popełnił czyn o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia pozostanie w służbie.

Zwrot „można zwolnić” oznacza uznanie administracyjne, ale nie pełną swobodę. Organ musi ustalić stan faktyczny, zebrać materiał dowodowy, odnieść się do argumentów funkcjonariusza i należycie uzasadnić, dlaczego dalsza służba jest niemożliwa albo sprzeczna z interesem służby.

Zobacz również:

policjant

Czyn popełniony poza służbą a odpowiedzialność dyscyplinarna

To, że zachowanie miało miejsce poza godzinami służby, nie wyłącza odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego. Z kolei art. 132 ust. 2 ustawy o Policji stanowi, że przewinieniem dyscyplinarnym jest naruszenie dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganie zasad etyki zawodowej.

Oznacza to, że także prywatne zachowanie policjanta może być oceniane służbowo, jeżeli podważa wiarygodność funkcjonariusza, autorytet formacji albo narusza standardy wynikające z charakteru służby. W praktyce dotyczy to np. przemocy, prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości, kontaktów ze środowiskiem przestępczym, oszustw, agresji publicznej czy zachowań kompromitujących funkcjonariusza. Nie każde zachowanie prywatne ma jednak taki ciężar; osobnej oceny wymaga na przykład zdrada małżeńska i jej konsekwencje dla funkcjonariusza publicznego.

Postępowanie dyscyplinarne jest niezależne od postępowania karnego. To, że nie zapadł jeszcze wyrok karny, nie blokuje oceny dyscyplinarnej. Jednocześnie brak skazania nie oznacza automatycznie, że nie dojdzie do sankcji służbowej – wszystko zależy od ustaleń w konkretnej sprawie.

W podobnych sprawach w innych formacjach również analizuje się wpływ zachowania prywatnego na możliwość dalszej służby, czego przykładem może być dyscyplinarka żołnierza.

Czy samo przedstawienie zarzutów wystarczy do wydalenia ze służby?

Nie. Samo przedstawienie zarzutów przez prokuratora nie jest jeszcze równoznaczne z obowiązkowym zwolnieniem ze służby. Do obligatoryjnego zwolnienia z powodu skazania potrzebny jest prawomocny wyrok spełniający przesłanki z art. 41 ust. 1 ustawy o Policji.

Jednak już na wcześniejszym etapie mogą pojawić się inne konsekwencje. Jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że pozostawanie policjanta w służbie godzi w dobro formacji, organ może rozważyć zwolnienie fakultatywne na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 5 albo pkt 8 ustawy o Policji. Kluczowe będzie wtedy to, czy czyn jest oczywisty, jakiego rodzaju zarzuty postawiono oraz czy dalsza służba realnie zagraża interesowi Policji.

W niektórych sytuacjach najpierw dochodzi do zawieszenia w czynnościach służbowych. Podstawę stanowi art. 39 ust. 1 ustawy o Policji, zgodnie z którym policjanta można zawiesić w czynnościach służbowych m.in. w razie wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego lub dyscyplinarnego, jeżeli jest to celowe z uwagi na dobro postępowania albo dobro służby.

Opinia związku zawodowego przy zwolnieniu

W sprawach dotyczących zwolnienia na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 5 i pkt 8 ustawy o Policji zastosowanie ma art. 43 ust. 3–6 ustawy o Policji. Obecnie policjant może wskazać zakładową organizację związkową, która będzie go reprezentować.

Zgodnie z art. 43 ust. 4 ustawy o Policji funkcjonariusz ma 3 dni od doręczenia wezwania na wskazanie organizacji związkowej. Następnie – zgodnie z art. 43 ust. 5 ustawy o Policji – organizacja ma 7 dni na przedstawienie opinii. Jeżeli policjant nie wskaże organizacji albo organizacja nie przedstawi opinii w terminie, zwolnienie może nastąpić bez tej opinii, co wynika z art. 43 ust. 6 ustawy o Policji.

W praktyce oznacza to, że tej części procedury nie warto ignorować. Niewskazanie organizacji związkowej w terminie pozbawia funkcjonariusza dodatkowego głosu w sprawie.

Jak ocenia się „ważny interes służby” i „oczywistość czynu”?

Pojęcia te nie mają prostych ustawowych definicji, dlatego zawsze ocenia się je na tle konkretnego stanu faktycznego. „Ważny interes służby” z art. 41 ust. 2 pkt 5 ustawy o Policji zwykle wiąże się z ochroną zaufania do Policji, prawidłowego wykonywania zadań oraz autorytetu formacji.

Z kolei „oczywistość czynu” z art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji powinna wynikać z mocnych i jednoznacznych ustaleń, np. nagrań, ujęcia na gorącym uczynku, przyznania się, bezspornych dokumentów czy innych dowodów, które nie pozostawiają realnych wątpliwości co do popełnienia czynu.

Jeżeli sprawa jest sporna dowodowo, a ustalenia są niejednoznaczne, organ powinien zachować szczególną ostrożność. Właśnie w takich przypadkach decyzje o zwolnieniu najczęściej bywają kwestionowane w toku kontroli sądowoadministracyjnej.

Tabela: co może grozić policjantowi za czyn poza służbą?

Co może zrobić policjant, który otrzymał decyzję o zwolnieniu?

To zależy od treści decyzji i etapu sprawy. Co do zasady decyzja personalna o zwolnieniu ze służby podlega zaskarżeniu w trybie administracyjnym, a następnie kontroli sądu administracyjnego. W odwołaniu warto podnosić w szczególności:

• brak pełnego ustalenia stanu faktycznego,
• dowolną ocenę dowodów,
• brak wykazania, że czyn rzeczywiście godzi w ważny interes służby,
• brak „oczywistości” czynu przy powołaniu art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji,
• naruszenie procedury, w tym przepisów art. 43 ust. 3–6 ustawy o Policji.

Jeżeli funkcjonariusz został usunięty z innej formacji mundurowej i analizuje dalsze możliwości zawodowe, pomocne może być też omówienie sytuacji po dyscyplinarce.

Podsumowanie

Policjant może ponieść odpowiedzialność dyscyplinarną za czyn popełniony poza służbą, ponieważ służba wymaga także zachowania standardów etycznych i dbałości o autorytet formacji. Nie każdy zarzut oznacza jednak automatyczne wydalenie. Najważniejsze są: rodzaj czynu, stopień jego udowodnienia, wpływ na dobro służby oraz to, czy zachodzą przesłanki z art. 39, art. 41, art. 43 oraz art. 132 ustawy o Policji.

FAQ

Czy policjant może zostać zwolniony ze służby przed wyrokiem karnym?

Tak, ale nie w trybie obligatoryjnym z powodu samego zarzutu. Możliwe jest natomiast zwolnienie fakultatywne, jeżeli zachodzi ważny interes służby albo popełnienie czynu o znamionach przestępstwa jest oczywiste i uniemożliwia dalszą służbę – na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 5 lub 8 ustawy o Policji.

Czy czyn prywatny zawsze oznacza odpowiedzialność dyscyplinarną?

Nie. Odpowiedzialność zależy od tego, czy doszło do naruszenia dyscypliny służbowej albo zasad etyki zawodowej w rozumieniu art. 132 ust. 1 i 2 ustawy o Policji. Znaczenie mają okoliczności sprawy i wpływ zachowania na służbę.

Czy policjanta można zawiesić po wszczęciu postępowania karnego?

Tak. Przewiduje to art. 39 ust. 1 ustawy o Policji, jeżeli przemawia za tym dobro postępowania albo dobro służby.

Ile czasu ma policjant na wskazanie związku zawodowego?

3 dni od doręczenia wezwania – zgodnie z art. 43 ust. 4 ustawy o Policji. Organizacja związkowa ma następnie 7 dni na wydanie opinii, co wynika z art. 43 ust. 5 tej ustawy.

Czy brak wyroku uniewinniającego oznacza, że decyzja o zwolnieniu jest legalna?

Nie. Decyzja kadrowa musi być prawidłowo uzasadniona, oparta na kompletnym materiale dowodowym i zgodna z procedurą. Może być zaskarżona, jeżeli organ działał dowolnie albo błędnie zastosował przepisy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji – Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179.

2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

3. Tekst przepisu: art. 41 ustawy o Policji.