Nękanie w mediach społecznościowych – jak skutecznie się bronić?

Od czego zacząć, gdy ktoś nęka Cię w mediach społecznościowych?

W opisanej sytuacji nie warto ograniczać się tylko do blokowania sprawcy. Jeżeli zachowanie ma charakter powtarzalny, publiczny albo wywołuje u Ciebie poczucie zagrożenia, poniżenia lub istotnie narusza Twoją prywatność, trzeba równolegle zadbać o dowody, zgłoszenia do serwisu oraz właściwą ścieżkę prawną.

W praktyce najczęściej wchodzą w grę trzy grupy roszczeń i działań:

• zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa stalkingu, jeżeli zachowanie jest uporczywe i narusza poczucie bezpieczeństwa lub prywatność,
• prywatny akt oskarżenia o zniesławienie albo zniewagę, gdy sprawca publikuje oszczercze lub obelżywe treści,
• pozew cywilny o ochronę dóbr osobistych, gdy chcesz usunięcia skutków naruszeń, przeprosin i rekompensaty finansowej.

Jeżeli problem obejmuje również ciągłe telefony, SMS-y lub wiadomości głosowe, zobacz też hub klastra K14.

Kiedy nękanie w sieci jest stalkingiem?

Podstawowym przepisem jest art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

To oznacza, że nie chodzi o jednorazowy obraźliwy wpis, lecz o ciąg zachowań. Mogą to być np. regularne posty, komentarze, wiadomości prywatne, tagowanie, publikowanie „rewelacji”, wielokrotne oskarżenia, rozsyłanie oszczerczych treści czy zakładanie kolejnych kont po blokadzie.

Jeżeli skutkiem takich działań jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, zastosowanie ma art. 190a § 3 Kodeksu karnego, który przewiduje karę pozbawienia wolności od 2 do 15 lat.

Przestępstwo z art. 190a § 1 Kodeksu karnego jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego – tak stanowi art. 190a § 4 Kodeksu karnego. W praktyce w zawiadomieniu trzeba więc wyraźnie wskazać, że wnosisz o ściganie sprawcy.

Zniesławienie i zniewaga w mediach społecznościowych

Jeżeli sprawca publikuje nieprawdziwe zarzuty, które mogą poniżyć Cię w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania, zastosowanie może mieć art. 212 § 1 Kodeksu karnego. Gdy czynu dopuszczono się za pomocą środków masowego komunikowania, w tym publicznie w internecie, wchodzi w grę art. 212 § 2 Kodeksu karnego.

Jeżeli wpisy są po prostu obelżywe, uwłaczające i mają charakter znieważający, właściwy jest art. 216 § 1 Kodeksu karnego, a przy użyciu środków masowego komunikowania również art. 216 § 2 Kodeksu karnego. Ściganie zniewagi następuje z oskarżenia prywatnego na podstawie art. 216 § 5 Kodeksu karnego.

W sprawach internetowych często te kwalifikacje się zazębiają. Jeden wpis może jednocześnie:

• pomawiać – czyli przypisywać komuś naganne postępowanie lub cechy,
• znieważać – czyli używać słów powszechnie uznawanych za obraźliwe,
• wchodzić w skład uporczywego nękania – jeśli jest elementem dłuższej kampanii.

Jeżeli chcesz lepiej odróżnić analogie między hejtem, zniewagą i zniesławieniem, warto porównać te instytucje przed wyborem środka prawnego.

Bezpodstawne donosy na policję lub do urzędów

Samo złożenie zawiadomienia do organu nie zawsze jest bezprawne, bo obywatel ma prawo zgłaszać podejrzenie naruszenia prawa. Jednak jeżeli sprawca robi to uporczywie, instrumentalnie i wyłącznie po to, aby Cię dręczyć, takie działania mogą wzmacniać ocenę, że dochodzi do stalkingu z art. 190a § 1 Kodeksu karnego.

W zależności od treści doniesień mogą też pojawić się inne przepisy karne, ale to wymaga analizy konkretnych pism. Dlatego przy zawiadomieniu warto dołączyć nie tylko screeny z mediów społecznościowych, lecz również kopie pism, wezwań i odpowiedzi organów, które pokazują skalę działań sprawcy.

Jak zabezpieczyć dowody?

W sprawach o nękanie w sieci dowody są kluczowe. Zanim zgłosisz sprawę, zbierz i uporządkuj materiał:

• zrzuty ekranu z widoczną datą, godziną i nazwą profilu,
• pełne linki do postów, komentarzy i profili,
• nagranie ekranu pokazujące kontekst publikacji,
• historię wiadomości prywatnych, SMS-ów, e-maili i połączeń,
• listę świadków, którzy widzieli wpisy lub skutki nękania,
• potwierdzenia zgłoszeń do Facebooka lub innego serwisu,
• dokumenty dotyczące bezpodstawnych donosów.

Jeżeli obawiasz się, że wpis zostanie szybko usunięty, pomocne bywa także sporządzenie protokołu notarialnego z przeglądu strony internetowej. Nie jest to obowiązkowe, ale w niektórych sprawach zwiększa wartość dowodową materiału.

Co zgłosić serwisowi społecznościowemu?

Niezależnie od działań prawnych warto korzystać z narzędzi samej platformy: zgłaszania naruszeń, blokady kont, ograniczenia widoczności, ukrywania komentarzy i archiwizacji zgłoszeń. Nie zastępuje to postępowania karnego ani cywilnego, ale pomaga ograniczyć skalę naruszeń.

Jeżeli sprawa dotyczy podszywania się pod Ciebie, fałszywego profilu lub używania Twoich zdjęć, pomocne mogą być także analogie związane z podszywaniem się na Facebooku.

Prywatny akt oskarżenia – kiedy ma sens?

Prywatny akt oskarżenia jest właściwy przede wszystkim przy zniesławieniu z art. 212 Kodeksu karnego i zniewadze z art. 216 Kodeksu karnego. Wnosi się go do sądu rejonowego właściwego miejscowo, a sprawa toczy się w trybie prywatnoskargowym według przepisów art. 487–499 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.

W praktyce w prywatnym akcie oskarżenia trzeba opisać:

• kto jest oskarżonym,
• jakie konkretne słowa lub treści opublikował,
• kiedy i gdzie to nastąpiło,
• dlaczego wpis miał charakter zniesławiający lub znieważający,
• jakie dowody to potwierdzają.

Do pisma dołącza się dowody oraz uiszcza zryczałtowaną opłatę sądową przewidzianą w sprawach z oskarżenia prywatnego. Jeżeli sprawca jest nieznany albo ukrywa się za profilem anonimowym, zwykle lepiej najpierw rozważyć zawiadomienie organów ścigania, aby ustalić jego dane.

Pozew o ochronę dóbr osobistych

Równolegle albo zamiast ścieżki karnej możesz skorzystać z ochrony cywilnej. Podstawą są:

• art. 23 Kodeksu cywilnego, który wymienia dobra osobiste, w tym cześć, nazwisko, wizerunek i prywatność,
• art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, który pozwala żądać zaniechania naruszeń i usunięcia ich skutków,
• art. 448 Kodeksu cywilnego, który umożliwia dochodzenie zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny.

W pozwie można domagać się np.:

• usunięcia konkretnych postów i komentarzy,
• zakazu dalszego publikowania podobnych treści,
• przeprosin o wskazanej treści,
• zadośćuczynienia pieniężnego, jeśli naruszenie wywołało realną krzywdę.

Jeżeli naruszenia obejmują także zdjęcia lub użycie podobizny, przydatne są również analogie dotyczące ochrony wizerunku w internecie.

Wezwanie do zaprzestania naruszeń – czy warto?

Tak, ale pod warunkiem że jest dobrze przygotowane. Przedsądowe wezwanie do zaprzestania naruszeń może mieć znaczenie dowodowe i czasem kończy spór bez procesu. W piśmie warto wskazać:

• jakie wpisy lub działania naruszają Twoje prawa,
• jakich przepisów dotyczy naruszenie, np. art. 190a Kodeksu karnego, art. 212 Kodeksu karnego, art. 216 Kodeksu karnego, art. 24 Kodeksu cywilnego,
• czego żądasz – usunięcia treści, przeprosin, zaniechania kontaktu,
• termin wykonania żądania,
• zapowiedź dalszych kroków prawnych.

Nie w każdej sprawie takie wezwanie jest dobrym pomysłem. Jeżeli sprawca eskaluje zachowania, grozi lub narusza Twoje bezpieczeństwo, priorytetem jest szybkie zgłoszenie sprawy na policję lub do prokuratury.

Gdzie złożyć zawiadomienie o stalkingu?

Zawiadomienie możesz złożyć ustnie do protokołu albo pisemnie na policji lub w prokuraturze. W piśmie warto zawrzeć wyraźny wniosek o ściganie, ponieważ wymaga tego art. 190a § 4 Kodeksu karnego.

Dobrze przygotowane zawiadomienie powinno zawierać:

• chronologiczny opis zdarzeń,
• wskazanie kanałów nękania: Facebook, Messenger, telefon, e-mail, komentarze, posty,
• opis skutków: lęk, zaburzenie codziennego funkcjonowania, konieczność zmiany ustawień prywatności, stres, naruszenie relacji rodzinnych lub zawodowych,
• informację, że działania są uporczywe i naruszają poczucie bezpieczeństwa, poniżają, udręczają albo istotnie naruszają prywatność,
• listę załączonych dowodów.

Jeżeli nękanie online łączy się z innymi formami przemocy elektronicznej, pomocne mogą być też analogie dotyczące konsekwencji prawnych za nękanie online.

Tabela: jaki środek prawny wybrać?

FAQ

Czy jeden obraźliwy post to już stalking?

Najczęściej nie. Stalking z art. 190a § 1 Kodeksu karnego wymaga uporczywości. Jeden wpis może jednak stanowić zniewagę z art. 216 Kodeksu karnego albo zniesławienie z art. 212 Kodeksu karnego.

Czy policja zajmuje się nękaniem na Facebooku?

Tak, jeżeli zachowanie może wyczerpywać znamiona przestępstwa, zwłaszcza uporczywego nękania z art. 190a Kodeksu karnego, gróźb karalnych lub innych czynów ściganych publicznie. Trzeba przedstawić dowody i w sprawie stalkingu złożyć wniosek o ściganie.

Czy mogę jednocześnie iść do sądu karnego i cywilnego?

Tak. Odpowiedzialność karna i ochrona dóbr osobistych to odrębne ścieżki. Możesz równolegle zawiadomić o stalkingu, wnieść prywatny akt oskarżenia i dochodzić roszczeń cywilnych.

Czy trzeba wcześniej wysłać wezwanie do zaprzestania naruszeń?

Nie ma takiego obowiązku ustawowego. Wezwanie bywa jednak przydatne dowodowo i czasem prowadzi do usunięcia treści bez procesu. Nie zawsze jest jednak bezpieczne lub celowe – zależy to od zachowania sprawcy.

Czy można żądać usunięcia wpisów i przeprosin?

Tak, na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego. Dodatkowo art. 448 Kodeksu cywilnego pozwala dochodzić zadośćuczynienia albo wpłaty na cel społeczny, jeżeli doszło do zawinionego naruszenia dóbr osobistych.

Podsumowanie

Jeżeli członek rodziny lub inna osoba publicznie Cię obraża, pomawia i jednocześnie prowadzi dłuższą kampanię nękania, nie trzeba wybierać tylko jednego środka reakcji. W zależności od konkretnego stanu faktycznego możesz skorzystać z zawiadomienia o stalkingu z art. 190a Kodeksu karnego, prywatnego aktu oskarżenia o zniesławienie lub zniewagę oraz z roszczeń cywilnych o ochronę dóbr osobistych. Najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów i prawidłowe dobranie trybu działania do skali oraz rodzaju naruszeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r., III KK 234/07