Praca w Szwecji a polska emerytura z ZUS i KRUS

Praca w Szwecji a emerytura z ZUS – od czego to zależy?

Odpowiedź zależy przede wszystkim od dwóch kwestii: wieku emeryta oraz tego, czy po przyznaniu emerytury nadal istnieje ten sam stosunek pracy, który trwał bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do świadczenia.

Jeżeli emeryt osiągnął już powszechny wiek emerytalny, to co do zasady limity dorabiania nie mają zastosowania. Wynika to z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce oznacza to, że po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego przychód z pracy w Szwecji nie powinien powodować zmniejszenia ani zawieszenia emerytury z ZUS z powodu samych progów zarobkowych.

Jeżeli natomiast emeryt pobiera świadczenie przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, zastosowanie mają art. 104 ust. 1, ust. 7 i ust. 8 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W takim przypadku osiąganie przychodu z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego może powodować:

• zmniejszenie świadczenia – po przekroczeniu 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia,
• zawieszenie świadczenia – po przekroczeniu 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Limity te ZUS ogłasza okresowo w komunikatach Prezesa ZUS, na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego dla celów emerytalnych.

Czy zarobki ze Szwecji liczą się do progów ZUS?

Tak – mogą się liczyć. Nie ma tu bezpiecznej zasady, że „zagraniczne wynagrodzenie nie interesuje ZUS”. Dla emerytur i rent z FUS znaczenie ma przychód osiągany z tytułów wymienionych w art. 104 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, także gdy praca wykonywana jest za granicą, jeżeli z punktu widzenia tych przepisów jest to przychód brany pod uwagę przy zawieszaniu albo zmniejszaniu świadczeń.

W odniesieniu do przychodów osiąganych za granicą stosuje się § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty. Przychód w walucie obcej przelicza się na złote według kursu właściwego dla danego okresu rozliczeniowego. W praktyce ZUS może żądać dokumentów potwierdzających wysokość zagranicznego wynagrodzenia.

Trzeba jednak odróżnić koordynację systemów zabezpieczenia społecznego w UE od zasad zawieszania polskiej emerytury. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz rozporządzenie wykonawcze nr 987/2009 regulują m.in. właściwe ustawodawstwo i sumowanie okresów ubezpieczenia, ale nie znoszą automatycznie polskich reguł zmniejszania lub zawieszania świadczeń z ZUS przewidzianych w art. 103–106 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Dlatego przy pracy w Szwecji trzeba osobno ocenić:

• czy osoba osiągnęła już powszechny wiek emerytalny,
• czy istnieje problem z art. 103a ustawy,
• czy zagraniczny przychód przekracza progi 70% lub 130% przeciętnego wynagrodzenia.

Znaczenie art. 103a – czy trzeba rozwiązać umowę o pracę?

Tak, ale tylko w określonej sytuacji. Zgodnie z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.

To bardzo ważne: art. 103a nie mówi o każdej pracy po przyznaniu emerytury, lecz o braku rozwiązania tego konkretnego stosunku pracy, który trwał bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.

W praktyce oznacza to:

• jeżeli ktoś w dniu nabycia prawa do emerytury nadal pracuje na tej samej umowie – ZUS wstrzyma wypłatę emerytury,
• jeżeli najpierw rozwiąże ten stosunek pracy, a dopiero potem uzyska i uruchomi wypłatę emerytury – art. 103a co do zasady nie blokuje wypłaty,
• po rozwiązaniu umowy można później podjąć nowe zatrudnienie, także za granicą, ale przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego nadal trzeba liczyć się z progami z art. 104 ustawy.

Jeżeli więc kolega pracuje obecnie wyłącznie w Szwecji i nie pozostaje już w stosunku pracy z pracodawcą, o którym mowa w art. 103a, to sama kontynuacja zatrudnienia w Szwecji nie powoduje automatycznie zawieszenia emerytury z tego przepisu. Trzeba jednak badać limity przychodu, o ile nie osiągnął jeszcze powszechnego wieku emerytalnego.

Emerytura z KRUS a praca w Szwecji

W przypadku KRUS sytuacja wygląda inaczej niż w ZUS i trzeba uważać na uproszczenia. Emerytura rolnicza składa się z części składkowej i uzupełniającej, a zasady zawieszania dotyczą głównie części uzupełniającej.

Zgodnie z art. 28 ust. 1–4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wypłata emerytury rolniczej w pełnej wysokości zależy zasadniczo od zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Sam fakt podjęcia pracy najemnej w innym państwie nie jest automatycznie tożsamy z prowadzeniem działalności rolniczej, dlatego nie można przyjąć, że każda praca w Szwecji sama przez się zawiesza emeryturę KRUS.

Jeżeli emeryt rolniczy nadal prowadzi działalność rolniczą w rozumieniu ustawy, KRUS może zawiesić wypłatę części uzupełniającej świadczenia. Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego: kto jest właścicielem gospodarstwa, kto nim faktycznie zarządza, czy doszło do wydzierżawienia albo przekazania gospodarstwa i czy spełnione są warunki ustawowe.

Dlatego twierdzenie, że „objęcie szwedzkim systemem ubezpieczeń społecznych zawiesza emeryturę KRUS”, jest zbyt daleko idące. Dla KRUS zwykle ważniejsze jest to, czy emeryt rzeczywiście zaprzestał działalności rolniczej zgodnie z art. 28 ustawy rolniczej, a nie sam fakt pracy najemnej za granicą.

Jak to wygląda przy planowaniu szwedzkiej emerytury?

Jeżeli ktoś pracuje w Szwecji i za około 2 lata nabędzie tam prawo do emerytury, nie wyklucza to wcześniejszego pobierania świadczenia z Polski. W systemie unijnym często działa mechanizm, w którym każde państwo wypłaca „swoją” część świadczenia za własne okresy ubezpieczenia, a w razie potrzeby uwzględnia się też sumowanie okresów. Podstawę stanowią art. 6, art. 50 i następne rozporządzenia (WE) nr 883/2004.

Jeżeli ktoś ma okresy pracy w Polsce i Szwecji, przy ustalaniu prawa do emerytury może być istotne sumowanie okresów z PL i Szwecji. Z kolei sama wypłata dwóch świadczeń z państw UE bywa możliwa równolegle – warto zobaczyć też mechanizm dwóch emerytur z UE.

Dla porównania podobne zasady koordynacyjne pojawiają się także w innych państwach członkowskich – zobacz praca w Austrii a polska emerytura.

Tabela: kiedy praca w Szwecji wpływa na polską emeryturę?

Co zrobić praktycznie przed złożeniem wniosku?

1. Ustalić dokładnie, czy chodzi o emeryturę po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego czy o wcześniejsze pobieranie świadczenia.
2. Sprawdzić, czy istnieje stosunek pracy objęty art. 103a ustawy o FUS i ewentualnie rozwiązać go przed uruchomieniem wypłaty emerytury.
3. Przygotować dokumenty o zarobkach ze Szwecji, bo ZUS może ich zażądać do oceny progów z art. 104.
4. W sprawie KRUS przeanalizować status gospodarstwa rolnego i to, czy nastąpiło rzeczywiste zaprzestanie działalności rolniczej według art. 28 ustawy rolniczej.
5. Jeżeli w grę wchodzą okresy ubezpieczenia w obu państwach, zadbać o ich prawidłowe wykazanie w postępowaniu emerytalnym.

FAQ

Czy trzeba wracać do Polski, aby pobierać polską emeryturę?

Nie. Samo zamieszkanie albo praca w innym państwie UE nie pozbawia prawa do polskiej emerytury. Trzeba jednak zbadać zasady wypłaty świadczenia, limity przychodu oraz kwestie formalne związane z ZUS albo KRUS.

Czy rozwiązanie umowy i ponowne zatrudnienie po przyznaniu emerytury pomaga?

Może pomóc w zakresie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, bo ten przepis wymaga uprzedniego rozwiązania stosunku pracy istniejącego bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. Nie usuwa to jednak ewentualnych limitów dorabiania z art. 104, jeśli emeryt nie osiągnął jeszcze powszechnego wieku emerytalnego.

Czy szwedzka emerytura wyklucza polską emeryturę?

Nie. W systemie koordynacji unijnej co do zasady możliwe jest pobieranie świadczeń z więcej niż jednego państwa, jeśli w każdym z nich zostały spełnione warunki nabycia prawa.

Czy KRUS zawsze zawiesza emeryturę przy pracy za granicą?

Nie zawsze. W KRUS kluczowe jest przede wszystkim zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sama praca najemna w Szwecji nie przesądza automatycznie o zawieszeniu całego świadczenia.

Czy ZUS może żądać dokumentów o zarobkach ze Szwecji?

Tak. Jeżeli zagraniczny przychód ma znaczenie dla zmniejszenia albo zawieszenia świadczenia, ZUS może żądać dokumentów potwierdzających jego wysokość i okres uzyskiwania.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118, w szczególności art. 103 ust. 1–2, art. 103a, art. 104 ust. 1, 7 i 8.

2. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 28 ust. 1–4.

3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004.

5. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty.