Dieta radnego a emerytura – czy wpływa na limity dorabiania?

Dieta radnego i emerytura – odpowiedź wprost

Jeżeli osoba pobierająca emeryturę zostaje radnym rady gminy lub miasta i otrzymuje dietę radnego, sama dieta nie powinna powodować zmniejszenia ani zawieszenia świadczenia emerytalnego. Wynika to z tego, że dieta radnego nie jest wynagrodzeniem za pracę, zleceniem ani przychodem z działalności, od której powstaje obowiązek ubezpieczeń emerytalnych i rentowych. Podobne rozróżnienie ma znaczenie przy świadczeniach chorobowych; osobno analizujemy, czy dieta sołtysa lub radnego wpływa na zasiłek chorobowy.

Radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych na zasadach ustalonych przez radę gminy. Podstawą jest art. 25 ustawy o samorządzie gminnym. Mandat radnego jest funkcją publiczną, a dieta ma charakter rekompensacyjny, związany z wykonywaniem mandatu, nie zaś klasycznego wynagrodzenia za zatrudnienie.

Oznacza to, że w opisanej sytuacji do przychodu wpływającego na emeryturę należy analizować przede wszystkim umowę-zlecenie. Sama dieta radnego, jako taka, nie powinna być doliczana do przychodu, którego przekroczenie skutkuje zmniejszeniem świadczenia.

Kiedy przychód może zmniejszyć albo zawiesić emeryturę?

W klasycznych świadczeniach z ZUS znaczenie mają przede wszystkim art. 103–106 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zasada jest następująca: przychód z działalności objętej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi może spowodować zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia, jeżeli emeryt lub rencista nie korzysta z wyłączenia przewidzianego w przepisach.

Najczęściej problem dotyczy osób, które pobierają wcześniejszą emeryturę, rentę albo inne świadczenie podlegające limitom. Emeryt, który osiągnął powszechny wiek emerytalny, co do zasady może dorabiać bez limitów, chyba że chodzi o szczególną sytuację kontynuowania zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy bez rozwiązania stosunku pracy przed wypłatą emerytury.

Przychodami istotnymi dla limitów są w szczególności:

• wynagrodzenie z umowy o pracę,
• przychód z umowy-zlecenia, umowy agencyjnej lub podobnej umowy o świadczenie usług,
• przychód z działalności gospodarczej,
• wynagrodzenie członka rady nadzorczej,
• przychód ze służby w formacjach mundurowych,
• zasiłki z ubezpieczenia społecznego, np. chorobowy, macierzyński, opiekuńczy, świadczenie rehabilitacyjne.

Ważne jest to, że przychód może być brany pod uwagę także wtedy, gdy w konkretnej sytuacji składki nie są faktycznie opłacane, ponieważ dana osoba jest zwolniona z obowiązku ubezpieczeń z powodu zbiegu tytułów albo pobierania emerytury. Decydujące jest to, czy dany rodzaj aktywności należy do kategorii działalności objętej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych.

Emeryt wojskowy MON a przychód ze zlecenia i dieta radnego

W przypadku emeryta wojskowego trzeba sięgnąć nie tylko do przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale przede wszystkim do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Art. 40 tej ustawy przewiduje, że emerytura wojskowa lub wojskowa renta inwalidzka może ulec zmniejszeniu w razie osiągania przychodu z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.

Jeżeli więc emeryt MON z niepełną wysługą lat wykonuje umowę-zlecenie, przychód z tej umowy trzeba brać pod uwagę przy rozliczeniu świadczenia. Więcej o podobnych sytuacjach opisuje materiał dotyczący tego, jak wygląda praca emeryta MON poza wojskiem.

Dieta radnego jest natomiast innym świadczeniem. Nie wynika ze stosunku pracy, zlecenia ani działalności gospodarczej. Nie jest też mandatem posła, senatora ani posła do Parlamentu Europejskiego, który przepisy emerytalne traktują odrębnie. Dlatego sama dieta radnego nie powinna być doliczana do przychodu powodującego zmniejszenie emerytury wojskowej.

Trzeba jednak uważać na sytuacje mieszane. Jeżeli radny oprócz diety otrzymuje od gminy lub innego podmiotu wynagrodzenie z osobnej umowy-zlecenia, umowy o pracę, kontraktu albo prowadzi działalność gospodarczą, taki przychód należy oceniać niezależnie od diety.

Aktualne limity dorabiania od 1 czerwca 2026 r.

Od 1 czerwca 2026 r. kwota odpowiadająca 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wynosi 6694,10 zł, a kwota odpowiadająca 130% tego wynagrodzenia wynosi 12 431,80 zł. Są to progi miesięczne stosowane przy zmniejszaniu albo zawieszaniu emerytur i rent. Aktualne limity dorabiania do emerytury zmieniają się kwartalnie, dlatego zawsze należy sprawdzić okres, którego dotyczy rozliczenie.

Szerzej o tym, jak działa przekroczenie progów 70% i 130%, omawiają zasady zawieszenia świadczenia. Przy emeryturach wojskowych trzeba jednak pamiętać, że art. 40 ustawy zaopatrzeniowej wprowadza szczególne ograniczenie zmniejszenia, a przekroczenie 130% nie jest oceniane identycznie jak przy zwykłej emeryturze z ZUS.

Jakich przychodów co do zasady nie wlicza się do limitów?

Do limitów dorabiania nie wlicza się przychodów, które nie pochodzą z działalności objętej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. W praktyce mogą to być m.in.:

• dieta radnego wypłacana w związku z wykonywaniem mandatu,
• umowa o dzieło zawarta z podmiotem innym niż własny pracodawca i niewykonywana na rzecz własnego pracodawcy,
• przychody z praw autorskich, jeżeli nie są elementem działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi,
• przychody z najmu prywatnego, jeżeli najem nie jest wykonywany w ramach działalności gospodarczej,
• niektóre honoraria twórcze i artystyczne, o ile nie wynikają z tytułu ubezpieczeniowego.

Każdy przypadek trzeba jednak oceniać według konkretnej podstawy wypłaty. Sama nazwa świadczenia nie zawsze rozstrzyga sprawę. Jeżeli płatnik wypłaca nie tylko dietę, ale także wynagrodzenie za odrębne czynności, trzeba sprawdzić, czy powstaje tytuł do ubezpieczeń społecznych.

Obowiązek informowania ZUS albo wojskowego organu emerytalnego

Osoba dorabiająca do emerytury lub renty powinna poinformować właściwy organ o podjęciu działalności zarobkowej, która może wpływać na świadczenie, oraz o wysokości przychodu. W przypadku świadczeń z ZUS rozliczenie następuje po zakończeniu roku, zwykle na podstawie zaświadczenia płatnika albo oświadczenia emeryta.

Przy emeryturach wojskowych ustawa przewiduje obowiązek zawiadamiania wojskowego organu emerytalnego o podjęciu działalności, o wysokości osiąganego z niej przychodu oraz o zmianach mających wpływ na świadczenie. Po zakończeniu roku kalendarzowego organ rozlicza świadczenie w stosunku rocznym albo miesięcznym.

Diety radnego nie należy mieszać z przychodem ze zlecenia. Jeżeli organ lub formularz wymaga wykazania wszystkich wpływów, bezpiecznym rozwiązaniem jest wskazanie diety osobno, z opisem, że jest to dieta z tytułu mandatu radnego, a nie przychód z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych.

FAQ

Czy dieta radnego wlicza się do limitu 70% i 130% przeciętnego wynagrodzenia?

Co do zasady nie. Dieta radnego nie jest przychodem z działalności podlegającej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, dlatego nie powinna być doliczana do limitów, od których zależy zmniejszenie albo zawieszenie emerytury lub renty.

Czy umowa-zlecenie emeryta wpływa na emeryturę?

Tak, przychód z umowy-zlecenia jest typowym przychodem uwzględnianym przy limitach dorabiania, nawet jeżeli w konkretnej sytuacji składki nie są faktycznie opłacane z powodu zbiegu tytułów lub posiadania prawa do emerytury.

Czy emeryt wojskowy po przekroczeniu 130% przeciętnego wynagrodzenia traci całą emeryturę?

Nie zawsze. W przypadku emerytury wojskowej art. 40 ustawy zaopatrzeniowej przewiduje szczególne zasady. Przy przekroczeniu 130% przeciętnego wynagrodzenia emerytura wojskowa ulega zmniejszeniu o 25% jej wysokości, jeżeli nie ma zastosowania ustawowy wyjątek.

Kiedy emerytura wojskowa może zostać zawieszona?

Odrębna podstawa zawieszenia występuje m.in. wtedy, gdy emeryt wojskowy zostanie ponownie powołany do zawodowej służby wojskowej albo przyjęty do jednej z wymienionych w ustawie służb, np. Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej lub Służby Więziennej.

Czy trzeba zgłaszać dietę radnego do ZUS albo WBE?

Przepisy nakazują informować o przychodach z działalności mogącej wpływać na świadczenie. Sama dieta radnego nie powinna być takim przychodem, ale w razie wątpliwości można wykazać ją oddzielnie i opisać jako dietę z tytułu mandatu radnego, aby nie została pomylona z przychodem ze zlecenia.

Czy dieta radnego jest tym samym co dieta posła lub senatora?

Nie. Przepisy emerytalne wyraźnie wymieniają przychód ze sprawowania mandatu posła, posła do Parlamentu Europejskiego oraz senatora jako przychód istotny dla limitów. Mandat radnego nie jest w tym zakresie traktowany tak samo.

Co zrobić, jeżeli organ emerytalny doliczył dietę radnego do przychodu?

Warto złożyć wyjaśnienia i wskazać podstawę wypłaty diety, czyli art. 25 ustawy o samorządzie gminnym oraz brak tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli została wydana decyzja, trzeba pilnować terminu do odwołania.

Podsumowanie

Dieta radnego nie powinna być wliczana do przychodu, którego przekroczenie powoduje zmniejszenie lub zawieszenie emerytury, ponieważ nie jest przychodem z działalności objętej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. Inaczej należy ocenić przychód ze zlecenia, etatu, działalności gospodarczej albo służby.

W przypadku emeryta MON szczególne znaczenie mają przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych. Przy niepełnej wysłudze i pracy na zleceniu przychód ze zlecenia może wpływać na wysokość emerytury wojskowej, ale dieta radnego powinna pozostać poza limitem.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 103–106.
• Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, w szczególności art. 39a, art. 40, art. 40a i art. 40b.
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 6.
• Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, w szczególności art. 25.
• Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 maja 2026 r. w sprawie kwot przychodu odpowiadających 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za I kwartał 2026 r., M.P. 2026 poz. 499.
• Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 11 maja 2026 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w pierwszym kwartale 2026 r., M.P. 2026 poz. 457.