Emeryt a składki ZUS – kiedy praca podwyższa emeryturę?

Czy praca po przejściu na emeryturę zwiększa świadczenie?

Tak, ale nie każda i nie z tego samego powodu. W obecnym systemie emerytalnym ZUS wysokość emerytury zależy przede wszystkim od podstawy obliczenia świadczenia, czyli zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne, zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz – w odpowiednich przypadkach – środków zapisanych na subkoncie. Wynika to z art. 25 ust. 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

To oznacza, że po przyznaniu emerytury nie liczy się już sam dodatkowy „staż pracy” w potocznym znaczeniu, lecz to, czy z nowej aktywności zawodowej były odprowadzane składki emerytalne. Jeżeli tak, można wystąpić do ZUS o ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W praktyce odpowiedź na pytanie, czy dana aktywność zwiększy emeryturę, zależy od konkretnego tytułu do ubezpieczeń: etatu, zlecenia, działalności gospodarczej, powołania do rady nadzorczej albo umowy o dzieło.

Czy wynagrodzenie członka rady nadzorczej podlega składkom ZUS?

Co do zasady tak. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 22 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które są członkami rad nadzorczych wynagradzanymi z tytułu pełnienia tej funkcji. Obowiązek ten powstaje od dnia powołania do pełnienia funkcji i trwa do dnia zaprzestania jej pełnienia – art. 13 pkt 17 tej ustawy.

Jeżeli więc emeryt otrzymywał wynagrodzenie za zasiadanie w radzie nadzorczej, od którego były opłacane składki emerytalne i rentowe, to te składki co do zasady mogą zwiększyć wysokość emerytury po złożeniu wniosku do ZUS o jej przeliczenie. Nie jest natomiast trafne utożsamianie tego automatycznie z „wliczeniem do stażu pracy” jak przy ustalaniu prawa do świadczenia – po przyznaniu emerytury kluczowe jest zwiększenie stanu konta ubezpieczonego.

Warto też odróżnić dwie rzeczy: wpływ na wysokość emerytury w ZUS oraz wpływ przychodu na ewentualne zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia u osób, które nie osiągnęły powszechnego wieku emerytalnego albo pobierają niektóre wcześniejsze świadczenia. To jest odrębna kwestia. Jako kontekst decyzji finansowej warto zobaczyć także: strategia ekonomiczna emeryta.

Jakie formy aktywności zawodowej emeryta zwiększają emeryturę?

Najprostsza zasada jest taka: emeryturę zwiększa ta aktywność, od której rzeczywiście są opłacane składki emerytalne. Poniżej najważniejsze przypadki.

Umowa o pracę – najprostsza droga do podwyższenia emerytury

Pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli emeryt pracuje na etacie, składki emerytalne są odprowadzane od podstawy wymiaru i powiększają jego konto w ZUS. Po pewnym czasie może to przełożyć się na wzrost świadczenia.

Nie ma przy tym znaczenia sam wiek „po 60-tce” czy „po 65-tce”, lecz fakt podlegania ubezpieczeniu i opłacania składek. Znaczenie ma też to, czy dana osoba pobiera emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym, czy np. wcześniejszą emeryturę albo rentę, bo wtedy mogą działać odrębne limity dorabiania.

Jeżeli rozważana jest także własna firma, pomocny może być materiał o tym, jak wpływa na ZUS działalność gospodarcza emeryta.

Umowa-zlecenie – kiedy składki są pełne, a kiedy nie?

Zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że w konkretnej sytuacji działa zbieg tytułów do ubezpieczeń. W takich przypadkach trzeba analizować m.in. art. 9 tej ustawy.

To ważne, bo emeryt wykonujący zlecenie nie zawsze będzie miał odprowadzane składki emerytalne w pełnym zakresie. Przykładowo:

1. jeżeli zlecenie jest jedynym tytułem do ubezpieczeń – co do zasady występują obowiązkowe składki emerytalna i rentowe;
2. jeżeli istnieje zbieg z umową o pracę lub z innym zleceniem – zakres składek zależy od tego, czy z pierwszego tytułu osiągnięto co najmniej minimalną podstawę wymaganą przepisami;
3. jeżeli zlecenie jest wykonywane na rzecz własnego pracodawcy albo zawarte z własnym pracodawcą – stosuje się zasady jak dla pracownika, zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dlatego przy zleceniu nie warto zakładać automatycznie, że „na pewno zwiększy emeryturę”. Najpierw trzeba sprawdzić, czy rzeczywiście były naliczane składki emerytalne.

Działalność gospodarcza emeryta

Prowadzenie firmy przez emeryta nie zawsze działa tak samo jak etat. Zasady ubezpieczeń zależą od rodzaju pobieranego świadczenia, zbiegu tytułów i tego, czy dana osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z działalności. Podstawą są przede wszystkim art. 6, art. 8 i art. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W praktyce działalność gospodarcza może zwiększać emeryturę wtedy, gdy z tego tytułu są faktycznie opłacane składki emerytalne. Jeżeli chcesz porównać ten wariant z innymi formami pracy, zobacz też materiał: dieta radnego i emerytura.

Umowa o dzieło – zwykle bez wpływu na emeryturę

Umowa o dzieło co do zasady nie stanowi samodzielnego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. To oznacza, że od takiej umowy najczęściej nie są odprowadzane składki emerytalne, a więc nie powiększa ona konta w ZUS i zwykle nie prowadzi do podwyższenia emerytury.

Wyjątkiem może być sytuacja, gdy umowa o dzieło jest zawarta z własnym pracodawcą albo wykonywana na jego rzecz – wtedy, na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przychód może być traktowany jak przychód pracowniczy do celów ubezpieczeniowych. Taki przypadek wymaga jednak odrębnej oceny.

Jak przeliczyć emeryturę po opłacaniu nowych składek?

Samo opłacanie składek nie powoduje automatycznej wypłaty wyższego świadczenia. Trzeba złożyć do ZUS wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury. Podstawę prawną stanowi art. 108 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym wysokość emerytury obliczonej na podstawie art. 26 powiększa się o kwotę wynikającą z podzielenia składek zewidencjonowanych na koncie po dniu ustalenia prawa do emerytury przez średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku danego ubezpieczonego.

W praktyce warto pamiętać o kilku zasadach:

• wniosek składa sam emeryt – ZUS nie zawsze zrobi to z urzędu;
• jeżeli emeryt nadal pracuje, przeliczenie można uzyskać po zewidencjonowaniu nowych składek na koncie;
• jeżeli sprawa dotyczy konkretnego okresu pracy lub niejasnego tytułu ubezpieczenia, warto dołączyć dokumenty potwierdzające zatrudnienie, wynagrodzenie i oskładkowanie;
• w niektórych przypadkach znaczenie ma także data złożenia wniosku i data zakończenia ubezpieczenia.

Jeżeli ZUS odmówi uwzględnienia danego okresu lub składek, decyzję można zaskarżyć do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych na zasadach określonych w art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego dotyczącymi odwołań od decyzji organów rentowych.

Czy każdy emeryt może dorabiać bez limitu?

Nie zawsze. To zależy od rodzaju pobieranej emerytury i wieku emeryta. Osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, co do zasady mogą dorabiać bez ograniczeń dotyczących zmniejszenia lub zawieszenia emerytury z FUS. Natomiast przy wcześniejszych emeryturach albo niektórych rentach mogą obowiązywać limity przychodu powodujące zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia na podstawie art. 103–106 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

To jednak odrębna kwestia od samego wpływu nowych składek na przyszłą wysokość świadczenia. Można więc mieć sytuację, w której praca daje nowe składki zwiększające emeryturę, ale jednocześnie bieżący przychód powoduje okresowe zmniejszenie wypłaty świadczenia. Każdy taki przypadek trzeba oceniać osobno.

FAQ

Czy członek rady nadzorczej na emeryturze ma składki ZUS?

Tak, jeżeli otrzymuje wynagrodzenie za pełnienie funkcji, co do zasady podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 22 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Czy sam dodatkowy staż pracy po przyznaniu emerytury podwyższa świadczenie?

Nie sam „staż” jako taki. Po przyznaniu emerytury najważniejsze jest to, czy na koncie w ZUS zostały zapisane nowe składki emerytalne, które mogą zostać doliczone przy ponownym ustaleniu wysokości świadczenia.

Czy ZUS przelicza emeryturę automatycznie?

Zwykle nie. Najczęściej trzeba złożyć wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 108 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Czy umowa o dzieło zwiększa emeryturę?

Co do zasady nie, bo sama umowa o dzieło nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Wyjątek może wystąpić np. przy wykonywaniu dzieła na rzecz własnego pracodawcy.

Czy każda praca emeryta jest bezpieczna pod względem limitów dorabiania?

Nie. Zależy to od rodzaju świadczenia i wieku emeryta. Osoby, które nie osiągnęły powszechnego wieku emerytalnego lub pobierają określone wcześniejsze świadczenia, powinny dodatkowo sprawdzić przepisy o zmniejszeniu albo zawieszeniu emerytury.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji decydujące nie jest samo pełnienie funkcji członka rady nadzorczej ani dodatkowy „staż pracy”, lecz to, czy od wynagrodzenia były odprowadzane składki emerytalne do ZUS. Jeżeli tak było, okres ten może przełożyć się na wyższą emeryturę po złożeniu wniosku o ponowne ustalenie jej wysokości. Jeżeli nie było składek emerytalnych, sam przychód nie zwiększy świadczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – ISAP.

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – ISAP.