Opłaty za DPS matki a darowizna mieszkania dla brata

Czy dziecko musi dopłacać do domu pomocy społecznej rodzica?

Podstawowe zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wynikają z art. 60-64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 tej ustawy do wnoszenia opłaty są obowiązani kolejno: mieszkaniec domu, małżonek oraz zstępni przed wstępnymi, a następnie gmina, z której osoba została skierowana do DPS.

W praktyce oznacza to, że najpierw pobierana jest opłata od matki jako mieszkanki DPS. Na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej mieszkaniec domu wnosi opłatę nie wyższą niż 70% swojego dochodu. Jeżeli emerytura matki nie pokrywa kosztu pobytu, organ sprawdza sytuację osób zobowiązanych, czyli w pierwszej kolejności małżonka, a następnie dzieci.

Nie każde dziecko automatycznie płaci za DPS rodzica. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o pomocy społecznej osoba samotnie gospodarująca może zostać obciążona opłatą, jeżeli jej dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a po zapłacie opłaty musi jej pozostać co najmniej 300% tego kryterium. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b tej ustawy osoba w rodzinie może być obciążona, jeżeli dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i po zapłacie opłaty pozostanie co najmniej 300% tego kryterium.

Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS ustala się i ogłasza na zasadach określonych w art. 60 ustawy o pomocy społecznej. To od tego kosztu, po odjęciu opłaty mieszkańca i ewentualnych opłat innych osób, zależy wysokość brakującej kwoty.

Czy darowizna mieszkania dla brata zmienia zasady odpłatności za DPS?

Darowizna mieszkania dla jednego z dzieci nie powoduje sama przez się, że tylko to dziecko odpowiada administracyjnie za opłatę za DPS matki. Art. 61 ustawy o pomocy społecznej nie uzależnia obowiązku dzieci od tego, które z nich dostało wcześniej majątek rodzica. Organ bada przede wszystkim stopień pokrewieństwa, dochody i sytuację rodzinną osób zobowiązanych.

Nie oznacza to jednak, że darowizna jest bez znaczenia. Jeżeli matka przekazała bratu mieszkanie w drodze darowizny, zastosowanie może mieć art. 897 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których brakuje mu do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wykonania ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może zwolnić się od tego obowiązku przez zwrot wartości wzbogacenia.

Opłata za DPS osoby chorej i niesamodzielnej może mieścić się w kategorii środków potrzebnych do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb darczyńcy. Jeżeli brat nadal posiada mieszkanie albo korzyść z darowizny, należy rozważyć wezwanie go do pokrywania brakującej części kosztów pobytu matki. Gdy matka nie jest w stanie samodzielnie działać, konieczne może być ustanowienie opiekuna prawnego albo kuratora - zależnie od jej stanu zdrowia i zakresu zdolności do czynności prawnych.

Warto najpierw sprawdzić akt notarialny. Jeżeli nie była to zwykła darowizna, lecz umowa dożywocia, zastosowanie może mieć art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego. Przy dożywociu nabywca nieruchomości zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie w zakresie wynikającym z umowy i ustawy, a sytuacja prawna jest inna niż przy darowiźnie.

Umowa z ośrodkiem pomocy społecznej i decyzja o odpłatności

Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala z małżonkiem, zstępnymi lub wstępnymi wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w DPS w drodze umowy, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości osób zobowiązanych. Jeżeli osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy albo nie współpracuje przy wywiadzie środowiskowym, organ może ustalać należności w trybie administracyjnym na zasadach przewidzianych w art. 61 ustawy o pomocy społecznej.

Dlatego istotne jest, czy płaci Pan dobrowolnie, na podstawie umowy zawartej z organem, czy na podstawie decyzji administracyjnej. Jeżeli nie ma umowy ani decyzji, warto przed dalszymi wpłatami ustalić z organem, jaka jest formalna podstawa żądania. Jeżeli decyzja została wydana, należy pilnować terminu odwołania - co do zasady odwołanie od decyzji administracyjnej wnosi się w terminie 14 dni od jej doręczenia, zgodnie z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

W odwołaniu albo w toku postępowania warto wskazać, że brat otrzymał od matki mieszkanie, podać przybliżoną wartość darowizny, dołączyć odpis aktu notarialnego lub księgi wieczystej, a także powołać art. 897 Kodeksu cywilnego. Organ nie może jednak wyłącznie na tej podstawie automatycznie przerzucić całego obowiązku na brata, jeżeli przepisy ustawy o pomocy społecznej wskazują także innych zobowiązanych.

Wniosek o zwolnienie z opłaty za DPS

Osoba zobowiązana do opłaty może złożyć wniosek o częściowe albo całkowite zwolnienie z opłaty. Podstawą jest art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten wskazuje przykładowe sytuacje, w których organ może zwolnić z odpłatności, m.in. długotrwałą chorobę, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe wskutek zdarzeń losowych, utrzymywanie się małżonków, zstępnych lub wstępnych z jednego świadczenia albo wynagrodzenia, ciążę albo samotne wychowywanie dziecka.

Katalog z art. 64 ustawy o pomocy społecznej jest otwarty. Oznacza to, że można powołać również inne uzasadnione okoliczności. W opisanej sytuacji argumentem może być to, że matka wyzbyła się jedynego istotnego majątku na rzecz jednego dziecka, a obdarowany brat nadal korzysta ze wzbogacenia. Wniosek powinien jednak pokazywać także Pana sytuację dochodową, koszty utrzymania, zobowiązania, stan zdrowia i obowiązki rodzinne.

W określonych szczególnych przypadkach zwolnienie może mieć charakter obligatoryjny. Art. 64a ustawy o pomocy społecznej przewiduje całkowite zwolnienie z opłaty m.in. wtedy, gdy osoba obowiązana przedstawi prawomocne orzeczenie sądu potwierdzające szczególnie naganne zachowania mieszkańca DPS wobec niej, w zakresie wskazanym w tym przepisie. Ta regulacja dotyczy jednak szczególnych stanów faktycznych i wymaga udokumentowania odpowiednimi orzeczeniami.

Co konkretnie można zrobić w opisanej sytuacji?

W opisanym stanie faktycznym najbezpieczniej działać dwutorowo. Po pierwsze, w postępowaniu administracyjnym dotyczącym DPS należy żądać uwzględnienia sytuacji majątkowej i rodzinnej wszystkich dzieci oraz złożyć wniosek o zwolnienie Pana z opłaty w całości albo w części na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Po drugie, należy rozważyć działania cywilne wobec brata jako obdarowanego, powołując się na art. 897 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli matka jest w stanie świadomie udzielić pełnomocnictwa, może upoważnić Pana albo inną osobę do dochodzenia roszczeń wobec brata. Jeżeli z powodu choroby nie ma z nią kontaktu i nie jest w stanie prowadzić swoich spraw, trzeba rozważyć ustanowienie odpowiedniej reprezentacji. W zależności od stanu zdrowia może to być kurator albo opiekun prawny ustanowiony po ubezwłasnowolnieniu, o którym orzeka sąd okręgowy na podstawie art. 544 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 13 § 1 albo art. 16 § 1 Kodeksu cywilnego.

W piśmie do organu warto jasno wskazać, że nie kwestionuje Pan potrzeby opieki nad matką, lecz sposób rozłożenia kosztów. Należy podnieść, że brat otrzymał jedyny istotny składnik majątku matki, a zatem to jego sytuacja powinna zostać szczególnie zbadana. Trzeba też zażądać przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u wszystkich osób zobowiązanych, a nie tylko u Pana.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sprawie nie można przyjąć prostej zasady, że skoro brat dostał mieszkanie, to Pan w ogóle nie musi dopłacać do DPS matki. Administracyjna odpłatność za DPS jest ustalana według art. 61 ustawy o pomocy społecznej, przede wszystkim z uwzględnieniem dochodów osób zobowiązanych. Darowizna mieszkania dla brata jest jednak bardzo istotnym argumentem przy wniosku o zwolnienie z opłaty oraz podstawą do rozważenia roszczeń matki wobec brata z art. 897 Kodeksu cywilnego.

Najważniejsze dokumenty to akt notarialny przeniesienia mieszkania, decyzja o skierowaniu do DPS, dokumenty dotyczące kosztu pobytu, wezwania z OPS/MOPS oraz dokumenty potwierdzające dochody i koszty utrzymania. Od ich treści zależy, czy należy składać odwołanie, wniosek o zwolnienie, czy podejmować działania cywilne wobec brata.

Źródła

• art. 60-64a oraz art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
• art. 897 oraz art. 908 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
• art. 128, art. 129 § 1 oraz art. 133 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej