Emerytura z Polski i Holandii – czy można pobierać oba świadczenia?

Dwie emerytury z Polski i Holandii – czy to jest dopuszczalne?

Tak. W systemie koordynacji zabezpieczenia społecznego Unii Europejskiej nie obowiązuje zasada, że trzeba wybrać tylko jedną emeryturę. Jeżeli dana osoba podlegała ubezpieczeniom w Polsce i w Holandii, to każde państwo ustala prawo do własnego świadczenia według swoich przepisów krajowych, z uwzględnieniem zasad koordynacji wynikających z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009.

Z art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 wynika, że instytucja każdego państwa członkowskiego oblicza świadczenie według własnych zasad, a w razie potrzeby także metodą proporcjonalną przy uwzględnieniu okresów z innych państw. Oznacza to, że polska emerytura i holenderska emerytura mogą być wypłacane równolegle.

To rozwiązanie działa podobnie jak mechanizm dwóch emerytur przy świadczeniach z różnych systemów zagranicznych.

Czy trzeba zgłosić do ZUS pracę w Holandii?

To zależy przede wszystkim od tego, jaki rodzaj emerytury pobiera Pani z ZUS i czy osiągnęła już Pani powszechny wiek emerytalny.

Zgodnie z art. 103 ust. 1 w zw. z art. 104 ust. 1-8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, prawo do emerytury lub renty może ulec zawieszeniu albo świadczenie może zostać zmniejszone, jeżeli uprawniony osiąga przychód z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Dotyczy to w praktyce przede wszystkim osób, które nie osiągnęły jeszcze powszechnego wieku emerytalnego.

Jeżeli emeryt osiągnął powszechny wiek emerytalny, co do zasady ograniczenia dorabiania nie mają zastosowania. Wynika to z art. 103 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W takim przypadku sama praca w Holandii nie powoduje zawieszenia polskiej emerytury na zasadach limitów dorabiania.

Jeżeli jednak pobierana była wcześniejsza emerytura, emerytura pomostowa albo inne świadczenie, do którego stosuje się limity przychodu, informacja o zatrudnieniu i o wysokości przychodu była dla ZUS istotna. W takiej sytuacji brak zgłoszenia może prowadzić do rozliczenia świadczenia i ustalenia nadpłaty.

Czy trzeba zwrócić emeryturę pobraną z ZUS?

Nie zawsze. Samo to, że ktoś pracował w Holandii albo chce pobierać także emeryturę holenderską, nie oznacza automatycznie obowiązku zwrotu polskiej emerytury.

Obowiązek zwrotu może powstać tylko wtedy, gdy ZUS uzna wypłacone kwoty za świadczenie nienależnie pobrane. Podstawą jest art. 138 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Za nienależnie pobrane uważa się m.in. świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymanie wypłaty, jeżeli pobierający był pouczony o braku prawa do ich pobierania.

W praktyce najważniejsze są więc trzy pytania:

• czy po przyznaniu emerytury podlegała Pani ograniczeniom dorabiania,
• czy osiągała Pani przychód mający wpływ na zawieszenie albo zmniejszenie świadczenia,
• czy ZUS został o tym prawidłowo poinformowany oraz czy w decyzji były pouczenia o obowiązkach informacyjnych.

Jeżeli pobierała Pani zwykłą emeryturę po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, to co do zasady nie ma podstaw do żądania zwrotu tylko dlatego, że pracowała Pani w Holandii. Jeżeli jednak była to wcześniejsza emerytura lub inny stan faktyczny, sprawę trzeba ocenić indywidualnie na podstawie decyzji ZUS, dat, rodzaju zatrudnienia i wysokości przychodu.

Kiedy ZUS może zmniejszyć albo zawiesić emeryturę?

Jeżeli do Pani sytuacji mają zastosowanie limity dorabiania, ZUS rozlicza przychód według progów ogłaszanych kwartalnie przez Prezesa ZUS na podstawie art. 104 ust. 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Po przekroczeniu niższego progu świadczenie może zostać zmniejszone, a po przekroczeniu wyższego – zawieszone.

Istotne jest przy tym, że przychód osiągany za granicą także może mieć znaczenie, jeżeli jest to przychód z działalności, która odpowiada aktywności objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Takie podejście wynika z unijnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz praktyki rozliczeń ZUS przy pracy wykonywanej w państwach UE.

Jeżeli ma Pani wątpliwości, czy nadal obowiązywały Panią limity, warto porównać swoją sytuację także z artykułem o polskiej emeryturze przy pobycie za granicą, ponieważ wniosek i dalsze obowiązki wobec ZUS zależą również od miejsca zamieszkania i rodzaju świadczenia.

Jak złożyć wniosek o emeryturę z Holandii?

Jeżeli mieszka Pani w Polsce, może Pani złożyć wniosek za pośrednictwem ZUS. Wynika to z art. 50 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004 oraz przepisów wykonawczych rozporządzenia nr 987/2009 dotyczących współpracy instytucji. W praktyce wniosek trafia do polskiej instytucji właściwej, a następnie jest przekazywany do instytucji holenderskiej.

Obecnie w obrocie między instytucjami stosuje się przede wszystkim elektroniczną wymianę danych i formularze unijne w systemie EESSI, a nie dawne papierowe formularze serii E. Dlatego informacja z wcześniejszych opracowań o obowiązkowym formularzu E 2027 PL jest już nieaktualna jako standardowa ścieżka. ZUS może jednak poprosić o dane odpowiadające dawnym formularzom, ale odbywa się to według aktualnych procedur.

Do wniosku zwykle potrzebne są:

• dane identyfikacyjne, w tym numer PESEL oraz numer identyfikacyjny używany w Holandii, jeżeli został nadany,
• informacje o okresach pracy i ubezpieczenia w Polsce i Holandii,
• dokumenty potwierdzające zatrudnienie lub ubezpieczenie, jeżeli nie wynikają z rejestrów instytucji,
• dane rachunku bankowego do wypłaty świadczenia,
• dokument tożsamości oraz – zależnie od sprawy – akty stanu cywilnego lub inne dokumenty wymagane przez instytucję holenderską.

Jeżeli część stażu była wypracowana w różnych państwach, znaczenie może mieć także sumowanie okresów PL i NL przy ustalaniu uprawnień.

Czy trzeba składać wniosek osobno w Polsce i w Holandii?

Co do zasady nie ma potrzeby prowadzenia dwóch niezależnych postępowań od zera, jeśli mieszka Pani w jednym z państw członkowskich UE. Zgodnie z art. 45 ust. 1 i art. 46 rozporządzenia nr 987/2009, wniosek złożony w instytucji miejsca zamieszkania wywołuje skutki także wobec innych zainteresowanych państw, o ile wnioskodawca wskaże okresy ubezpieczenia lub zatrudnienia za granicą.

W praktyce oznacza to, że należy rzetelnie wskazać w polskim wniosku wszystkie okresy pracy w Holandii. ZUS przekaże dane do właściwej instytucji holenderskiej, która wyda odrębną decyzję o prawie do świadczenia i jego wysokości.

Jak wygląda opodatkowanie dwóch emerytur?

Kwestia podatkowa nie jest rozstrzygana przez ZUS, lecz przez przepisy podatkowe oraz odpowiednią umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a Holandią. To, gdzie i w jaki sposób opodatkowana jest emerytura holenderska, zależy od rodzaju świadczenia, miejsca zamieszkania dla celów podatkowych i postanowień umowy międzynarodowej.

Dlatego nie można z góry założyć, że każdą emeryturę zagraniczną wykazuje się w Polsce w identyczny sposób. W razie pobierania świadczeń z dwóch państw warto sprawdzić stanowisko urzędu skarbowego albo doradcy podatkowego, zwłaszcza przy zmianie miejsca zamieszkania.

Co zrobić praktycznie w opisanej sytuacji?

Najbezpieczniejsza kolejność działań jest następująca:

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy dwie emerytury są bezpieczne, a kiedy problemem staje się nie sama zagraniczna emerytura, lecz brak informacji o przychodzie.

FAQ

Czy można pobierać jednocześnie emeryturę z ZUS i z Holandii?

Tak, jeżeli w obu państwach zostały spełnione warunki do świadczenia. Każde państwo wypłaca własną emeryturę według swoich przepisów, z uwzględnieniem rozporządzeń unijnych nr 883/2004 i 987/2009.

Czy sam fakt pracy w Holandii oznacza, że trzeba oddać polską emeryturę?

Nie. Zwrot może być żądany tylko wtedy, gdy świadczenie zostało nienależnie pobrane, np. z powodu niezgłoszenia przychodu mającego wpływ na zawieszenie lub zmniejszenie emerytury.

Czy po osiągnięciu wieku emerytalnego trzeba zgłaszać ZUS każdą pracę za granicą?

Nie zawsze. Jeżeli pobierana jest emerytura po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, limity dorabiania co do zasady nie obowiązują. Warto jednak reagować na każde wezwanie ZUS do złożenia informacji lub dokumentów.

Gdzie złożyć wniosek o emeryturę holenderską?

Jeżeli mieszka Pani w Polsce, wniosek można złożyć za pośrednictwem ZUS. Instytucje same przekazują sobie dane potrzebne do rozpatrzenia sprawy.

Czy stare formularze unijne E nadal są obowiązkowe?

Nie jako podstawowy standard. Obecnie zasadą jest elektroniczna wymiana danych między instytucjami w systemie unijnym, choć urząd może poprosić o informacje odpowiadające dawnym formularzom.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118.

2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004.