Groźba ujawnienia intymnych nagrań – co zrobić?

Groźba ujawnienia nagrań – jakie przepisy mogą mieć zastosowanie?

Jeżeli ktoś zapowiada, że opublikuje lub pokaże rodzinie intymne albo kompromitujące nagrania, nie jest to wyłącznie konflikt prywatny. W zależności od treści wiadomości, celu sprawcy i sposobu działania może wchodzić w grę kilka przestępstw z ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Podstawowe znaczenie ma art. 115 § 12 Kodeksu karnego. Przepis ten definiuje groźbę bezprawną jako groźbę, o której mowa w art. 190 Kodeksu karnego, a także groźbę spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego albo osoby dla niego najbliższej. Zapowiedź ujawnienia nagrań intymnych rodzinie, znajomym, pracodawcy lub w Internecie może więc być groźbą bezprawną, jeżeli ma wywołać określone zachowanie pokrzywdzonego albo wzbudza realną obawę.

Art. 190 § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Przestępstwo to jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. Zgodnie z art. 190 § 2 Kodeksu karnego ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Jeżeli sprawca nie tylko grozi, ale chce wymusić określone zachowanie, na przykład zapłatę pieniędzy, wysłanie kolejnych nagrań, spotkanie, milczenie albo zaniechanie zgłoszenia sprawy, istotny jest art. 191 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem, kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Jeżeli chodzi o groźbę ujawnienia nagrań, przydatny może być także materiał o szantażu w mediach społecznościowych i groźbie ujawnienia nagrań.

Bezprawne rozpowszechnienie intymnego wizerunku

Jeżeli sprawca faktycznie opublikuje nagrania albo prześle je innym osobom, szczególne znaczenie ma art. 191a § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten obejmuje między innymi sytuację, w której ktoś rozpowszechnia bez zgody wizerunek osoby nagiej albo osoby w trakcie czynności seksualnej. Czyn ten jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Zgodnie z art. 191a § 2 Kodeksu karnego ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

W praktyce ważne jest rozróżnienie dwóch sytuacji. Jeżeli osoba dorosła sama dobrowolnie wystąpiła przed kamerą, nie oznacza to zgody na nagrywanie, kopiowanie, dalsze przesyłanie lub publiczne udostępnianie materiału przez osobę trzecią. Zgoda na jeden kontekst, na przykład występ na konkretnym portalu, nie jest automatycznie zgodą na dalsze rozpowszechnianie nagrania wśród rodziny, znajomych lub w mediach społecznościowych.

Równolegle mogą powstać roszczenia cywilne o ochronę dóbr osobistych. Art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny chroni między innymi cześć, wizerunek, prywatność i godność człowieka. Art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a w razie spełnienia przesłanek także zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego.

Stalking, podszywanie się i działania na Facebooku

Jeżeli groźby powtarzają się, sprawca zasypuje pokrzywdzonego wiadomościami, kontaktuje się z rodziną, obserwuje profile, zakłada kolejne konta albo stale wraca po zablokowaniu, może chodzić o uporczywe nękanie. Art. 190a § 1 Kodeksu karnego stanowi, że kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 190a § 2 Kodeksu karnego dotyczy podszywania się pod inną osobę i wykorzystania jej wizerunku, innych danych osobowych lub innych danych, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Ten przepis może mieć znaczenie, gdy sprawca zakłada fałszywe konta, publikuje materiały jako pokrzywdzony albo rozsyła treści w sposób sugerujący, że pochodzą od pokrzywdzonego.

Gdy sprawca działa w ramach znajomości, związku lub po rozstaniu, pomocne może być porównanie sprawy z sytuacją, w której pojawiają się groźby w relacji. Jeżeli natomiast żąda pieniędzy albo innych korzyści za nieujawnianie materiałów, warto przeanalizować także szantaż za milczenie.

Jak zabezpieczyć dowody?

Najważniejszym błędem jest kasowanie wiadomości przed ich utrwaleniem. W sprawach internetowych dowody bywają szybko usuwane, a konta mogą znikać. Dlatego przed zgłoszeniem sprawy warto zebrać materiał w sposób uporządkowany.

• wykonaj zrzuty ekranu rozmów z widoczną datą, godziną, nazwą profilu, adresem URL i treścią groźby,
• zapisz link do profilu, identyfikator konta, nazwę użytkownika, zdjęcie profilowe i wszelkie dane kontaktowe sprawcy,
• pobierz historię rozmów, jeżeli komunikator daje taką możliwość,
• zapisz pliki, nagrania, wiadomości głosowe i e-maile na osobnym nośniku,
• zanotuj dane osób, które widziały groźby albo otrzymały od sprawcy wiadomości,
• nie wdawaj się w negocjacje i nie wysyłaj kolejnych intymnych materiałów, nawet jeśli sprawca obiecuje, że wtedy zaprzestanie gróźb.

W sprawach poważnych warto rozważyć notarialne poświadczenie treści strony internetowej albo zabezpieczenie materiału przez informatyka, ale nie jest to warunek złożenia zawiadomienia. Dla Policji lub prokuratury kluczowe jest, aby dowody były czytelne, kompletne i pozwalały ustalić ciąg zdarzeń.

Gdzie zgłosić sprawę i jak sformułować zawiadomienie?

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć w najbliższej jednostce Policji albo w prokuraturze rejonowej. Podstawą ogólną jest art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, zgodnie z którym każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Status pokrzywdzonego wynika z art. 49 § 1 Kodeksu postępowania karnego, który wskazuje, że pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo.

W zawiadomieniu warto opisać fakty, a nie tylko własne oceny. Praktycznie można użyć sformułowania: zawiadamiam o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na kierowaniu gróźb ujawnienia intymnych nagrań, zmuszaniu mnie do określonego zachowania oraz zapowiadaniu rozpowszechnienia mojego wizerunku bez zgody. Jeżeli nie ma pewności, kto faktycznie korzysta z konta, należy to wyraźnie zaznaczyć. W Internecie możliwe jest podszywanie się pod inną osobę, współdzielenie konta albo przejęcie profilu.

Jeżeli sprawa dotyczy przestępstwa ściganego na wniosek, trzeba złożyć wniosek o ściganie. Dotyczy to między innymi art. 190 § 2 Kodeksu karnego, art. 190a § 4 Kodeksu karnego oraz art. 191a § 2 Kodeksu karnego. W praktyce można dopisać: wnoszę o ściganie sprawcy wszystkich czynów ściganych na mój wniosek, które zostaną ujawnione w toku postępowania.

W zawiadomieniu można także wnosić o:

• przesłuchanie pokrzywdzonego i wskazanych świadków,
• zabezpieczenie danych profilu, korespondencji i logowań od administratora serwisu,
• ustalenie adresu IP i danych urządzeń, z których korzystano,
• zabezpieczenie nagrań lub linków, jeżeli sprawca już je opublikował,
• poinformowanie pokrzywdzonego o decyzjach procesowych i prawach pokrzywdzonego.

Czy można żądać zakazu kontaktowania się?

W postępowaniu karnym zakaz kontaktowania się lub zbliżania się może być elementem środków zapobiegawczych. Art. 275 § 2 Kodeksu postępowania karnego pozwala, w ramach dozoru Policji, na zobowiązanie oskarżonego do określonego zachowania, w tym do powstrzymania się od kontaktu z pokrzywdzonym lub innymi osobami. Zastosowanie takiego środka zależy jednak od etapu sprawy, ustaleń organów i oceny, czy zachodzą przesłanki stosowania środków zapobiegawczych.

Jeżeli nagrania zostały już opublikowane, równolegle można korzystać ze środków cywilnych. Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego można żądać zaniechania naruszeń i usunięcia ich skutków, a w procesie cywilnym można wnosić o zabezpieczenie roszczenia. Podstawą procesową zabezpieczenia jest art. 730 § 1 oraz art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce zabezpieczenie może polegać na nakazaniu usunięcia materiałów, zakazaniu ich dalszego rozpowszechniania lub zobowiązaniu do określonego działania, ale o zakresie zabezpieczenia decyduje sąd.

Czy taka sprawa może zagrozić prawom do dziecka?

Sama okoliczność, że dorosły rodzic występował przed kamerą albo wykonywał pracę o charakterze erotycznym, nie powoduje automatycznego ograniczenia, zawieszenia ani pozbawienia władzy rodzicielskiej. W sprawach rodzinnych decydujące znaczenie ma dobro dziecka. Art. 95 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny.

Sąd rodzinny może wydać zarządzenia, jeżeli dobro dziecka jest zagrożone. Wynika to z art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przykładowe zarządzenia sądu zostały wymienione w art. 109 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, między innymi zobowiązanie rodziców do określonego postępowania, nadzór kuratora lub skierowanie do instytucji zajmującej się terapią rodzinną. Zawieszenie władzy rodzicielskiej może nastąpić na podstawie art. 110 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w razie przemijającej przeszkody w jej wykonywaniu. Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest możliwe na podstawie art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdy władza nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody, rodzice jej nadużywają albo w sposób rażący zaniedbują obowiązki względem dziecka.

W praktyce sąd rodzinny bada, czy dziecko było narażone na treści seksualne, czy rodzic zapewnia mu opiekę, bezpieczeństwo, edukację, leczenie i stabilne warunki. Jeżeli dziecko nie miało kontaktu z nagraniami, rodzic należycie się nim opiekuje, a działania sprawcy są wymierzone w szantaż i zastraszenie, sam fakt bycia ofiarą gróźb nie powinien być traktowany jako argument przeciwko rodzicowi.

W razie zgłoszenia sprawy do sądu rodzinnego lub pomocy społecznej warto przygotować dowody pokazujące prawidłową opiekę nad dzieckiem: zaświadczenia ze szkoły lub przedszkola, dokumentację leczenia, potwierdzenia stałych wydatków, informacje o warunkach mieszkaniowych oraz korespondencję pokazującą, że rodzic podjął działania ochronne wobec siebie i dziecka.

Co z pomówieniem, zniewagą i naruszeniem prywatności?

Jeżeli sprawca rozpowszechnia nieprawdziwe lub poniżające informacje, może pojawić się odpowiedzialność za zniesławienie z art. 212 Kodeksu karnego albo zniewagę z art. 216 Kodeksu karnego. Trzeba jednak pamiętać, że zgodnie z art. 212 § 4 Kodeksu karnego i art. 216 § 5 Kodeksu karnego ściganie tych czynów odbywa się co do zasady z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzony sam wnosi prywatny akt oskarżenia, chyba że prokurator obejmie sprawę udziałem ze względu na interes społeczny.

W przypadku ujawnienia intymnych materiałów ważniejsze i skuteczniejsze może być jednak powołanie się na art. 191a § 1 Kodeksu karnego oraz na ochronę dóbr osobistych z art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego. Dobór podstawy prawnej zależy od tego, czy sprawca tylko grozi, czy już rozpowszechnił materiały, czy żąda określonego zachowania oraz czy informacje są prawdziwe, fałszywe, poniżające lub naruszające prywatność.

FAQ

Czy groźbę ujawnienia nagrań trzeba zgłosić osobiście?

Zawiadomienie można złożyć ustnie do protokołu w jednostce Policji albo pisemnie w Policji lub prokuraturze. W sprawach z art. 190 § 1, art. 190a § 1 i art. 191a § 1 Kodeksu karnego warto od razu zawrzeć wniosek o ściganie, ponieważ przepisy te przewidują co do zasady ściganie na wniosek pokrzywdzonego.

Czy muszę znać prawdziwe dane osoby, która grozi?

Nie. Można zgłosić sprawę, wskazując nazwę profilu, link do konta, treść wiadomości, daty, numery telefonów, adresy e-mail i inne dostępne dane. Organy ścigania mogą ustalać sprawcę na podstawie danych od administratorów serwisów, operatorów i innych podmiotów, jeżeli postępowanie to uzasadnia.

Czy blokować sprawcę?

Najpierw zabezpiecz dowody: zrzuty ekranu, linki, historię rozmów i pliki. Po zabezpieczeniu materiału można ograniczyć kontakt, zablokować profil i zgłosić naruszenie administratorowi serwisu. Jeżeli blokada powoduje utratę dostępu do rozmów, lepiej wcześniej pobrać lub utrwalić korespondencję.

Czy publikacja nagrania tylko w małej grupie też jest problemem prawnym?

Tak. Art. 191a § 1 Kodeksu karnego mówi o rozpowszechnianiu wizerunku osoby nagiej lub w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody. Przekazanie materiału rodzinie, znajomym, grupie na komunikatorze lub zamkniętej grupie internetowej może być rozpowszechnianiem, jeżeli materiał trafia do osób trzecich.

Czy sprawa karna może zaszkodzić mi w sądzie rodzinnym?

Samo zgłoszenie, że jest się ofiarą gróźb lub szantażu, nie jest podstawą do ograniczenia władzy rodzicielskiej. Sąd rodzinny bada dobro dziecka na podstawie art. 95 § 3 i art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Znaczenie ma to, czy dziecko jest bezpieczne, czy ma zapewnioną opiekę i czy nie jest narażone na demoralizujące treści.

Podsumowanie

Groźba ujawnienia intymnych nagrań powinna być traktowana poważnie. W zależności od okoliczności sprawca może odpowiadać za groźbę karalną, zmuszanie do określonego zachowania, uporczywe nękanie, podszywanie się lub bezprawne rozpowszechnienie intymnego wizerunku. Najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów, złożenie zawiadomienia i wyraźne zgłoszenie wniosku o ściganie tam, gdzie wymaga tego Kodeks karny.

Wątek rodzicielski należy oddzielić od działań sprawcy. Ofiara szantażu nie traci praw do dziecka tylko dlatego, że ktoś grozi ujawnieniem jej prywatnych materiałów. Dla sądu rodzinnego decydujące jest realne dobro dziecka, sposób sprawowania opieki i to, czy rodzic podjął rozsądne działania ochronne.

Źródła

• art. 115 § 12, art. 190 § 1-2, art. 190a § 1-4, art. 191 § 1, art. 191a § 1-2, art. 212 § 4, art. 216 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny,
• art. 49 § 1, art. 275 § 2, art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego,
• art. 23, art. 24 § 1, art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 730 § 1 i art. 755 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego,
• art. 95 § 3, art. 109 § 1-2, art. 110 § 1, art. 111 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.