PIT-36 złożony po terminie przy dochodach z Niemiec

Czy za spóźniony PIT-36 z dochodami z Niemiec grozi mandat?

Tak, ale nie w każdej sytuacji. Sam fakt złożenia deklaracji po terminie nie przesądza jeszcze, że mandat jest zasadny. Trzeba odróżnić dwie kwestie: czy istniał obowiązek złożenia zeznania w Polsce oraz czy opóźnienie naraziło podatek na uszczuplenie.

Termin złożenia zeznania PIT-36 wynika z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zeznanie składa się co do zasady od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Jeżeli 30 kwietnia przypada w dzień ustawowo wolny od pracy, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy zgodnie z art. 12 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

Jeżeli ktoś złożył PIT-36 dopiero we wrześniu, złożył go po terminie. To jednak nie oznacza automatycznie, że można przypisać mu wykroczenie skarbowe z art. 54 Kodeksu karnego skarbowego. Ten przepis wymaga bowiem, aby brak deklaracji powodował narażenie podatku na uszczuplenie.

Najpierw ustal: czy w ogóle miałeś obowiązek złożyć PIT w Polsce

Przy pracy w Niemczech podstawowe znaczenie ma rezydencja podatkowa. Zgodnie z art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium RP uważa się osobę fizyczną, która:

• posiada na terytorium RP centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) albo
• przebywa na terytorium RP dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Jeżeli od wielu lat mieszkasz i pracujesz w Niemczech, jesteś tam zameldowany, a Twoje centrum życiowe znajduje się za granicą, może się okazać, że nie jesteś polskim rezydentem podatkowym. Wtedy w Polsce podlegasz jedynie ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na podstawie art. 3 ust. 2a ustawy o PIT, czyli tylko od dochodów osiąganych na terytorium Polski.

Jeżeli w danym roku nie osiągałeś dochodów w Polsce, to trzeba sprawdzić, czy w ogóle istniał obowiązek składania polskiego zeznania. Samo wykazanie zagranicznych dochodów w PIT-36 nie zawsze jest konieczne. Zależy to od konkretnego stanu faktycznego, w szczególności od rezydencji, rodzaju dochodów i zasad wynikających z Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania.

Zobacz również:

• podwójne opodatkowanie
• praca za granicą

Czynny żal po spóźnionym PIT-36

Jeżeli deklaracja została złożona po terminie, często składa się razem z nią czynny żal. Podstawą jest art. 16 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy.

Zgodnie z art. 16 § 1 k.k.s., nie podlega karze sprawca przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, który po popełnieniu czynu zawiadomi organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu. Zawiadomienie można złożyć na piśmie, ustnie do protokołu, a także przez konto w e-Urzędzie Skarbowym – co wynika z art. 16 § 4 i § 4a k.k.s.

Trzeba jednak pamiętać, że czynny żal jest bezskuteczny w przypadkach wskazanych w art. 16 § 5 pkt 1 i 2 k.k.s., czyli gdy:

• organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie albo
• rozpoczął już czynności służbowe zmierzające do jego ujawnienia, w szczególności czynności sprawdzające lub kontrolę.

W praktyce oznacza to, że jeśli urząd skarbowy wcześniej wysłał wezwanie, zawiadomienie lub wszczął czynności dotyczące niezłożonego PIT, złożenie czynnego żalu może być spóźnione.

Kiedy art. 54 Kodeksu karnego skarbowego może nie mieć zastosowania?

Najważniejszy argument obrony w opisanym typie sprawy wynika z samej treści przepisu. Art. 54 § 1 k.k.s. stanowi, że karze podlega podatnik, który nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie. Taki sam warunek ma znaczenie również przy kwalifikacji z art. 54 § 3 k.k.s. jako wykroczenia skarbowego.

Jeżeli zatem w Polsce nie powstał podatek do zapłaty, bo:

• nie miałeś w Polsce dochodów,
• nie byłeś polskim rezydentem podatkowym, albo
• zagraniczny dochód nie powodował polskiego zobowiązania podatkowego,

to można podnosić, że nie doszło do narażenia podatku na uszczuplenie, a więc brak jest jednej z koniecznych przesłanek odpowiedzialności z art. 54 k.k.s.

To rozróżnienie jest bardzo istotne. Inaczej ocenia się przypadek osoby, która nie złożyła zeznania mimo należnego podatku w Polsce, a inaczej osoby, która złożyła po terminie deklarację informacyjną lub „zerową”, niewywołującą uszczuplenia.

Mandat karny skarbowy – czy trzeba go przyjąć?

Nie. Mandat karny skarbowy można przyjąć albo odmówić jego przyjęcia. Jeżeli go nie przyjmiesz, sprawa może zostać skierowana do sądu. Zasady postępowania mandatowego określają art. 136-140 k.k.s. Jeżeli po odmowie przyjęcia mandatu sprawa trafi do sądu, praktyczne znaczenie ma też sposób obrony w sprawie o wykroczenie skarbowe.

Odmowa przyjęcia mandatu bywa racjonalna zwłaszcza wtedy, gdy istnieją realne argumenty, że:

• w ogóle nie było obowiązku złożenia PIT w Polsce,
• czyn nie naraził podatku na uszczuplenie,
• czynny żal został złożony skutecznie,
• organ błędnie ustalił rezydencję podatkową.

Jeżeli mandat został już prawomocnie nałożony i przyjęty, jego podważenie jest dużo trudniejsze. Dlatego przed podjęciem decyzji warto przeanalizować dokumenty: korespondencję z urzędem, treść zeznania, certyfikat rezydencji, dane o miejscu zamieszkania i zatrudnienia.

Zobacz również:

• postępowanie podatkowe
• kontrola podatkowa i skarbowa

Jak postąpić w praktyce

W sprawie podobnej do opisanej warto działać według takiej kolejności:

1. Ustal rezydencję podatkową za konkretny rok – nie ogólnie, lecz właśnie za rok, którego dotyczy PIT.
2. Sprawdź, czy istniał obowiązek złożenia PIT-36 w Polsce oraz czy dochód zagraniczny powinien być tu wykazany.
3. Przeanalizuj, czy powstał podatek do zapłaty w Polsce. Jeżeli nie, to jest to ważny argument przeciwko zastosowaniu art. 54 k.k.s.
4. Jeżeli urząd jeszcze nie podjął czynności, złóż czynny żal wraz z wyjaśnieniem i ewentualnie korektą lub zaległą deklaracją.
5. Jeżeli urząd proponuje mandat, nie podejmuj decyzji automatycznie. Najpierw oceń, czy zarzut ma podstawę prawną.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, że sam fakt spóźnionego złożenia PIT nie daje jeszcze jednej odpowiedzi dla wszystkich podatników.

FAQ

Czy „zerowy” PIT złożony po terminie zawsze oznacza wykroczenie skarbowe?

Nie. Przy odpowiedzialności z art. 54 k.k.s. trzeba wykazać narażenie podatku na uszczuplenie. Jeżeli podatek w Polsce nie był należny, ukaranie może być bezzasadne.

Czy e-mail o odbiorze mandatu oznacza, że trzeba mandat przyjąć?

Nie. Mandat karny skarbowy można także odmówić przyjęcia. Wtedy organ może skierować sprawę do sądu, gdzie można podnosić zarzuty co do braku obowiązku podatkowego lub braku uszczuplenia.

Czy zameldowanie w Niemczech wystarcza, by nie rozliczać się w Polsce?

Nie zawsze. Sam meldunek nie rozstrzyga sprawy. Decydujące są kryteria z art. 3 ust. 1a ustawy o PIT oraz postanowienia właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Czy po wezwaniu z urzędu można jeszcze złożyć czynny żal?

Czasem jest już za późno. Jeżeli organ miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie albo rozpoczął czynności służbowe, czynny żal może być bezskuteczny zgodnie z art. 16 § 5 k.k.s.

Czy brak dochodów w Polsce automatycznie wyklucza odpowiedzialność?

Nie automatycznie, ale jest to bardzo ważny argument. Trzeba jeszcze ustalić, czy istniał obowiązek wykazania dochodów zagranicznych w Polsce i czy brak deklaracji mógł wpłynąć na wysokość polskiego podatku.

Podsumowanie

W sprawach dotyczących spóźnionego PIT-36 przy pracy w Niemczech najczęściej decydują nie emocje, lecz trzy elementy: rezydencja podatkowa, faktyczny obowiązek złożenia zeznania w Polsce oraz to, czy doszło do narażenia podatku na uszczuplenie. Dopiero po ustaleniu tych kwestii można ocenić, czy mandat jest zasadny, czy też warto go kwestionować.

Źródła:

Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy – Dz.U. 1999 nr 83 poz. 930

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. z późn. zm.

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa – Dz.U. z późn. zm.

Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku.