Zniesławienie i oszczerstwa w internecie – jak skutecznie się bronić?

Kiedy wpis w internecie narusza prawo?

Jeżeli były podwładny opublikował na stronie internetowej wpis z Pani imieniem, nazwiskiem i miejscem pracy, najpierw trzeba ocenić treść publikacji. Sam krytyczny komentarz nie zawsze jest bezprawny. Problem pojawia się wtedy, gdy wpis zawiera nieprawdziwe zarzuty, sugestie nieuczciwości, nadużyć, brak kompetencji albo inne twierdzenia mogące obniżyć zaufanie potrzebne do wykonywania pracy kierowniczej. Jeżeli zniesławiająca treść ukazuje się w materiale prasowym, trzeba dodatkowo ustalić krąg podmiotów odpowiedzialnych; osobno wyjaśniamy, kogo pozwać za zniesławienie w artykule prasowym.

Takie zachowanie może wypełniać znamiona zniesławienia z art. 212 § 1 Kodeksu karnego, zgodnie z którym karalne jest pomawianie innej osoby o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Jeżeli pomówienie następuje za pomocą środków masowego komunikowania, zastosowanie ma art. 212 § 2 Kodeksu karnego.

Jeżeli natomiast wpis ma głównie obraźliwy, poniżający charakter, bez formułowania konkretnych zarzutów, może chodzić o zniewagę z art. 216 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. W przypadku zniewagi dokonanej za pomocą środków masowego komunikowania zastosowanie ma art. 216 § 2 Kodeksu karnego.

Ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego: innych reguł wymaga rzeczowa, ostra krytyka, a innych publikowanie fałszywych oskarżeń lub wyzwisk. Jeśli wpis sugeruje, że ktoś „oczernił mnie” w miejscu zatrudnienia, warto też zobaczyć materiał o pomówieniu w pracy.

Zniesławienie a zniewaga – najważniejsze różnice

Jak zabezpieczyć dowody przed usunięciem wpisu?

To najważniejszy pierwszy krok. W praktyce obraźliwe albo szkalujące treści znikają szybko po otrzymaniu wezwania. Dlatego przed kontaktem ze sprawcą lub administratorem strony warto zgromadzić materiał dowodowy.

• zrzuty ekranu pokazujące całą treść wpisu, datę, nick autora i adres strony,
• dokładny adres URL,
• wydruk strony,
• zapis korespondencji z autorem lub administratorem,
• dane osób, które widziały wpis,
• w poważniejszych sprawach – notarialny protokół z oględzin strony internetowej.

Jeżeli wpis pojawił się na portalu społecznościowym albo forum, warto też sprawdzić, czy platforma ma własny formularz zgłoszenia naruszeń. To nie zastępuje ochrony sądowej, ale bywa skuteczne na etapie szybkiego usunięcia publikacji.

Jakie działania można podjąć od razu?

W praktyce najczęściej zaczyna się od wezwania przedsądowego do autora wpisu i równoległego zgłoszenia naruszenia administratorowi strony. W piśmie warto zażądać:

• natychmiastowego usunięcia wpisu,
• zaprzestania dalszych publikacji,
• opublikowania przeprosin o wskazanej treści,
• ewentualnie zapłaty zadośćuczynienia albo określonej kwoty na cel społeczny.

Jeżeli zna Pani autora wpisu, pismo najlepiej wysłać w sposób pozwalający wykazać doręczenie. Jeżeli sprawca działał na stronie internetowej anonimowo, wezwanie kieruje się zwykle do administratora serwisu, a dalsze działania trzeba dostosować do tego, czy możliwe będzie ustalenie danych autora.

W sprawach dotyczących szerzej rozumianego internetu i przestępstw internetowych często potrzebne jest równoległe zabezpieczenie konta, zgłoszenie naruszenia platformie i analiza, czy nie doszło także do podszywania się lub wykorzystania wizerunku.

Odpowiedzialność karna – prywatny akt oskarżenia

Zniesławienie i zniewaga są co do zasady ścigane z oskarżenia prywatnego. Wynika to z art. 212 § 4 oraz art. 216 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Oznacza to, że pokrzywdzony sam wnosi do sądu prywatny akt oskarżenia, zamiast czekać, aż sprawę poprowadzi prokurator jak przy przestępstwach publicznoskargowych.

W praktyce prywatny akt oskarżenia powinien opisywać zarzucany czyn, wskazywać oskarżonego, czas i miejsce publikacji, dowody oraz żądanie ukarania. Jeżeli sprawca nie jest znany, najpierw trzeba skupić się na ustaleniu jego tożsamości. W niektórych przypadkach, jeżeli wymaga tego interes społeczny, prokurator może objąć ściganie, ale nie jest to reguła.

Warto pamiętać o terminie przedawnienia karalności. Zgodnie z art. 101 § 2 Kodeksu karnego w sprawach ściganych z oskarżenia prywatnego karalność przestępstwa ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu popełnienia czynu.

Jeżeli poza pomówieniem pojawiają się także wyzwiska, ośmieszanie lub publiczne ataki, pomocny może być również materiał o tym, jak reagować na fałszywe oskarżenia i pomówienia.

Ochrona cywilna – dobra osobiste, przeprosiny i zadośćuczynienie

Niezależnie od drogi karnej może Pani skorzystać z ochrony cywilnej. Cześć, dobre imię i nazwisko należą do dóbr osobistych chronionych przez art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Z kolei art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego daje osobie pokrzywdzonej prawo żądania zaniechania naruszeń oraz usunięcia ich skutków, w szczególności przez złożenie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Jeżeli naruszenie już nastąpiło, można także dochodzić świadczeń pieniężnych. Podstawę stanowi art. 448 Kodeksu cywilnego, który pozwala żądać zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dobra osobistego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

W sprawie cywilnej można więc żądać przykładowo:

• usunięcia wpisu,
• zakazu dalszego rozpowszechniania podobnych treści,
• przeprosin na tej samej stronie lub w tym samym medium,
• zadośćuczynienia pieniężnego,
• wpłaty określonej kwoty na cel społeczny.

To, która droga będzie korzystniejsza – karna, cywilna czy obie równolegle – zależy od skali naruszenia, treści wpisu, dostępnych dowodów i tego, czy najważniejsze jest szybkie usunięcie wpisu, przeprosiny czy rekompensata finansowa.

Czy administrator strony odpowiada za wpis?

Odpowiedzialność administratora lub hostingodawcy zależy od okoliczności. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną usługodawca, który przechowuje dane, nie odpowiada za nie, jeżeli nie wie o bezprawnym charakterze danych lub związanej z nimi działalności, a po otrzymaniu urzędowego zawiadomienia albo wiarygodnej wiadomości niezwłocznie uniemożliwi dostęp do tych danych.

W praktyce oznacza to, że po otrzymaniu konkretnego zgłoszenia administrator powinien zareagować. Dlatego zgłoszenie powinno być precyzyjne: trzeba wskazać adres wpisu, jego treść, dlaczego jest bezprawna i czego Pani żąda.

Jak napisać wezwanie do usunięcia wpisu?

Dobre wezwanie powinno być rzeczowe i oparte na faktach. Warto w nim wskazać:

• kto publikuje pismo i kogo dotyczy naruszenie,
• gdzie znajduje się wpis i kiedy został zauważony,
• które sformułowania są nieprawdziwe lub obraźliwe,
• jakie przepisy zostały naruszone, np. art. 212 § 1 lub § 2 Kodeksu karnego, art. 216 § 1 lub § 2 Kodeksu karnego, art. 23 i art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego,
• czego Pani żąda i w jakim terminie,
• jakie kroki zostaną podjęte w razie braku reakcji.

Nie warto w takim piśmie używać emocjonalnych sformułowań. Pismo ma później pełnić także funkcję dowodową.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te same przepisy mogą działać w różnych realnych sprawach.

FAQ

Czy każda negatywna opinia w internecie jest zniesławieniem?

Nie. Odpowiedzialność pojawia się wtedy, gdy wpis jest bezprawny, zwłaszcza gdy zawiera nieprawdziwe zarzuty lub obraźliwe treści. Dopuszczalna krytyka, oparta na faktach i wyrażona w odpowiedniej formie, nie zawsze narusza prawo.

Czy mogę iść jednocześnie drogą karną i cywilną?

Tak. Prywatny akt oskarżenia na podstawie art. 212 lub art. 216 Kodeksu karnego nie wyklucza pozwu o ochronę dóbr osobistych na podstawie art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego.

Co zrobić, jeśli autor wpisu jest anonimowy?

Najpierw trzeba zabezpieczyć dowody i zgłosić naruszenie administratorowi strony. Dalsze kroki zależą od tego, czy uda się ustalić dane autora oraz jakie informacje posiada platforma.

Czy warto wysyłać wezwanie przed sądem?

Zwykle tak. Często pozwala to szybko usunąć wpis, uzyskać przeprosiny i jednocześnie buduje materiał dowodowy na wypadek procesu.

Czy wpis z imieniem, nazwiskiem i miejscem pracy pogarsza sytuację sprawcy?

Może zwiększać skalę naruszenia, bo ułatwia identyfikację pokrzywdzonego i wzmacnia ryzyko utraty zaufania potrzebnego do pracy. W sprawach zawodowych ma to często duże znaczenie przy ocenie szkody wizerunkowej.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji może Pani rozważyć równoległe działania: zabezpieczenie dowodów, wezwanie do usunięcia wpisu i przeprosin, zgłoszenie sprawy administratorowi strony, a następnie postępowanie cywilne o ochronę dóbr osobistych oraz prywatny akt oskarżenia za zniesławienie lub zniewagę. Najważniejsze jest szybkie działanie i prawidłowe udokumentowanie treści publikacji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 212, art. 216, art. 101 § 2 – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 23, art. 24 § 1, art. 448 – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, w szczególności art. 14 ust. 1 – Dz.U. 2002 nr 144 poz. 1204
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt III KK 234/07.