Zawieszenie emerytury przy wysokich zarobkach z pracy – czy to się opłaca?

Czy wysokie zarobki z pracy zawieszają emeryturę?

Jeżeli ma Pan ustalone prawo do emerytury i osiągnął już powszechny wiek emerytalny, to sama wysokość przychodu z pracy co do zasady nie powoduje zmniejszenia ani zawieszenia świadczenia. Ograniczenia przychodowe dotyczą głównie osób pobierających wcześniejsze emerytury lub renty, zgodnie z art. 103-106 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W praktyce przy emeryturze powszechnej problemem nie jest więc limit zarobków, ale to, czy bardziej opłaca się jednocześnie pobierać emeryturę i wynagrodzenie, czy czasowo wstrzymać wypłatę świadczenia i skorzystać z preferencji podatkowych.

Wyjątkiem jest sytuacja opisana w art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego pracował bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury ustalonym w decyzji ZUS. O tym mechanizmie szerzej piszemy tutaj: rozwiązanie umowy a emerytura.

Co daje dobrowolne zawieszenie emerytury?

Dobrowolne zawieszenie oznacza, że na Pana wniosek ZUS wstrzymuje wypłatę świadczenia. Podstawą jest art. 134 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wstrzymanie następuje od miesiąca wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, o ile z treści pisma nie wynika termin późniejszy.

W czasie zawieszenia:

• nie otrzymuje Pan wypłaty emerytury,
• nie jest pobierana składka zdrowotna od emerytury,
• dalej otrzymuje Pan wynagrodzenie z pracy, od którego pracodawca nalicza składki i zaliczkę na podatek według zasad właściwych dla pracownika,
• może Pan spełnić warunki do zastosowania ulgi dla seniora.

Jeżeli chce Pan później wrócić do pobierania świadczenia, trzeba złożyć do ZUS wniosek o podjęcie wypłaty. ZUS wznawia wypłatę co do zasady od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, nie wcześniej niż od ustania przyczyny wstrzymania, zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy emerytalnej.

Składka zdrowotna i podatek przy jednoczesnej pracy i emeryturze

Jeżeli jednocześnie pobiera Pan emeryturę i pracuje na etacie, składka zdrowotna jest pobierana odrębnie od emerytury i odrębnie od wynagrodzenia ze stosunku pracy. Wynika to z art. 82 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zgodnie z którym w razie uzyskiwania przychodów z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego składkę opłaca się z każdego tytułu odrębnie.

Od emerytury nie opłaca się składek emerytalnych i rentowych, natomiast od wynagrodzenia z umowy o pracę co do zasady są należne składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne według ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i ustawy zdrowotnej. Podatkowo oba dochody są uwzględniane w rozliczeniu rocznym według skali z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jeżeli chce Pan porównać skutki czasowego zawieszenia z dalszym pobieraniem świadczenia, pomocny może być materiał o tym, jak wygląda wstrzymanie świadczenia przy dalszej aktywności zawodowej.

Ulga dla seniora – kiedy przysługuje?

Kluczowa korzyść podatkowa wynika z art. 21 ust. 1 pkt 154 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis przewiduje zwolnienie z PIT dla przychodów m.in. ze stosunku pracy, stosunku służbowego, umów zlecenia i pozarolniczej działalności gospodarczej, otrzymanych po ukończeniu 60 lat przez kobietę albo 65 lat przez mężczyznę, do wysokości 85 528 zł rocznie, pod warunkiem że:

• podatnik podlega z tytułu tych przychodów ubezpieczeniom społecznym w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
• mimo nabycia uprawnienia nie otrzymuje emerytury lub innych świadczeń wymienionych w tym przepisie.

W Pana sytuacji najważniejszy jest właśnie warunek nieotrzymywania emerytury. Jeżeli świadczenie jest wypłacane, ulga dla seniora nie przysługuje za ten okres. Jeżeli wypłata została skutecznie zawieszona i w momencie wypłaty wynagrodzenia nie otrzymuje Pan emerytury, warunek może być spełniony.

Dodatkowo art. 21 ust. 39 ustawy o PIT wskazuje, że przy obliczaniu limitu zwolnienia nie uwzględnia się określonych przychodów opodatkowanych ryczałtowo, zwolnionych od podatku lub objętych zaniechaniem poboru podatku.

Kiedy dokładnie trzeba nie otrzymywać emerytury?

W praktyce decydujący jest moment otrzymania przychodu z pracy, czyli moment wypłaty wynagrodzenia. Taki sposób rozumienia wynika z treści art. 21 ust. 1 pkt 154 ustawy o PIT, który mówi o przychodach „otrzymanych” przez podatnika. Dlatego samo złożenie wniosku do ZUS nie wystarczy, jeżeli za dany miesiąc emerytura została jeszcze faktycznie wypłacona.

Oznacza to, że planując zawieszenie, trzeba pilnować terminów wypłaty emerytury przez ZUS i terminu wypłaty pensji przez pracodawcę. Jeżeli stan faktyczny jest nietypowy, np. pojawia się wyrównanie, nadpłata albo wypłata zaległej emerytury, ocenę prawa do ulgi trzeba zrobić ostrożnie dla konkretnego miesiąca.

Ile realnie można zyskać?

Przy spełnieniu warunków ulgi dla seniora zwolnieniem z PIT może być objęte do 85 528 zł przychodu rocznie. Niezależnie od tego podatnik nadal korzysta z kwoty wolnej od podatku przewidzianej w art. 27 ust. 1 i art. 27 ust. 1a ustawy o PIT, co w praktyce oznacza, że opodatkowanie według skali zaczyna się później.

W uproszczeniu korzyść podatkowa najczęściej polega na tym, że część wynagrodzenia z pracy nie jest objęta 12% podatkiem, a przesunięciu ulega także moment wejścia w wyższy próg skali. Nie można jednak automatycznie przyjąć, że zawieszenie zawsze się opłaca, bo trzeba porównać:

• kwotę utraconych wypłat emerytury,
• oszczędność podatkową z ulgi,
• brak składki zdrowotnej od emerytury w okresie zawieszenia,
• możliwość późniejszego przeliczenia emerytury po dalszym opłacaniu składek.

Przy mechanizmie późniejszego podwyższenia świadczenia warto też przeanalizować wpływ pracy emeryta na świadczenie.

Jak formalnie zawiesić emeryturę i skorzystać z ulgi?

Najbezpieczniejszy schemat działania wygląda następująco:

1. Składa Pan do ZUS wniosek o wstrzymanie wypłaty emerytury od konkretnego miesiąca.
2. Sprawdza Pan, od kiedy ZUS faktycznie nie wypłaca już świadczenia.
3. Składa Pan pracodawcy oświadczenie dla celów podatkowych, że spełnia warunki ulgi dla seniora z art. 21 ust. 1 pkt 154 ustawy o PIT.
4. Kontroluje Pan roczny limit 85 528 zł zwolnienia.
5. Po zakończeniu pracy albo po zmianie decyzji składa Pan do ZUS wniosek o podjęcie wypłaty emerytury.

W relacji z pracodawcą znaczenie ma art. 32 ust. 1f-1g ustawy o PIT, który pozwala nie pobierać zaliczek w trakcie roku po otrzymaniu od podatnika stosownego oświadczenia o spełnieniu warunków zwolnienia. Jeżeli oświadczenie nie zostanie złożone, ulga może zostać rozliczona dopiero w zeznaniu rocznym.

Czy taka decyzja opłaca się przy zarobkach wielokrotnie wyższych od emerytury?

Przy dochodach z pracy znacznie przewyższających emeryturę zawieszenie świadczenia często bywa racjonalne, ale nie dlatego, że „wysokie podatki zabierają emeryturę”. Prawdziwy mechanizm jest inny: rezygnuje Pan czasowo z wypłaty emerytury po to, aby uzyskać oszczędność podatkową na wynagrodzeniu z pracy i nie płacić składki zdrowotnej od samej emerytury.

Jeżeli emerytura jest relatywnie niska, a wynagrodzenie wysokie, korzyść podatkowa może przewyższyć utratę części bieżących wypłat świadczenia. Jeżeli jednak emerytura jest wysoka albo zawieszenie miałoby trwać krótko, wynik może być odwrotny. Zawsze trzeba wykonać indywidualne wyliczenie na konkretnych kwotach netto i brutto.

FAQ

Czy ZUS zawiesi mi emeryturę tylko dlatego, że dużo zarabiam?

Nie, jeżeli osiągnął Pan powszechny wiek emerytalny. Sama wysokość zarobków co do zasady nie zawiesza emerytury powszechnej. Trzeba jednak odróżnić to od szczególnej sytuacji z art. 103a ustawy emerytalnej.

Czy wystarczy nie wypłacać emerytury przez jeden miesiąc, żeby mieć ulgę dla seniora?

Ulga przysługuje za te przychody z pracy, które zostały otrzymane w okresie, gdy podatnik nie otrzymuje emerytury. Trzeba więc badać konkretny moment wypłaty wynagrodzenia i faktyczną wypłatę świadczenia przez ZUS.

Czy po zawieszeniu emerytury tracę prawo do niej na stałe?

Nie. Zawieszenie dotyczy wypłaty świadczenia, a nie samego prawa do emerytury. Po złożeniu wniosku do ZUS wypłata może zostać podjęta ponownie na zasadach z art. 135 ustawy emerytalnej.

Czy trzeba informować pracodawcę o uldze dla seniora?

Tak, jeżeli chce Pan, aby pracodawca stosował zwolnienie już przy poborze zaliczek w trakcie roku. W przeciwnym razie ulga może zostać rozliczona dopiero w zeznaniu rocznym.

Czy dalsza praca po zawieszeniu emerytury może podnieść przyszłe świadczenie?

Tak, dalsze opłacanie składek może uzasadniać późniejsze przeliczenie emerytury. Wysokość podwyżki zależy jednak od długości dalszej pracy, podstawy składek i momentu złożenia wniosku do ZUS.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118.

2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350.

3. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135.

4. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887.